Kultura

VIDEO: Održana tribina o Šćepanu Malom

by Vesna Šoškić, kamera Ivo Gojnić, montaža Senad Sukalić | 29:03:2017 | 15:18:45

U organizaciji Matice crnogorske Bar i podršku Turističke organizacije i MZ “Crmnica”, sinoć je na Virpazaru, u Centru za posjetioce, održana tribina “Na izvorima crnogorske državotvornosti-Crmnica prijestolnica Šćepana Malog”, o jednoj od najintrigantnijih ličnosti crnogorske istorije.
 
“Iako je kratko vladao, svega sedam godina, Šćepan Mali je svojom ličnošću i državničkim djelom ostavio neizbrisiv trag u crnogorskoj povjesnici. Uprkos tome, nezasluženo je ostao prokazan i oklevetan, ne samo u istoriji crnogorskog života, nego i od pojedinih istoričara, u istorijskoj nauci. Zato je neophodno vratiti mu mjesto i u našem sjećanju i u zvaničnoj istoriji koje mu pripada”, zaključeno je na tribini.

  
“Upravo ove, 2017. godine navršavaju se dva i po vijeka od meteorske pojave Šćepana Malog, nesumnjivo najmisterioznije ličnosti u istoriji Crne Gore, koji se ubrzo nakon dolaska počeo izdavati za svrgnutog i pod nerazjašnjenim okolnostima stradalog (1762.) ruskog cara Petra III, unuka Petra Velikog, postavši stvarni crnogorski gospodar, jedini sa imperatorskom titulom”, kazao je istoričar i publicista Marjan Mašo Miljić, koji je istakao da je Šćepan Mali izuzetna ličnost crnogorske istorije, koji zaslužuje dostojno obilježje i sjećanje.
 
“U tadašnjoj teškoj crnogorskoj stvarnosti, u ‘besudnom dobu’, u kome su harali plemenska razjedinjenost, često i krvavi međusobni sukobi, u kojima je padalo više glava nego u bojevima sa Turcima, te česte krvne osvete, otmice žena i đevojaka, pljačke, razure, nasilja i brojni drugi prestupi, Šćepan Mali je bio spasonosno rješenje za uvođenje reda i poretka, koristeći se autoritetom ruskog cara i ukorijenjenog kulta Rusije u Crnoj Gori, a Crnogorci vole autoritete, kao i užasnim stanjem u tadašnjem crnogorskom društvu, koje mu je omogućilo da se nametne Crnogorcima kao vladar. Uspio je da unese slogu među razjedinjena plemena, smanji krvnu osvetu, pljačke, prvi put je od Ivana Crnojevića Crna Gora imala sud i, iako je bio surov u primjeni kazni, to je narodu pogodovalo i imalo pozitivne efekte. Tek sa distance od 250 godina mogu se sagledati njegova istorijska veličina i značaj njegovog državotvornog djela. U današnjoj nezavisnoj i međunarodno priznatoj Crnoj Gori Šćepan Mali je postao Veliki. Bio je car po svemu, posebno po državotvornom pregnuću. Zato je zaslužio da vjekuje, ne samo u narodnoj memoriji i istoriji, nego i u crnogorskom nacionalnom Panteonu, zato je u poslednje vrijeme bilo prijedloga da dobije dostojno obilježje, da ulice i škole nose njegovo ime”, objasnio je Miljić.
 
Profesor na Fakultetu za crnogorski jezik i književnost na Cetinju, Aleksandar Radoman posebno se osvrnuo na tretman Šćepana Malog u poznatom književnom djelu Petra II Petrovića Njegoša “Lažni car Šćepan Mali”, koje je više od bilo kojeg prvorazrednog istorijskog izvora doprinjelo uobličavanju predstave o ovoj zanimljivoj ličnosti.

