Kultura

Hoteli u starobarskoj tvrđavi, za i protiv

by Antena M | 29:12:2016 | 11:51:44

Crnogorska Vlada najavila je da će Stari Bar biti rekonstruisan, kako bi se ojačale vrijednosti ovog izuzetnog lokaliteta.
 
Ministarstvo turizma i održivog razvoja i Ministarstvo kulture dogovorili su saradnju sa španskom kompanijom koja ima višegodišnje iskustvo u uređivanju objekata koji su u zaštićenoj zoni.
 
Kao jedan od najstarijih gradova na Jadranu, Stari Bar je jedinstveno blago naše zemlje. Na prostoru od pet hektara nalazi se više od 600 objekata koji svjedoče kulturi od šestog do 19. vijeka. Svojevrsni “pupak istoka i zapada” zavrjeđuje svjetsku slavu, a trenutno je samo 10% grada valorizovano. Treba očistiti veliki prostor, obnoviti neke sakralne objekte, srediti galerije… jednostavno izglancati taj arheološki biser.
 
Vlada je kao najbolji modalitet odabrala izgradnju hotela. Stručnjaci španske kompanije su, preciznije, obišli i analizirali objekte kulturne baštine i procijenili, kako su nam kazali iz Ministarstva turizma i održivog razvoja, da bi jedan poseban tip hotela mogao da se radi u Starom Baru.
 
Studija je završena, a nije tačno poznato kada će izgradnja početi.
 
“Preliminarnim prijedlogom novog hotela u Starom Baru je predloženo da se dio objekata rekonstruiše i da im se vrati nekadašnji izgled u skladu sa svim zakonima i regulativama iz oblasti zaštite kulturne baštine. U ovim objektima u dogledno vrijeme bili bi smješteni tehnički, smještajni i javni prostori hotela”, objasnili su iz Ministarstva za portal “Antena M”. Uvjerenja su da bi hotel bio generator progresa, kako komercijalnog, tako i kulturnog.
 
Struka, međutim, nije oduševljeno primila vijest o projektu.
 
Naš poznati arheolog, Mladen Zagarčanin, autor nekoliko publikacija i naučnih radova upravo o ovom lokalitetu, radovao bi se valorizaciji koju su osmislili arhitekte, konzervatori, arheolozi i istoričari umjetnosti. S najavljenim projektom je stanje ipak drugačije.

 
“Ako se desi da se Stari Grad tretira kao hotel sa bazenima, spa i welnesima, onda će to da bude katastrofa za grad i kulturu Crne Gore uopšte“, kazao je za portal Antena M.
 
Zagarčanin je uvjerenja da Stari Bar može postati najljepši muzej na otvorenom, samo uz finalni retuš sa projektom oživljavanja kroz nepretenciozne ideje. Ova ideja mu, s druge strane, više liči na “budvanizaciju Bara”.
 
“Ukoliko nadležna ministarstva to podržavaju, onda našem spomeničkom nasljeđu koje je ionako skoro uništeno, nema više spasa. Kada bi vidjeli lica hiljada posjetioca koji vide grad, koji ostaju u njemu i dive se mediteranskoj kulturi i ljepoti krajolika, onda bi shvatili da se sa megalomanskim projektima može samo napraviti zlo jednom od najvećih arheoloških spomenika u Evropi”, ističe on, i dodaje da je kontaktirao i međunarodne instance zbog najavljenog hotela u Starom Baru.
 
“UNESCO i Evropska komisija za praćenje odnosa prema naslijeđu užasnute su ovom idejom. Pokazao sam im 3D animacije koje je Ministarstvo napravilo i ljudi iz Evrope su zgroženi. U svakom slučaju imamo ogromnu podršku među evropskim institucijama i u narodu. Ukoliko ministri kulture i turizma odobre ovaj nonsens koji nas ponižava i pravi prostora za tajkunske interese, krenućemo sa mirnim protestima, pisaćemo svim ambasadama, borićemo se na svaki način da spasemo stari grad”, objašnjava on.
 
Iz Ministarstva održivog razvoja i turizma su saopštili da do sada nijesu primili primjedbe na ovaj projekat od bilo koje institucije. Uprava za zaštitu kulturnih dobara nije na vrijeme odgovorila na pitanja “Antene M” o odabranim načinima revalorizacije Starog Bara.
 
Kada su posrijedi navodi javnosti da je ovo još jedan projekat elitnog turizma, odnosno kritike stručnjaka, iz Ministarstva poručuju da je hotel jedan od osnovnih vidova revitalizacije na lokacijama kao što su Venecija, Kotor i sl, te da nema veze sa elitnom destinacijom.
 
