Dan republike se slavio u spomen na 29. novembar 1943. godine, kada je u Jajcu održano Drugo zasjedanje Antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) i na njemu odlučeno da se stvori federalna Jugoslavija, te da “pet južnoslovenskih naroda živi u šest federalnih jedinica sa jednakim pravima”.

Kao i u svim gradovima bivše Jugoslavije, i u Baru je 29. novembar bio dočekivan s posebnom radošću, zbog činjenice da je bio rođendan zemlje, ali i zbog mogućnosti da se dva dana ne ide na posao, već proslavlja od jutra do mraka uz roštilj, pečenje i društvo koje se tradicionalno okupljalo.

I na Pristanu do sedamdesetih, i na Topolici nakon toga, ikonografija je bila ista – po dvije zastave na svakom stubu, jugoslovenska trobojka i partijska, neko je stavljao barjake i po balkonima, kafanama i prodavnicama, a od ranog jutra osjećala se svečarska atmosfera. U školama su đaci primani u Titove pionire, dobijajući plavu (ili ponekad i bijelu) kapu i crvenu maramu, uz riječi svečane zakletve “Danas kada postajem pionir…”.

Na Pristanu je poseban ugođaj davala bleh muzika. Kretali bi sa Trga Peka Dapčevića, preko mosta, kraj Krstiputeva, do Dvorca kralja Nikole na sasvim drugom kraju opštine. Vraćali bi se cestom kraj hotela “Rumija” na početno odredište, praćeni cikom djece i uz aplauze prisutnih građana. Praksu svečanog defilea gradom bleh-muzika je zadržala i na Staroj Topolici, samo se maršruta promijenila, od Pristanskih lamela do parapeta, kroz sve ulice.

U večernjim satima, na Pristanu, u salama Kina “Pobjeda” i Sportskog društva “Partizan” održavane su povodom 29. novembra Svečane akademije, na kojima su govorili uglednici iz Opštine i republike. Prva velika takva zabilježena je 1950. godine, kada je govorio znameniti Milo Medigović, a đaci Poljoprivredne škole izveli prigodan kulturno-umjetnički program. Sa praksom održavanja Svečanih akademija nastavilo se sve do sredine osamdesetih, a redovni gosti/domaćini na njima bili su članovi KUD “Jedinstvo”. Nadahnute istorijsko-patriotske govore vremenom su zamijenjivali dramski komadi, resitali i horska izvođenja u, po pravilu, dupke punoj sali Doma kulture.

Nekad je Akademija bila i na otvorenom, poput one iz 1959. godine, kada su, u okviru proslave 40 godina SKOJ-a i KPJ, pioniri zasadili prva stabla u budućem Pionirskom parku, na mjestu Barskog logora.

Za razliku od nekih drugih jugo-regiona, u Baru nije bilo puno svečanih otvaranja povodom znamenitih datuma. Uglavnom se to radilo Prvog maja, zatim 25. maja za Titov rođendan ili 24. novembra, za Dan oslobođenja Bara. Međutim, baš u okviru proslave Dana republike 1965. godine (nekoliko dana ranije) desio se niz događaja koji će iz korijena izmijeniti život Bara, ali i čitavog regiona i države.

Te je godine prvi voz normalnog kolosjeka stigao iz Nikšića i Titograda u Bar, a neposredno prije početka svečanog mitinga, stigla je i kolona automobila koja je prošla novim dijelom Jadranske magistrale, od Debelog brijega do Bara, punih 94 km. Nekoliko sati kasnije, predat je saobraćaju “gat 2”, čime je i formalno završena prva faza izgradnje barske luke. Na velikom skupu u Luci govorili su predsjednik Opštine Bar Vojo Srzentić i predsjednik Izvršnog vijeća Crne Gore Veselin Đuranović, a vrpcu na gatu svečano je presjekao Vojo Leković, predsjednik Odbora za saobraćaj i veze Saveznog vijeća Savezne skupštine. Time je, u jednom danu, Bar povezan željezničkom prugom sa ostatkom republike, drumski sa cjelokupnim jadranskim primorjem, a intenzivniji pomorski saobraćaj i značajniji pretovar u barskoj luci započeo je istog popodneva.

Prva je Dan republike izbrisala Slovenija, 1991, poslije nje i ostali. Crna Gora je krajem devedesetih prestala da obilježava 29. novembar, još dok je bila u državnoj zajednici sa Srbijom, a Savezna skupština ga je zvanično ukinula tek sredinom novembra 2002.

Već poodavno se u Baru ne slavi 29. novembar, Dan republike. Mlađe generacije uglavnom ništa ne znaju o ovom datumu, ne uče i ne pominju ga u školama, a stariji se sjećaju i imaju svoj stav da li je “onda” bilo bolje ili gore nego sad…

The post 29. novembar: nekad bio Dan Republike first appeared on BARinfo.

Ovaj praznik slavio se skoro 60 godina, sa radošću su ga mnogi iščekivali i proslavljali, mada su posljednjih deset godina tog perioda Jugoslaviju činile samo dvije članice – Srbija i Crna Gora. Ona velika Jugoslavija ostala je za mnoge koji su u njoj živjeli simbol bratstva, jedinstva, sloge, ljubavi….

U anketi za Radio Bar i Bar Info smo pitali naše starije sugrađane kakva ih sjećanja vezuju za Jugoslaviju i zamolili da uporede svoj način života tada i sad, a mlađe da li i odakle imaju saznanja o SFRJ i njenom doživotnom predsjedniku Josipu Brozu Titu, čija je ulica nedavno, više od 50 godina od otvaranja, dobila info-tablu sa likom istorijske ličnosti kojoj je posvećena.