 
“Ali, da bi se to objasnilo potrebno je osvrnuti se na širi kontekst, naime na fenomen koji bih nazvao monopolizacijom crnogorske istorije od strane dinastije Petrović Njegoš. Ne želim time umanjiti značaj dinastije koja je više od dva vijeka vladala Crnom Gorom i čijom zaslugom je ona iz plemenskog zbora izrasla u modernu državu, već mi je namjera pokazati kako je uspostavljanjem i dominacijom jedne priče o prošlosti, zapravo nanijeta nepravda brojnim ličnostima i istorijskim pojavama koje su ostale u sjenci petrovićevske Crne Gore. Na tom tragu je i način na koji Njegoš prikazuje Šćepana Malog u svom dramskom spjevu. Već u prvoj rečenici predgovora , on pokazuje kako tretira tu ličnost - ‘Šćepan Mali je bio laža i skitnica, ali je znamenitu epohu u Crnoj Gori i okolini učinio imenujući se ruskijem carom’. Prikazujući Šćepana Malog kao ‘lažu i skitnicu’, pa pridjevajući mu još u djelu i karakteristike ‘kukavice’, Petar II Petrović Njegoš je trajno negativno obilježio tu istaknutu ličnost crnogorske istorije, uspijevajući da tu predstavu nametene ne samo širem auditoriju na koji je autoritet pjesnika - vladara morao presudno uticati, već, čini se, do novijeg doba i crnogorskoj istoriografiji. To je jedan od razloga što se tek u novije vrijeme počelo na drugačiji način pisati o Šćepanu Malom, kojeg počinjemo prepoznavati kao istinskog reformatora, čija je istorijska misija bila od plemenskog društva stvoriti državu", kazao je Aleksandar Radoman.
 
Mladi istoričar iz Bara Petar Lekić, koji je na tribini govorio o zastupljenosti Šćepana Malog u novijoj istoriografiji, istakao je da je prekretnica u proučavanju ove intigantne istorijske ličnosti bila knjiga Rastislava Petrovića “Zagonetka je rešena”, u kojoj je iznjet zaključak da je Šćepan Mali, u stvari Jovan Stefanović Baljević, doktor filozofije iz Bratonožića.
 
“Nakon objavljenih radova, dio naučne i šire javnosti prihvatio je mišljenje da je Šćepan Mali pseudonim iza kojeg se krije Jovan Stefanović Baljević. Sa druge strane, može se naći osnova za mišljenje da se radi o drugoj osobi. Glavni metodološki princip na osnovu kojeg možemo doći do spoznaje o ovom pitanju jeste dokazni postupak. On zahtjeva da bude nedvosmislen, čija bi završna tvrdnja bila očigledna i posmatraču i čitaocu", kazao je, između ostalog Lekić.
 
Tribina o Šćepanu Malom održana je na Virpazaru, u Crmnici gdje je stolovao u Donjim Brčelima i gdje se nalazi i njegov grob.

 
“Jedan od bitnih motiva barskog ogranka Matice crnogorske za organizovanje tribine jeste i činjenica da ljudi koji žive izvan užeg ili šireg centra Bara, gotovo da nemaju priliku da tokom godine, u svom mjestu prisustvuju nekom kulturnom događaju, pa je ovo prilika da Matica crnogorska predstavi i svoju djelatnost”, kazao je Ivan Jovović, predsjednik Matice crnogorske Bar, koji je najavio i štampanje do sada neobjavljene građe o vladaru Šćepanu Malom. On je istakao da je Crmnica jedna od rijetkih crnogorskih oblasti u kojoj prepoznajemo kontinuitet u svim fazama razvoja crnogorske državotvornosti, od dinastije Vojislavljevića do 13. jula 1941. godine.
 
“Svakako da je jedan od markera hiljadugodišnje državne vertikale i Šćepan Mali, uz mnoge druge znamenite Crmničane, bez kojih se ne bi mogla pisati i tumačiti prošlost ovog naroda i države", kazao je Ivan Jovović.
 
Predsjednik MZ "Crmnica" Đuro Pejović, u ime domaćina i suorganizatora pozdravio je goste, naglašavajući, da su zajedno sa Turističkom organizacijom željeli da podrže ovu važnu istorijsku priču i temu.
 
“Cilj je bio da se vratimo tamo đe je zrno klicu zametnulo, da vratimo ove istorijske teme, koje su ovdje u Crmnici začete, pa se zatim proširile dalje ka Crnoj Gori, tamo đe treba. Matica crnogorska i njen predsjednik Ivan Jovović je sve to lijepo osmislio i imali smo jedno veoma zanimljivo veče”, kazao je Đuro Pejović.
 
Matica crnogorska od svog osnivanja djeluje edukativno i kroz svoju književnu produkciju i druge aktivnosti upozorava na potrebu očuvanja kulturne i istorijske baštine Crne Gore, koja je temelj identiteta i opstanka jednog naroda.