U članku publikovanom u emigrantskom “Glasu Crnogorca“, broj 25, Neji na Seni kod Pariza, 27. avgusta / 9. septembra 1917. godine, dr Filip Dobrečić je saopštio tadašnje kako sopstvene stavove, tako i iskazao politička stremljenja i ideologiju kralja Nikole I Petrovića Njegoša i crnogorske Vlade u izbjeglištvu.

Radilo se o tome da on polemiše sa Andrijom J. Radovićem, porijeklom iz Bjelopavlića (Martinići), bivšim crnogorskim ministrom i predsjednikom cnogorske Vlade, i jednim od šefova partije Klubaša, a tadašnjim šefom srpskoj vladi Nikole Pašića podložnog „Crnogorskog odbora za narodno ujedinjenje“, iz Pariza, koji je štampao list „Ujedinjenje“ u Ženevi i koji je tada intenzivno radio, kako je i Dobrečić smatrao, protiv vitalnih državnih interesa Crne Gore. Radović je zagovarao koncept bezuslovnog prisajedinjenja (aneksije) Kraljevine Crne Gore – Kraljevini Srbiji, i to na način koji je bio u suprotnosti sa Ustavom i zakonima Crne Gore i sa tim su izričito neslaganje iskazali crnogorski državni i politički krugovi u emigraciji, među kojima se tada isticao političar i diplomata dr Filip Dobrečić.

Dr Filip Dobrečić je aprila 1917. godine u Rimu objavio knjigu (brošuru) od 30 stranica pod naslovom „Il Montenegro nel conflitto europeo“, u kojoj, u sažetoj formi, argumentovano, piše o događajima i procesima u Crnoj Gori tokom Prvog svjetskog rata, koji su prethodili vojnom slomu Crne Gore krajem 1915. i početkom 1916. godine. Kratki prikaz Dobrečićeve knjige dat je u emigrantskom listu „Glas Crnogorca“, broj 14, od 23. maja / 5. juna 1917. godine. Ta Dobrečićeva brošura izazvala je negodovanje kod Andrije J. Radovića i krugova bliskih njegovoj politici, koja nije bila u funkciji interesa opstanka suverene države Kraljevine Crne Gore i njene dinastije. Radovićev list „Ujedinjenje“ napao je sadržaj Dobrečićeve knjige i samog autora.

Dr Filip Dobrečić, poslanik Crnogorske narodne skupštine, odgovorio je na napad na njega i njegovu brošuru. U prvom dijelu članka, u broju 25. „Glasa Crnogorca“ (27. VIII / 9. IX 1917). on piše:

SLOBODNA GOVORNICA

LA TRIBUNE LIBRE

Odgovor dra Filipa Dobrečića na kritiku o njegovoj knjizi “Le Monténegro nel Conflitto Europeo”, objavljenoj u listu “Ujedinjenje”

Andrija Radović na nevjerovatno nizak i podao način dokazuje da je moje djelce neozbiljno i neistinito. Meni je veoma drago što mi je Andrija Radović dao priliku da mu dokumentima pokažem i dokažem da on nikada istinu govorio nije, da on nikada ozbiljan bio nije, niti da je ikad bio dosljedan svojim idejama i principima. Da su svi navodi u mojoj brošuri tačni i istiniti, a da je njegova kritika tendenciozna i neobrazložena – to mi je najlakše dokazati tijem, što ću navesti lične intervjue Andrije Radovića, njegove riječi i njegova pisma, koja je objavio u raznim listovima, sa tom svrhom da odbrani Crnu Goru od onih gadnih kleveta koje, on isti, baca danas na svoju otadžbinu.

