Riznica

Saborna crkva Svetog Nikole

by Željko Milović | 28:04:2012 | 21:38:24

Sve do puštanja u funkciju kripte sabornog hrama Svetog Jovana Vladimira na Topolici, centralno mjesto okupljanja barskih pravoslavaca o velikim crkvenim praznicima decenijama je bila Saborna crkva Svetog Nikole u Podgradu, ispod Starog Bara, pored današnje gradske bolnice.
 
Ne zna se tačno kada je nastala, a ruski istoričar Jastrebov navodi da je to bilo "1863. godine pomoću Rusije“, što ne odgovara natpisu u udubljenju iznad ulaza u crkvu, gdje je upisana 1860. godina. Sagrađena je na temeljima manje crkve iz 1842. godine, na imanju koje je Marko Taljušić poklonio pravoslavnoj crkvi, u vidu trobrodne bazilike sa centralnom kupolom. Podignuta je na ravnoj lokaciji i ograđena kamenim zidom, a sa zapadne strane sagrađena je kapija koja služi kao ulaz u crkveni kompleks. U prostoru oko crkve nalazi se staro groblje, sa mnoštvom lijepo urađenih nadgrobnih spomenika, na kome počivaju neki od uglednih Barana iz prve polovine XX vijeka.
 
Zidovi crkve Svetog Nikole su sa spoljne strane zidani od finog tesanika crvenog krečnjaka, koji je vađen u kamenolomu obližnjeg brda Kurilo, lokaliteta koje je danas u potpunosti nastanjeno i nema traga o negdašnjem majdanu, a pod je do 1979. godine bio od specijalnog kamena "travertita“.
 
Zvonik crkve je na preslicu, sa gnijezdima na tri zvona, a ispod njega je lijepo oblikovana rozeta. Originalna zvona nestala su za vrijeme austrougarske okupacije (1916-1918), jer ih je okupatorska vlast skinula sa crkve i odnijela u livnicu za livenje topova. Nova zvona donirali su mještani. 
 
Kako je saborna crkva podignuta na klizištu, morali su biti izvedeni obimni potporni radovi za učvršćenje temelja. Predanje kaže da su na planinama Rumiji i Lisinju posječena velika hrastova stabla, i dva po dva pobadana kao šipovi u temelje da bi se na njima polagali noseći zidovi buduće građevine. Dobro odrađen posao dokazao se 1935. godine kada se cio južni zid srušio, ali se temelji crkve nisu pomjerili, kao ni u zemljotresima 1905, 1968 i 1979. godine. Crkva je, međutim, 15. aprila 1979. bila toliko ispucala da se morala uraditi temeljna rekonstrukcija. Ponovo je osveštana 1. juna 1985. godine.
 
Prema natpisu, centralna i četiri unutrašnje kupole islikane su freskama 1865. godine. U centralnoj kupoli najbolje je očuvana freska pantokratora-svedržitelja, a u unutrašnjima su freske Svetog Nikole, Arhangela Gavrila, Emanuila i Bogorodice sa Hristom.
 
U pripremama za svečanost proglašenja knjaza Nikole Petrovića za kralja 1910. godine, za potrebe svečanosti popločan je prilaz od ulaska u portu do ulaza u crkvu. U crkvi su se služila sva bogosluženja vezana za jubilarne svečanosti, a u njoj je, znatno ranije, 14. jula 1889. godine princeza Juta Meklenburg-Sterlic, buduća supruga prijestolonasljednika Danila, krštena u pravoslavnoj vjeri, uz prisustvo velikog broja ljudi iz Bara i okoline.