Istorija

Kratak pregled istorije Bara

| 22:04:2012 | 01:35:05


prvi pomeni bara

Nije istorijski utvrđeno kada je Bar nastao, a da je života na ovome mjestu bilo jos u praistoriji, potvrđuju arheološki nalazi. Prva naseobina drevnih stanovnika bila je u Barskom polju, raštrkana od podnožja brda Volujica do rijeke Željeznice. Ostaci iz ilirskog perioda, zatim grčkog i rimskog prodiranja, i doba vizantijske dominacije, nalaze se svuda po barskoj opštini, što dokazuje da je Bar bio izuzetno značajan svim kulturama i narodima koji su gravitirali ovom području. Grad se, vjerovatno u VII-VIII vijek n.e, seli u svojevrsno planinsko sedlo ispod Buala, gdje se vremenom stvara monumentalna tvrđava.

Pretpostavlja se da se Bar, kao obnovljeni rimski kastel Antipargai pominje u VI vijeku kod vizantijskog istoričara Prokopija. Prvi put se ime grada, kao Antibareos, sa sigurnošću navodi u X vijeku, u spisku dračkih sufragana, kao i kod cara Konstantina Porfirogenita u XI vijeku kao d’Antibaris. U verziji našeg jezika, kao Bar, ime grada se pojavljuje u pisanim izvorima početkom XIII vijeka u Nemanjinoj biografiji. U Baru je, u XII vijeku, barski nadbiskup Grgur napisao “Sclavorum regnum” (odnosno, “Barski rodoslov” ili “Ljetopis Popa Dukljanina”, kako ga još zovu), najstariji literarno-istorijski spis u Južnih Slovena.

mnogo vladara

U IX vijeku Bar je bio u rukama dukljanskih vladara, a prijestonica kneza Vladimira bila je u Krajini, u Ostrosu. U administrativnom i vojnom pogledu, nakon toga pripadao je Vizantiji, u sklopu provincije Prevalitane. Do potpunog oslobođenja Duklje od Vizantije došlo je tek u drugoj četvrtini XI vijeka, pri čemu je presudan momenat bila Barska bitka, 1042, u kojoj je bizantska vojska bila potučena od strane kneza Vojislava.

Da bi se država potpuno oslobodila presije Vizantije, sin Vojislavljev - knez Mihailo, traži i dobija kraljevsku krunu iz Rima, 1077. godine, a nešto kasnije, na molbu Mihailovog sina, Bodina, 1089. Papa ustoličava Barsku arhiepiskopiju, danas najstariju “živu” instituciju Crne Gore. Vizantija je uspjela 1166. da ponovo ovlada Barom, i to sve do 1183, kada je uslijedio prodor Stefana Nemanje, koji je razorio primorske gradove, uključujući i “slavni grad Bar”, kako ga naziva Stefan Prvovjenčani. Pod vlašću Nemanjića bio je do 1360. godine.

Od 1360. Bar prihvata vlast Balšića, a kraljica Jelena i Balša III tu smiještaju prijestonicu. Od 1405. do 1412. Barom vladaju Mlečani, zatim ponovo Balšići, a osim njih i Stefan Lazarević i Đurađ Branković u prvoj polovini XV vijeka drže Bar u svojim rukama. U periodu 1442-43. god, Barom vlada bosanski vojvoda Stjepan Vukčić Kosača, da bi potom uslijedila gotovo stoljetna dominacija Venecije, sve do 1571. godine. Godine 1406. Mlečani, u cilju da zadovolje i pridobiju Barane, daju im privilegije, po kojima Bar postaje svojevrsni grad-država. Barani su imali svoj Statut komune, sami branili grad, imali sudsku vlast, kovali svoj novac – bakarni folar, i u slučaju rata nijesu bili obavezni ići u vojsku. Turci su Bar zauzeli 1571. godine, i njime vladali sve do 1878. godine.

silazak na more

Kada su Crnogorci ponovo osvojili tvrđavu, u njoj se zbog ratnih razaranja nije mogao organizovati život. Stanovništvo se prvo preselilo u Podgrađe, da bi se urbano jezgo početkom XX vijeka oformilo ispod Volujice. Naselje je nazvano Pristan (Novi Bar).

