Kada danas gledam na taj period, prvo čega se sjećam jeste ogroman entuzijazam ljudi koji su praktično sa ledine počeli da grade sistem odbrane nezavisne Crne Gore. Okupio se tim koji nijesu povezivali samo profesionalizam i zajednički cilj, već i snažan osjećaj zajedništva, međusobnog povjerenja i drugarstva. Upravo su timski rad i spremnost da svako preuzme svoj dio odgovornosti bili jedna od najvećih snaga tog vremena.

Nijesmo imali vremena da se osvrćemo iza sebe i tražimo krivce za brojne probleme koje smo naslijedili, niti luksuz da sopstvene propuste pravdamo zatečenim stanjem. A problema je bilo mnogo: od viška naoružanja i municije, sistema u koji se godinama nije ulagalo, zapuštene infrastrukture, zastarjele opreme i neadekvatne obuke, do glomazne organizacije, kadrovskih problema i neizgrađene zakonske regulative.

Zasukali smo rukave i okrenuli se onome što nam je valjalo činiti. U veoma kratkom vremenu postavljeni su institucionalni i zakonski temelji sistema odbrane i stvorene pretpostavke za izgradnju savremene Vojske Crne Gore.

Razmjere nekih naslijeđenih problema danas je teško i dočarati. Slike obale načičkane minama, raketama i torpedima te krcatih skladišta municije godinama su nas držale budnim. Ogroman višak naoružanja i municije nije bio samo teret prošlosti, već ozbiljan bezbjednosni rizik čije je rješavanje zahtijevalo godine planskog rada i odgovornih odluka.

Na institucionalnom nivou dva izazova bila su posebno velika.

Prvi je bio izboriti sistemu odbrane mjesto koje mu pripada u državnoj upravi. Crna Gora devedeset godina nije imala Ministarstvo odbrane u okviru sopstvenih institucija, pa je bilo očekivano da u drugim djelovima državne administracije ne postoji dovoljno razumijevanja za specifičnu prirodu sistema odbrane i njegove potrebe. Sistem odbrane nije trebalo samo izgraditi; trebalo ga je integrisati u institucionalnu arhitekturu države.

Drugi, možda još zahtjevniji izazov, bila je promjena institucionalne kulture i načina razmišljanja. Decenijama su ključni zakoni, strategije, planovi i odluke u oblasti odbrane nastajali u saveznoj centrali, izvan Crne Gore. Obnovom nezavisnosti više nije postojala adresa sa koje će takva rješenja stići. Ljudi koji su do tada prvenstveno bili izvršioci morali su postati kreatori.

Trebalo je razviti sposobnost da samostalno procjenjujemo bezbjednosno okruženje, definišemo nacionalne interese i prioritete, izrađujemo strategije i planove, uspostavljamo međunarodnu odbrambenu i vojnu saradnju, projektujemo razvoj Vojske i preuzmemo punu odgovornost za donesene odluke. Bio je to prelazak iz kulture izvršavanja u kulturu strateškog promišljanja i samostalnog kreiranja odbrambene politike.

Takva promjena nije se mogla propisati zakonom. Morala se dogoditi u glavama ljudi. I bila je jedan od najvažnijih preduslova za sve što je uslijedilo.

Put do članstva nije bio samo politička odluka. Za Vojsku je značio godine reformi, učenja, školovanja, obuke i napornog rada. Zamajac reformi bile su dvije odluke: da učestvujemo u međunarodnim mirovnim misijama i operacijama i da sposobnosti Vojske razvijamo prema NATO standardima. Tada je počeo savremeni pristup planiranju, obuci, logistici, opremanju i modernizaciji, sa jasno izraženim prioritetom ulaganja u ljude. Uz nesebičnu podršku partnera i saveznika, cilj je bio jasan i ostvariv: Vojska u sistemu kolektivne odbrane, sa sposobnostima koje odgovaraju potrebama Crne Gore i njenom doprinosu Savezu.

Članstvo Crne Gore u NATO-u 2017. godine bilo je kruna tog procesa. Ali ne i njegov kraj. Članstvo je donijelo novu odgovornost.