“Praksa kompanije ‘Paradores de Turismo’ jeste da svi javni prostori hotela budu otvoreni i slobodni za sve posjetioce. Unutar većeg broja objekata planirani su određeni tipovi galerija, muzeja, suvenirnica i zanatskih radnji koji bi takođe bili otvoreni za javnost. Kompanija koja nam je konsultant u ovom poslu posjeduje 96 hotela, od kojih je većina u objektima koji su zaštićena kulturna baština uključujući manastire, palate, samostane, i to u Španiji, u kojoj je, složićete se, značajno viši stepen zaštite kulturne baštine, osviješćenosti i informisanosti o kulturnoj baštini”, preciziralo je Ministarstvo.
 
Na pitanje da li je poželjno kulturnu baštinu čuvati na način da se komercijalizuje odnosno je li jedini način da se naslijeđe sačuva tako što će postati turistička atrakcija, istoričar umjetnosti Aleksandar Čilikov za Antenu M pojašnjava:

 
“Uključivanje kulturne baštine u turističku ponudu dobrim dijelom obezbjeđuje valorizaciju i prezentaciju kulturnih dobara. Ta praksa je u svijetu jako razvijena (pogledajte na primjer Italijane, Francuze, Špance). Na žalost, u našim uslovima gdje praksa pokazuje mnogo nemara i nebrige prema spomeničnim vrijednostima, bojim se da bi neka šira akcija komercijalizacije doprinijela i daljoj spomeničkoj degradaciji, pa i uništenju u pojedinim slučajevima”.
 
Recentne odluke Zagarčanin smatra veoma problematičnim: “To je licemjerje prema 1000 godina od Vladimirove smrti, to je licemjerje prema civilizacijskom poretku i sopstvenoj istoriji. To je, uostalom, licemjerje prema zajedničkom kulturnom nasljeđu Evrope i svijeta, multietičnosti, turizmu.... prema svemu prirodnom i normalnom”.
 
Podsjeća i na druge razloge zbog kojih ovaj projekat, kako kaže, pokazuje neznanje nadležnih.
 
“Najstariji materijal iz srednjeg bronzanog doba nalazi se negdje na tri metra dubine, unutar objekata. Nakon toga, grad je živio i kao ranovizantijski kastel, a zatim i u ogromnom periodu koji seže do 20. vijeka. Svi ti ogromni depoziti koji nam pričaju priču o različitim epohama i civilizacijama nalaze se unutar 600 objekata, koji su u srušenom i polusrušenom stanju”.
 
Ovi podaci su važni jer impliciraju da se uz određenu metodologiju svaki taj objekat mora pažljivo otkopati. Taj proces bi, kako kažu eksperti, trajao minimum 20 godina uz svakodnevni rad.
 
"A broj tih nalaza", upozorava Zagarčanin, "bi bio toliko veliki da ne bi mogao da stane u prosječnu sportsku dvoranu".
 
"Zatim, činjenica da u gradu ima oko 17 crkava, dva mesdžida, nekoliko grobalja iz srednjovjekovnog i otomanskog perioda, upućuje na to da se određene površine ne smiju dirati, da se crkve i džamije ne mogu pretvarati u stambene objekte,  da se bez prethodne zaštite ne mogu skrnaviti groblja. Ovo govori o tome koliko neznaveno ministri prilaze ovakvom problemu, koliko neznanja imaju u sebi i oko sebe... Ako se teži restauraciji jednog objekta, onda se mora imati njegov približan izgled, epoha, stil, što opet involvira ogromnu naučnu snagu”.
 
Arheolog daje indikativan primjer zašto prema njegovom mišljenju projekat revalorizacije Bara nije dovoljno promišljen:
 
“Ispred venecijanskog bedema zamislili su bazene. Da išta znaju o vojnoj arhitekturi 16. vijeka, znali bi i da postoji kontra bedem koji je nevidljiv i koji se upravo nalazi na mjestu predviđenog bazena. Znači, morali bi srušiti kontrabedem, a onda bi spoljni ili vidljivi bedem ostao da visi dok se ne bi srušio!!”.
 
Naš sagovornik sa kolegama iz zemlje kao i sa najprestižnijih evropskih univerziteta već deceniju naučno obrađuje ovu temu. 
 
Osnovna ideja svih eksperata bila je rekonstrukcija nekoliko objekata, a konzervacija ostalih. Zbog toga su oni ogorčeni što se naprasno sazvala konferencija za štampu i najavilo oživljavanje barskog jezgra, bez, kako dodaju, "osnovnog poznavanja spomeničkog naslijeđa".
 
Iz Ministarstva su nam kazali da oni imaju uvid u sve te ideje, a “što se tiče pomenutih projekata, izrađeni su još dalekih 80-ih godina i do sad su mogli biti realizovani.”
 
Španska kompanija “Paradores de Turismo” je, inače, predstavila studiju razvoja objekata koji su zaštićena kulturna dobra, stoga stari Bar vjerovatno neće biti jedino mjesto u Crnoj Gori koje će biti obnovljeno.