Pristan je bio prva crnogorska luka, zatim početna stanica prve balkanske pruge Bar – Vir, dok je iznad grada podignuta prva radio-telegrafska stanica u ovom dijelu Evrope. Na Pristanu je radila električna centrala, druga u Crnoj Gori, oformljen je prvi sportski klub, otvoreni hoteli i mini-aerodrom, ali je administrativni centar Sreza ostao Stari Bar. Nakon kratkotrajne vladavine Austro-Ugarske, Bar je 1918. postao dio Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (Kraljevine Jugoslavije). U tim okolnostima je dočekao Drugi svjetski rat.

Pristan je srušen 1976. godine, i to je jedinstveni slučaj na ovim prostorima – čitav grad je sravnjen sa zemljom da bi se na njegovom mjestu proširila Luka. Stanovništvo je preseljeno u Šušanj i na Topolicu, na kojoj je do urbanizacije postojao samo kompleks Dvorca kralja Nikole.

U periodu do 1991. godine, Bar je bio jedna od krucijalnih luka SFR Jugoslavije, u koju se ulagalo i koja je postala političkim, industrijskim, turističkim, kulturnim, sportskim centrom regiona. Ovome je naročito doprinijelo otvaranje saobraćajnica Bar-Titograd 1959. i Bar-Beograd 1976. godine. Početak trećeg milenijuma Bar je dočekao šireći se iz Barskog polja ka okolini, tako da, na teritoriji barske opštine sada funkcioniše nekoliko naselja koje, po svojoj veličini, uveliko prevazilaze onu koju je bedemima opasani Bar imao na početku.
 
bar danas, opšti podaci

Bar je politički, industrijski, saobraćajni, kulturni i sportski centar južnojadranskog primorja. Na području opštine živi, po popisu iz 2011. godine, 42.048 stanovnika u 14.211 domaćinstava (20.670 muškaraca i 21.378 žena), i to većinom u urbanim naseljima i njihovim periferijama - u gradu Baru, u Čanju, Sutomoru, Virpazaru, Dobroj Vodi, Bušatu (Utjeha) i Ostrosu. Sela su gotovo pusta, sa daljom tendencijom pada broja stanovnika.
 
Ovaj je region poznat po multikonfesionalnoj strukturi stanovništa, uz prilično visok stepen tolerancije u međuljudskim odnosima. Po popisu iz 2011. godine, Crnogoraca je 19.553, Srba 10.656, Muslimana 3.236, Albanaca 2.515, Bošnjaka 2.153, Hrvata 254, Rusa 241, Roma 203, onih koji su se pisali kao Srbi-Crnogorci 144, Jugoslovena 105, dok je broj ostalih ispod 100 (Crnogorci-Srbi 95, Makedonci 87, Muslimani-Crnogorci 65, Bosanaca 53, Crnogorci-Muslimani 48, Mađari 38, Turci 36, Egipćani 33, Slovenci 21, Goranci 16, Njemci 13, Bošnjaka-Muslimana 12, Italijani 8, Muslimani-Bošnjaci 3...). Pravoslavne vjere je 24.452 stanovnika, islamske 12.671, katoličke 3043, onih koji su se izjasnili kao “hrišćani” 72, adventista 38, agnostika 34, protestanata 18, budista i jehovinih svjedoka po 7, dok su se kao ateisti izjasnili njih 415.
 
Avio-saobraćaj se odvija preko najbližih aerodroma Tivat i Podgorica, dok uz Luku, za pomorski služi i Marina Bar, kapaciteta 900 vezova u moru i 250 na kopnu. Redovnim brodskim linijama Bar je povezan sa Barijem, željezničkom prugom sa glavnim gradovima Crne Gore i Srbije – Podgoricom i Beogradom, dok se drumski saobraćaj odvija preko Jadranske magistrale od Debelog Brijega do Ulcinja, zatim kroz tunel Sozina do Podgorice, uz mogućnost putovanja i uključivanjem na magistralni pravac Petrovac – Podgorica.
 