Danas, dvadeset godina kasnije, imamo razloga da budemo ponosni na pređeni put i obavezu da odamo priznanje svim generacijama koje su tokom te dvije decenije dale doprinos izgradnji sistema odbrane i Vojske Crne Gore. Ali vrijeme u kojem živimo ne ostavlja mnogo prostora za osvrtanje na prošle uspjehe. Ono traži spremnost za nove izazove. Bezbjednosno okruženje dramatično se promijenilo. Povratak rata u Evropu, hibridne i sajber prijetnje, dronovi, ubrzani tehnološki razvoj i sve veći uticaj vještačke inteligencije mijenjaju karakter savremenog ratovanja i zahtijevaju drugačiju vrstu spremnosti.

Napravljeni su značajni koraci u modernizaciji Vojske, ali njena budućnost ne može biti samo pitanje kupovine nove tehnike i naoružanja. Potrebni su prije svega ljudi, znanje, obuka, jasna doktrina, logistika, dobro organizovan sistem komandovanja i dugoročna vizija sposobnosti koje su Crnoj Gori zaista potrebne.

Kada se osvrnem na proteklih dvadeset godina, vidim mnogo problema koje smo riješili i mnogo teških odluka koje smo donosili. Ali prije svega vidim ljude koji nijesu čekali da neko drugi izgradi sistem, već su vjerovali da ga mogu izgraditi sami. Nijesmo imali sve što nam je trebalo. Imali smo tim, entuzijazam, odgovornost i svijest da gradimo nešto što će ostati poslije nas. Vjerujem da iste vrijednosti krase i današnji sastav Vojske Crne Gore.

Institucionalno smo sistem odbrane gradili gotovo sa ledine. Istorijski, međutim, nijesmo počinjali od nule. Iz vremena uspostavljanja Vojske Crne Gore posebno pamtim jednu raspravu vezanu upravo za današnji praznik.

Kada smo nakon obnove nezavisnosti pripremali prvi Zakon o Vojsci Crne Gore, bio sam član interresorne radne grupe koju je vodio pokojni Mićo Orlandić, tadašnji ministar bez portfelja. Jedno od pitanja o kojima se najduže raspravljalo bilo je koji datum odrediti za Dan Vojske. Predloga je bilo mnogo. I nije moglo biti drugačije u zemlji čija bogata vojna istorija pamti Martiniće i Kruse, Grahovac, Fundinu i Vučji Do, Mojkovac, 13. jul… Orlandić je od početka uporno insistirao na 7. oktobru – u znak sjećanja na Tuđemilsku, odnosno Barsku bitku iz 1042. godine.

Zato što značaj te bitke prevazilazi jednu vojnu pobjedu. Pobjeda nad Vizantijom bila je prelomni događaj u učvršćivanju samostalnosti Duklje i njenom daljem državnom razvoju. Orlandićeva ideja bila je jasna: izborom tog datuma trebalo je uspostaviti istorijsku vezu između savremene Vojske i mnogo dužeg trajanja države kojoj ona pripada.

Jer 2006. godine nijesmo počeli istoriju Crne Gore. Obnovili smo njenu nezavisnost, ali i njenu vojsku.

Zato mi je teško da prihvatim bilo kakvo razumijevanje istorije crnogorske vojske koje počinje 2006. godinom. Vojska Crne Gore baštini mnogo stariju državnu i vojnu tradiciju.

Razumijem namjeru da se sloganom ovogodišnjeg obilježavanja – „20 godina postojanosti“ – naglasi istrajnost u izgradnji Vojske tokom protekle dvije decenije. Ipak, smatram da je ta formulacija nesrećno izabrana. Ako postojanost vežemo samo za proteklih dvadeset godina, makar i nenamjerno zanemarujemo ono što je bila suština izbora 7. oktobra – istorijski kontinuitet.

Postojanost nije samo dvadeset godina savremene Vojske. Postojanost je kontinuitet državne i vojne tradicije Crne Gore kroz vjekove.

Dvadeset godina je mjera onoga što smo izgradili nakon obnove nezavisnosti. Vjekovi su mjera onoga što baštinimo.

Svim pripadnicama i pripadnicima Vojske Crne Gore, kao i svima koji su tokom proteklih dvadeset godina bili dio njenog stvaranja i razvoja, čestitam 7. oktobar – Dan Vojske Crne Gore.

Sa željom da i buduće generacije časno nose uniformu Crne Gore, svjesne vjekovne tradicije crnogorske vojske koja ih obavezuje i odgovornosti koju preuzimaju.

