Riznica

Sveti Toma, Limljani

| 28:04:2012 | 23:41:38

Crkva Svetog Tome je po mnogo čemu jedinstvena na ovim prostorima. U mnoge je knjige ubilježena kao svojevrsni dokaz religijskog ili nekog drugog čuda, jer je skupa sa grobljem netaknuta promijenila prvobitnu lokaciju za stotinjak metara.
 
Po lokalnom predanju, to se dogodilo 1896. godine, kada je nakon neprestane 40-odnevne kiše proradilo klizište i progutalo kuće, a stijena na kojoj se nalazila crkva i groblje sletjela niz padinu. Crkva je dobila novi smjer: jugoistok - sjeverozapad, ali je ostala u istom stanju kao i prije katastrofe.
 
Predanje o tom događaju prenosi se s koljena na koljeno, a Klisići kažu da se „nakon neđelju dana kokot čuo te pjeva neđe u dubinu“.          
 
Crkva je u zemljotresu 1979. godine znatno oštećena, pa je bila potrebna njena sanacija. Klisići su uradili koliko su mogli, ali je za spašavanje ove crmničke relikvije potreban mnogo širi restauratorski zahvat. Danas je Sveti Toma u funkciji jednom godišnje, na dan Svetog Spiridona, poslužbicu bratstva Klisić. Toga dana - 25. decembra – vrši se pomen svim mrtvim Klisićima, i pravi se zajednički ručak.
 
Ono što u arheološkom i simboličkom smislu odvaja crkvu Svetog Toma od ostalih su karakteristični reljefi na nadgrobnim mramorima ispred objekta, kao i specifični ukrasi kamene plastike na nadvratniku.
 
Najmonumentalniji od mramora na sebi nema krst, već prikaz sunca sa zracima, kao i dva stilizovana prikaza od kojih jedan neodoljivo podsjeća na zmiju. Neki naučnici tvrde da krivudavi prikaz zmije predstavlja materijalni trag iz ilirskog perioda, a nasuprot nihovom stoji mišljenje da su to odvojeni djelovi ljudske figure.
 
Crkva Svetog Tome je mala jednobrodna građevina, načinjena od klačkih kvadera, poređanih u pravilne horizontalne nizove. Zanimljivo je da je u vezivni malter, između svaka dva reda kamena, ubačen i tanki komad crvene tigle, po kojoj su Limljani bili nadaleko čuveni.