U uglednom italijanskom listu Giornale d’ Italia od 10. oktobra 1915. štampan je poduži intervju (razgovor) u kome Andrija Radović opširno uzima riječ u odbranu Crne Gore od kleveta i napada, proturenih u listove Savezničkih država; tu Andrija Radović pobija glasove da je Crna Gora ikada imala ikakav tajan ugovor sa Austrougarskom; opravdava, dalje, zauzeće Skadra od strane Crne Gore, tvrdi da sve te tendenciozne vijesti potiječu iz austrijskoga izvora, i završava o bijednom stanju koje vlada u Crnoj Gori; ne treba smetnuti s uma da naša vojska nije redovna, no narodna vojska; naši ljudi, trpeći glad, – pošto su im svi transporti bili opljačkani ili potopljeni od Austrijanaca i od Arbanasa, koje je na to zločinstvo naveo austrijski konsul u Skadru, – dobro su znali da se njihove porodice izdržavaju sijenom.

 U rimskom listu Idea Nazionale od 4. februara 1916. objavljeno je opširno pismo u kome Andrija Radović pobija sve vijesti koje se pronose protivu Crne Gore. Tvrdi da su neistiniti svi glasovi o nekakvim tajnim ugovorima s Austro-ugarskom; navodi da to nije pravo što u Savezničkim zemljama cenzura dopušta da se proturuju i šire tendenciozni glasovi, i da bi to trebalo spriječiti, kako se u javnom mnjenju ne bi stvorilo rđavo mišljenje na štetu jednog od Savezničkih naroda, koji se za zajedničku stvar žrtvovao i koji, isto kao i Belgija i Srbija, zaslužuje svako poštovanje, svaki obzir i pažnju; ugovori o depeši kojom je NJ. V. Kralj Nikola uvjeravao NJ.E. gospodina Predsjednik Francuske Republike o svojoj odanosti Saveznicima, prema kojima se nikad nije promijenio, niti će se ikad promijeniti. Pri koncu pisma, Andrija Radović veli; od riječi do riječi, ovako: Strahovit svršetak moje zemlje posljedica je onih pogrešaka koje su počinjeni na Balkanu. Mi smo žrtvovani. Bilo bi humano poštedjeti i nas i naš bol, jer inače bićemo prinuđeni da javno objašnjavamo sve događaje, što bi svakako išlo nama u korist, ali ne i u korist drugima.

Te riječi Andrije Radovića pokazuju jasno – može li biti jasnije! – da je on sam pisao u javnosti one iste riječi koje sam i ja u svojoj brošuri naveo. Iste riječi, isti argumenti! A gle danas, Adrija Radović ne samo da pobija svoje ideje i svoje misli, i svoje sopstvene riječi, nego ima još obraza da napada poštene ljude koji se dižu da u javnosti brane svoju otadžbinu.

Pitam Andriju Radovića, zašto je prije nekolika mjeseca branio u javnosti Crnu Goru, crnogorsku vladu i državne joj organe, a danas ih krivi, ruži i napada? On ne bi nikad na to pitanje mogao odgovoriti, što ne bi priznao da je kriv i kompromitovan, – jer nema toga razloga koji bi mogao prisiliti poštena čovjeka, čovjeka koji polaže na svoju čast i svoj ju reputaciju, da od dana na dan mijenja svoja politička ubjeđenja, svoja tvrđenja i izjave pred cijelim svijetom.

Nego, pored ove “promjenjivosti” svojih tvrđenja, mogu se još iz života Andrije Radovića navesti primjeri koji će ga još jasnije karakterisati:

Prilikom bombaške afere optužen je Andrija Radović za veleizdaju i osuđen na 15 godina robije; tada je tvrdio da je “nevina žrtva reakcionarnog režima crnogorskog “. Međutim, čim je bio pomilovan i pušten na slobodu, prvo mu je bilo da prišije senatski grb na kapicu, da traži i prima državnu službu, da stupi u Skupštinski blok on je vir(a)ilni član Skupštine, a ne narodni izbranik, niti je ikada dosljen bio izabran) i da se združi s istim onim ljudima koji su ga, kao članovi suda za suđenje anarhističkih atentata, bili osudili u bombaškoj aferi za veleizdajstvo.