Najznačajniji privredni subjekti barskog područja su preduzeća nastala restruktuiranjem Luke Bar: AD Luka Bar i Kontejnerski terminal i generalni tereti. Oni su, uz željezničku prugu Beograd - Bar, i tunel “Sozina”, prepoznatljivi simboli regiona. Bar perspektivu vidi u razvoju programa malih i srednjih preduzeća, formiranju nove Industrijske zone grada i nastavkom aktivnosti za formiranje Slobodne carinske zone. Najvažniji segment barske privrede je turizam, pošto rivijera raspolaže sa oko 4.000 smještajnih jedinica u hotelima, oko 2.000 ležaja u turističkim naseljima i 1.000 u odmaralištima, dok se o broju privatnih izdavača može samo nagađati.
 
kultura, spomeničko nasljeđe, sport

Od vaspitno-obrazovanih ustanova, u barskoj opštini je smješteno šest vrtića, devet osnovnih škola, tri srednje škole, niža muzička škola, te tri fakulteta. Od kulturnih institucija informatori navode sljedeće: Kulturni centar Bar, Dom kulture “Vladimir Popović Španac”, Zavičajni muzej – Dvorac kralja Nikole, Narodna biblioteka i čitaonica “Ivo Vučković”, te Umjetnička galerija “Velimir A. Leković”.
 
Registrovanih i kategorizovanih nepokretnih spomenika kulture na području barske opštine ima 32. U prvoj kategoriji je Stari grad Bar, u drugoj su ostaci trikonhosa na Topolici, Ratačka opatija, manastiri Prečista krajinska (Ostros), Starčevo, Moračnik i Beška (ostrva na jezeru), crkve sv. Dimitrija (Nehaj), sv. Tekle (Sutomore), sv. Roka (Spič), sv. Atanasija (Sotonići), sv. Petke (Šušanj), utvrđenje Nehaj i kompleks dvorskih objekata na Topolici. Treća kategorija obuhvata stari bunar (Ostros), čaršiju i podgrađe oko bedema (Stari Bar), crkve sv. Mučenika Eustahija (Tomići), sv. Jovana i sv. Arhanđela Mihaila (Sotonići), sv. Nikole (Mikulići), sv. Petke (Sotonići), sv. Ilije (Velje selo), sv. Katarine (Ravanj), sv. Vračeva (Komina), utvrđenja Besac i Grmožur, manastire Donji Brčeli, Gornji Brčeli i Orahovo, podvodni lokalitet Zaliv Bigovica, zgradu Monopola duvana (Pristan) i rodnu kuću Jovana Tomaševića (Gornji Brčeli).

Bar je, naročito ljeti, bogat kulturno-zabavnim manifestacijama. Od kulturnih, najznačajniji je “Barski ljetopis” koji u julu i avgustu obuhvata likovne izložbe, koncerte, književne večeri, filmske projekcije i pozorišne predstave. Najvažnija i najposjećenija pučka manifestacija je Maslinijada, smotra poljoprivrednih proizvoda ovog kraja, naročito maslina i maslinovog ulja, koja se održava krajem novembra ili početkom decembra u Starom Baru. Od ostalih brojnih manifestacija, ističu se “Internacionalni TV festival”, “Dani vina i ukljeve”, “Susreti pod Starom maslinom”…
 
U Baru djeluje pedesetak sportskih klubova i udruženja. Glavni sportski kompleks na otvorenom je “Madžarica” (SRC “Topolica”), sa lakoatletskim stadionom, fudbalskim igralištem i tribinom kapaciteta 1.200 mjesta. Kompleks otvorenih terena za male sportove čine teniski, odbojkaški i fudbalski tereni. Za dvoranske sportove koristi se mahom Sportska dvorana “Topolica”, kapaciteta 3.000 mjesta, ali i sale OŠ “Jugoslavija” i Srednje poljoprivredne škole. Na području barske opštine su studija tri radio stanice, a nijedan od štampanih medija više ne izlazi, nakon što su ugašene "Barske novine", "bARS", "Nove barske novine" i "Bar sport".