The post Samardžić: Mićo Orlandić od početka uporno insistirao na 7. oktobru – u znak sjećanja na Tuđemilsku bitku first appeared on BARinfo.

Kako navode, marš dug oko 10 kilometara realizovan je na zahtjevnoj dionici sa visinskom razlikom od približno 500 metara.

“Pripadnici Vojske Crne Gore pokret su izveli pod borbenom opremom, noseći zaštitne prsluke, šljemove i naoružanje, čime su, osim simboličnog karaktera, pokazali visok nivo fizičke spremnosti i vojničke discipline”, piše u saoštenju.

Dodaju da, poseban značaj maršu dalo je nošenje zastava jedinica Vojske Crne Gore, koje su pripadnici ponijeli do spomenika posvećenog Bici na Tuđemilima, podignutom u čast pobjede u kojoj su 1042. snage kneza Vojislava potukle vizantijske trupe i time postavile temelje crnogorske državnosti.

“Hiljadu godina kasnije, pripadnici Vojske Crne Gore na istom mjestu čuvaju sjećanje na hrabrost svojih predaka, povezujući istorijsko nasljeđe sa savremenom vojničkom tradicijom”, ističe se u saopštenju.

Kako poručuju, osvrćući se na simboliku ovogodišnjeg marša, načelnik Generalštaba VCG brigadni general Miodrag Vuksanović kazao je da se Dan Vojske Crne Gore obilježava sa posebnim poštovanjem prema istoriji, ali i odgovornošću prema budućnosti.

„Na Tuđemilima danas odajemo počast hrabrosti i odlučnosti onih koji su prije gotovo hiljadu godina branili svoju zemlju. Naša Vojska danas nastavlja tu tradiciju kroz profesionalizam, spremnost i odgovornost prema Crnoj Gori. Čuvajući sjećanje na našu istoriju, gradimo vojsku koja je spremna da odgovori savremenim bezbjednosnim izazovima i da bude oslonac državi i njenim građanima“, poručio je Vuksanović.

The post U susret Danu Vojske marš do spomenika u Tuđemilima kao simbol kontinuiteta i vojničke tradicije first appeared on BARinfo.

Na prostoru oko spomenika izgrađen je kameni parapetni zid sa završnim slojem od mermera, stepenice i pristupni plato sa kamenom podlogom. Zamijenjen je i jarbol, i obnovljen natpis na spomeniku. Radove na uređenju spomen-obilježja u Tuđemilima finansirala je Opština Bar u iznosu od 22.000€.

Barska bitka iz 1042, čiji datum Vojska Crne Gore obilježava kao svoj praznik, značajan je dio istorije Crne Gore i kontinuiteta njene državnosti. Čuvanjem ovog spomenika, lokalna uprava Bara ukazuje pijetet žrtvama ove bitke, i novim generacijama na značaj njegovanja ideala borbe za slobodu i odbrane od nadmoćnijih za dobrobit svoje zemlje Crne Gore.

The post VIDEO: Uređen spomenik u Tuđemilima first appeared on BARinfo.

Banović se tim povodom obratio opštini Bar, komandi Vojske Crne Gore, Kulturnom centru Bar i Turističkoj organizaciji.

U razgovoru za naš potral ističe da je “veoma lijepo čuvati istoriju Bara i Crne Gore, edukovati mlade generacije i turiste koji obilaze znamenitosti Bara, idu preko Sutormana između dvije naše čarobne obale- od Jadranskog mora ka Skadarskom jezeru, a između ostalih, obilaze i spomenik podignut u znak sjećanja na čuvenu Barsku bitku u Tuđemilima”.

“Treba da ih upoznamo da se na ovom prostoru 1042. godine odigrala velika Barska bitka, kada je vojska Duklje pod komandom kneza Vojislava izvojevala pobjedu nad Vizantijom i da je Duklja tim trijumfom odbranila nezavisnost od Vizantije. Naše generacije Barana i Crnogoraca, koje su sada u penziji, postavile su spomenik u Tuđemilima kao simbol tog događaja i na spomeniku ispisali osnovne podatke u vezi sa Barskom bitkom”, podsjeća Banović.

Međutim, kako kaže, slova na spomeniku su toliko izblijedjela da se ne može pročitati šta piše.