N.L. (64): “Gledano iz ove perspektive, u tom vremenu kad sam živjela, znalo se svemu reda… Bilo je društvo uređeno, socijalno i statusno zapošljavanje, stanovi, obrazovanje, zdravstvo, sve je bilo na nivou i sve je bilo kako treba. Bila je zemlja u razvoju, velika država u kojoj se mogao i naći posao i školovati i sve je imalo svoj red. Danas  ima dosta pozitivnih, ali i negativnih stvari. Kad gledam ovo stanje, upoređujući sa prethodnim, sve više težim nečemu što je prije bilo”.

D.B. (18): “Čuo sam za Jugoslaviju, to je bila država sastavljena od današnjih šest nezavisnih republika. Josip Broz Tito je bio na čelu te države kao predsjednik. Dosta stvari vezano za Jugoslaviju sam čuo od svojih ukućana, a i u osnovnoj školi smo dosta naučili o tome”.

M.Š. (40): “Posljednji sam Titov pionir, iz priča mojih roditelja znam da je tada bilo jako lijepo i dobro vrijeme, da se jako lijepo živjelo… I novac, plate, to je sve bilo okej… Jedno mirno i lijepo vrijeme, za razliku od ovog današnjeg. Današnje i vrijeme u tadašnjoj Jugoslaviji ne može da se uporedi nikako”.

J.D. (45): “Lijepo je bilo, jako lijepo. Ljudi su se više družili i više voljeli nego danas. Velika je razlika, interes je veliki preovladao. Ljudi se više ne druže zbog druženja, nego zbog interesa… Nažalost“.

A.A. (17): “Josip Broz Tito je bio tajni agent Rusije. Kasnije je zavladao Jugoslavijom i bio jedan pošten čovjek. Pročitao sam to”.

K.I. (46): “U svakom slučaju, bolje je bilo nego danas, bolje su imali uslove za život, bolje je bilo za mlade kad završe fakultet, radili su taj posao koji treba da rade. Danas mladi idu iz naše države. Čovjek je bio sigurniji, život je bio stabilniji, sve je bolje bilo. Tada je bilo dobro, ali mislim da će opet biti bolje, nadamo se da će biti bolje”.

N.M.(43): “Bilo je super, bilo je slobode, bilo je para, bilo je svega i svačega, ali toga više nema. Ovo sad je propast i nula”.

Dž.S. (17): “Čuo sam za Jugoslaviju, znam da je to bila Savezna Federativna Republika, koja je činila savez od naših država sa Balkana i znam da je Josip Broz Tito bio njen predsjednik. Učili smo to, naravno, kroz časove istorije u osnovnoj školi… U srednjoj malo manje, ali najviše sam o tome saznao od mog đeda koji je bio član Titove vojske”.

J.V. (45): “U to vrijeme sam bila mala, ali ono čega se sjećam je da smo živjeli opušteno nekako, da nismo zaključavali vrata, da je moglo svuda da se putuje, da je sasvim drugačiji bio ambijent nego što je, recimo, danas. Mi smo tada, 29. novembra, imali određene svečanosti, pa onda i za Titov rođendan, 25. maja. To je tek bio poseban događaj, posebna sreća, radost, pjesme, igra, zabava, baš lijepo vrijeme. Taj duh stare Jugoslavije se i dalje donekle osjeća. Međutim, sasvim je drugačije, postoje određene barijere, ali trudimo se posllednjih godina da svi skupa doprinesemo tome da se te barijere uklone.

Sudeći po anketi, mladi znaju za Jugoslaviju uglavnom sa časova istorije i od roditelja, dok se stariji sa nostalgijom prisjećaju srećnog vremena provedenog u zemlji koja je rođena 29. novembra, prije 78 godina, i koje, nažalost, više nema.

Drugo zasijedanje AVNOJ-a održano je 29. i 30. novembra 1943. godine i na njemu je donijeta odluka da se Jugoslavija izgradi na federativnom principu, pod vođstvom samo jedne stranke – Komunističke partije Jugoslavije.

Odlučeno je i da se budućoj Jugoslaviji pripoje teritorije koje su na kraju Prvog svjetskog rata ostale u sastavu Italije (Istra, Zadar, Slovenačko primorje, Julijska krajina i druge), te da se formira Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije koji je imao izvjesna svojstva Vlade, a oduzeta su zakonska prava jugoslovenskoj vladi u izbjeglištvu, zabranjen je povratak u zemlju kralju Petru II Karađorđeviću, do kraja rata. Funkcija predsjednika “prve vlade” nove Jugoslavije povjerena je Titu.

Na dvogodišnjicu zasijedanja u Jajcu, 29. novembra 1945, dotadašnja Demokratska Federativna Jugoslavija preimenovana je u Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju, što znači da je monarhija i formalno oborena.

Prema tadašnjem Zakonu o državnim praznicima, proslavljao se dva neradna dana, uz svečane akademije u glavnim gradovima republika bivše države, počasne plotune, a 1964. godine ustanovljena je i nagrada AVNOJ-a.

Savezna skupština Savezne Republike Jugoslavije SRJ ukinula ga je 14. novembra 2002.

The post Anketa: U susret 29. novembru, nekadašnjem Danu Republike first appeared on BARinfo.