Kultura

Lutovac predavač na simpozijumu o S.M.Ljubiši

by Željko Milović | 01:03:2018 | 17:08:58

Mr Milun Lutovac, profesor književnosti iz Bara, predavač na Univerzitetu Donja Gorica, bio je učesnik stručnog simpozijuma “Stefan Mitrov Ljubiša – intertekstualna interpretacija”, koga je JU Muzeji i galerije Budve organizovala u Budvi, Reževićima i Petrovcu, u protekla dva dana.
 
Predsjedavajući na četiri sesije ovog simpozijuma bili su akademici Vida Ognjenović, Zlata Bojović, Nenad Vuković i Gojko Čelebić, a predavanje mr Lutovca nosilo je naslov “Narator Mediterana Stefan Mitrov Ljubiša”.
 
Pred punom salom Spomen-doma “Crvena komuna” u Petrovcu, mr Lutovac je objašnjavao kako se događaji u Ljubišinim “Pripovijestima i Pričanjima” odvijaju širom Mediterana u vremenskom razmaku od četiri vijeka.
 
“Ta činjenica je za istraživače prostora i vremena, značajnih elemenata strukture Ljubišine proze, uvijek bila složen problem, koji još nije riješen. Teorija književnosti presjeke prostora i vremena – hronotope definiše ‘kao uzajamnost vremenskih i prostornih odnosa onako kako su umetnički dati u književnosti’. Ove teorijske premise nastale su na iskustvu umjetničkih djela kojima pripadaju i Ljubišina. Međutim, njegov odnos prema kategorijama vremena i prostora ne potiče iz teorijskih saznanja koja su u vrijeme njegovog stvaranja bila skromna, već iz njegovog dara, intuicije i poznavanja tradicije i svog zavičaja. Ljubišini junaci egzistiraju između Carigrada i Venecije, centara civilizacija koje su na području Boke, Paštrovića i Crne Gore vjekovima dominirale i ostavljale duboke tragove. To je, u stvari, prostor Mediterana koji, u Ljubišinom djelu, ne postoji samo geofizički, već višeslojno, simbolički, asocijativno, kulturno-istorijski i dokumentarno arhivski. U takvom složenom prostoru postoje, kao krugovi i njegove konstante, specifični prostori unutar mediteranske atmosfere: rivalstvo Istoka i Zapada, antagonizam između građanske (razvijenije) i tradicionalne (patrijarhalne) kulture, negiranje vrijednosti građanske kulture (i obrnuto) u duhu uvriježenog narodnog mišljenja. Sve ove relacije i još mnogo drugih, sadrži Ljubišino djelo pa, i pored njegovih temeljnih istraživanja, još nije urađena ni definisana karta Ljubišinog prostora”, istakao je u izlaganju mr Lutovac.
 

Po njegovim riječima, Stefan Mitrov Ljubiša pripada plejadi južnoslovenskih ličnosti koje su svojim darom, radom i stvaralaštvom postavile državne i kulturne temelje svojih naroda: “Bez države borio se za državu, bez episkopije za episkopiju, bez narodnog jezika u službenoj upotrebi za njegovo prisustvo u školama, sudovima i svuda gdje se ‘naški zbori’... bez postojanja osnovnih prava, za njihovu primjenu u narodu i, što je posebno značajno, bez kulturne i književne tradicije za njeno utemeljenje...”.
 
“Različiti istraživači u raznim periodima u njemu su vidjeli čarobnjaka jezika, pisca starinskih priča ili publicističkih radova, zastupnika ‘seoskih opština’ Boke i poslanika ili žrtvu političkih intriga i interesa, ali mu se rijetko prilazilo cjelovito, kao originalnoj i jedinstvenoj pojavi, s mnogo lica, značenja i zračenja. Možda i zato što se Ljubiša nije dao definisati i omeđiti, staviti u okvire jednog vremena. Njegovo djelo, zasnovano na univerzalnim i svevremenskim principima, korespondiralo je s novim vremenima i s novim naraštajima. Kako drugačije objasniti opčinjenost korifeja literature XX vijeka Ljubišinom prozom i jezikom? Zasluga Ljubišina je što je bio prvi koji je na narodnoj priči stvarao umjetničku, prikazujući je kao narodnu i poklanjajući je narodu. Rodonačelnik je zlatne žice pripovjedača koje su pokretali duh i šala, dobra namjera, razumijevanje i ljubav za primorske, crnogorske, hercegovačke, dalmatinske ratnike, sveštenike, mučenike i nevoljnike”, zaključio je mr Lutovac.