“To me je podstaklo da predložim lokalnoj upravi, komandi Vojske Crne Gore, Kulturnom centru Bar i TO Bar da iniciraju da se osvježi natpis na spomeniku, kako bi oni koji ga obiđu, ali i posjetioci Bara i Crne Gore – turisti, đačke ekskurzije… mogli da pročitaju šta na njemu piše i ponesu lijepe utiske o ovom obilježju slavne istorije Crne Gore”, ističe Banović, koji je “u ime starijih generacija i penzionera, ubijeđen da će prijedlog biti uvažen”.

The post Banović pokrenuo inicijativu obnove natpisa na spomeniku u Tuđemilima first appeared on BARinfo.

Preko životopisa svetog kneza Vladimira Dukljanskog i pobjede na Tuđemilu 1042. godine, stvoreni su uslovi koji su omogućili našim precima da izađu iz provincijskih okvira i samostalno zakorače na pozornicu evropskih naroda, čime je određena identitetska matrica današnje Crne Gore.

Izvršiti interpretaciju datuma i događaja koji su se zbili prije gotovo jednog milenijuma nije jednostavno, ne samo zbog činjenice da je u pitanju davna prošlost, već iz razloga što je ovo područje u predmetnom razdoblju doživjelo brutalnu devastaciju duhovnih i materijalnih dobara, pa istorijski mozaik sklapamo tek na osnovu ponekog sačuvanog fragmenta.

Treba naznačiti da društveno-politički život sa početka XI vijeka karakteriše borba južnoslovenskih kneževina (arhontija) za sticanje nezavisnosti. U Duklji prethodnicu tih borbi imamo i prije Tuđemilske bitke za vrijeme vladavine kneza Vladimira. Nastavljajući političku misiju svog prethodnika, knez Dobroslav (sinovac kneza Vladimira) je 1035. godine podigao ustanak u Duklji protiv vizantijske vlasti, koji je ubrzo bio ugašen, zbog čega je knez Dobroslav poveden u ropstvo u Carigrad. Pobjegavši iz zatvora, vraća se i preuzima ponovo vlast u Duklji. Vizantijski car odlučuje da u Duklju 1042. godine pošalje kaznenu ekspediciju. Poslije niza okršaja, centralni sukob između dvije vojske odigrao se u bici kod Tuđemila (nadomak Bara), gdje su Dukljani porazili mnogobrojnu vizantijsku vojsku, koja bilježi težak poraz od 40.000 pobijenih vojnika.

U rukopisu vizantijskog istoričara Skilice postoji ilustracija koja jasno upućuje na način ratovanja predaka Crnogoraca, korištenjem prirodnih uslova. Vizantijska vojska je prikazana kako je zasuta strijelama i kamenjem u klancima. Prethodno se knez Dobroslav poslužio ratnim lukavstvom, proturajući glasine preko izvjesnog Baranina zapovjedniku vizantiskog logora smještenom u Barskom polju, da su opkoljeni sa svih strana, što je ubrzo stvorilo paniku, tim prije, što su Dukljani uz glasnu viku i duvanje u rogove stvorili utisak da ih ima mnogo više nego što ih je stvarno bilo. U noći između 6. i 7. oktobra 1042. godine knez Dobroslav je izdao naredbu o opštem napadu u kojem je glavnina vizantijske vojske (Grci) do nogu potučena, dok su se njihovi saveznici dali u bjekstvo. Vjerovatno da je Pop Dukljanin preuveličao vizantijski poraz, mada i vizantijski istoričari smatraju Tuđemilsku bitku za jedan od težih poraza vizantijske vojske, uopšte, jer u podnožju Rumije i okolnih brda gine sedam vizantijskih stratega (generala). I sam glavnokomandujući vizantijske carske vojske Kursilije je teško ranjen u bitci, i povlačeći se izdahnuo je negdje u Skadarskoj ravnici.

Da je zadugo u narodnoj naraciji naših predaka bila prisutna Tuđemilska bitka, svjedoči istorijsko-književni spis „Ljetopis popa Dukljanina“. Nastao krajem XII vijeka, dakle, vijek i po od Tuđemilske bitke, u njemu pronalazimo na još prisutan „Kursilijev krst“, kao i lokalitet „Božija milost“ gdje je po kazivanju Popa Dukljanina tokom ove bitke jedan od sinova umalo greškom ubio svoga oca kneza Dobroslava.

Kako je primijećeno u literaturi, Tuđemilska bitka je imala sve karakteristike feudalnih bitaka, s tim što treba napomenuti da je dukljanska vojska bila ustrojena na plemenskoj društvenoj strukturi, i kao takva formacija uspjela je pobijediti profesionalnu carsku vizantijsku vojsku. Uostalom, u instituciji Zbora prepoznajemo nasljeđe dukljanske tradicije, kao oblik društvene, pa samim tim i vojne organizacije, koja je u različitim oblicima opstajala do početka XIX stoljeća.

Poznati vizantolog Georgije Ostrogorski o formiranju Duklje kao samostalne države u knjizi „Vizantija i Sloveni“ piše: „U poluzavisnim južnoslovenskim državama počeo je proces oslobađanja od vizantijske vlasti i borbe protiv nje. Prva je u tome uspela Zeta“. Znači, Ostrogorski nedvosmisleno ukazuje da je Duklja/Zeta bila prva južnoslovenska arhontija koja se oslobodila od vizantijske prevlasti,  i to se dogodilo 1042. godine.

Posljedice pobjede nad vizantijskom, kao i nad udruženom raško-bosanskom-humskom vojskom na Tuđemilu bile su veoma značajne. Poništene su vizantijske težnje da povrate dominaciju nad Dukljom. Nakon te bitke Duklja je ovladala Raškom i Bosnom, stavila ih u vazalni položaj. Teritorijalno proširenje dukljanske države otvorilo je niz pitanja, od društvenog uređenja do obnavljanja crkvene metropolije u Duklji, jer je tada postojao interregnum crkvene vlasti u novostvorenoj državnoj formaciji, s obzirom da je dukljanska teritorija u eklezijastičkom pogledu potpadala pod vlast splitskog i dračkog arhiepiskopata.

Za uspjeh Dukljana najzaslužniji je knez Dobroslav, koga je nakon pobjede nad Vizantincima narod prozvao Vojislav, a od njega kao rodonačelnika nastaće prva crnogorska dinastija Vojislavljevići. Treba znati da trijumfalna pobjeda nije došla sasvim slučajno, već naprotiv, bila je plod dugogodišnje vojno-političke strategije kneza Vojislava.

Prema mišljenju dr Frana Milobara, na oblikovanje vojno-političke strategije kneza Vojislava uticala su dva važna momenta. Prvi se odnosio na činjenicu da je Dobroslav još kao mladić morao ići na zatočenje u Carigrad da jamči da će Duklja ostati mirna, što će kod njega izazvati trajni animozitet prema Vizantiji. Drugi, Dobroslav je više godina proveo u Carigradu na vizantijskom dvoru, gdje je bio u prilici da stiče ne samo obrazovanje, nego je bio u mogućnosti da izbliza prouči sve slabosti ondašnje vizantijske države i društva.

Poslije pobjede nad carskom vojskom knez Vojislav je postao suvereni gospodar Duklje, što je uslovilo razgraničenje Duklje sa Vizantijom, mada Vojislavljevi ratni uspjesi nijesu adekvatno nagrađeni na diplomatskom planu, s obzirom da nije uspio da izdejstvuje međunarodno priznanje zbog nepovoljnih spoljno-političkih prilika. Na sticanje međunarodnog subjektiviteta Duklja je morala sačekati još neko vrijeme, zbog složenih crkveno-političkih prilika na relaciji Rim – Carigrad, da bi napokon papa Grgur VII 1077. godine dodijelio kraljevske prerogative Vojislavljevom sinu Mihailu, dok će njegov unuk kralj Bodin isposlovati od Rimske kurije vraćanje metropolitskog dostojanstva u Duklju i utemeljenje nadbiskupske katedre u Baru 1089. godine.

Zbog direktne konfrontacije sa vizantijskim dvorom, Vojislav i njegovi nasljednici će silom inercije biti okrenuti ka Rimu, što će tektonski poremetiti političke odnose na Balkanu (Duklja je od sredine XI pa do sredine XII vijeka bila najjača slovenska država na Balkanu), a implikacije ovog političkog čina će dalekosežno uticati na vjerske i kulturne prilike u Duklji/Zeti.

The post Mr. sc. Ivan Jovović: Tuđemilski stožer first appeared on BARinfo.