The post Mr Novak Adžić: Iz barske baštine (24) first appeared on BARinfo.

Dr Filip Dobrečić je bio sekretar prve klase Ministarstva spoljnih poslova Kraljevine Crne Gore (1914-1917), nakon čega je postavljen za njenog generalnog konzula u Brindiziju.

U Italiji je bio angažovan u svojstvu diplomate na pridobijanju italijanske vlade da pošalje pomoć za ishranu narodu u Crnoj Gori, koja se od početka 1916. godine nalazila pod okupacijom austro-ugarske vojske i pod njenom vlašću. Tokom 1918. godine Dobrečić je u Italiji vršio dužnost otpravnika poslova generalnog konzula Kraljevine Crne Gore u Rimu.

Njegov angažman radi osiguranja konkretne pomoći od strane Italije – dostavi hrane za zaustavljanje velike gladi u Crnoj Gori bio je intenzivan proljeća 1918. godine. O tome problemu i akcijama dr Filipa Dobrečića piše istoričar prof. dr Dragoljub R. Živojinović u studiji “Crna Gora i Italija 1914-1925 – studija o iznevjerenom savezništvu” (objavljenoj u Beogradu 1998): “U proljeće 1918. godine, nakon stabilizacije na italijanskom frontu, kralj Nikola je preduzeo novi korak. Dotur hrane u Crnu Goru smatrao je političkim pitanjem od izuzetne važnosti. Sa svoje strane, Avecana (romano-italijanski poslanik na crnogorskom dvoru u Nejiu – prim. aut.) je podržavao kraljev zahtev, uveren da je podrška njegovim naporima bila od velikog političkog značaja za Italiju… Akcija je započeta 30. marta, razgovorom Filipa Dobrečića, konzula Crne Gore u Rimu, sa De Martinom. Konzul je saopštio da je stanovništvo u Crnoj Gori umiralo od gladi i da je kralj Nikola doneo odluku da uputi brod sa hranom, pod neutralnom zastavom, iz neke italijanske luke u Kotor… Dobrečić je pomenuo da je prilikom nedavnog boravka u Parizu i predsednik italijanske vlade Vitorio Orlando prihvatio kraljev zahtev. Tri dana kasnije, 3. aprila, Sonino (Sidni – ministar spoljnih poslova Italije – prim. aut.) je obavestio Orlanda o Dobrečićevom zahtevu, izbegavši da pomene njegovu navodnu saglasnost s njim”.

Tokom 1918. godine, kao jedan od kandidata za izvanrednog poslanika i opunomoćenog ministra u Sjedinjenim Američkim Državama, važio je i dr Filip Dobrečić, ali se od toga odustalo, tako da je izbor konačno pao na generala dr Anta Gvozdenovića, koji je postao zvanični poslanik Kraljevine Crne Gore u Vašingtonu, nakon što je dobio agreman.

Kralj Nikola i Vlada Crne Gore na čelu sa Evgenijem Popovićem uputili su 23. novembra 1918. godine dr Filipa Dobrečića u Veliku Britaniju kao svog zvaničnog delegata da u Londonu kod britanske vlade radi na pridobijanju podrške da Crna Gora bude zastupljena samostalno na predstojećoj Mirovnoj konferenciji u Parizu i da se očuva njen državni suverenitet, ali, na žalost ta Dobrečićeva misija, uprkos njegovim zalaganjima, nije imala značajnijeg uspjeha u tom smislu.

Predsjednik crnogorske vlade Evgenije Popović je 23. novembra 1918. godine uputio pismo ministru spoljnih poslova Velike Britanije lordu Arturu Džejmsu Balfuru o slanju Filipa Dobrečića za predstavnika Crne Gore u Londonu. Popović u tome pismu kaže:

“Ekselencijo,

Imam čast da Vašoj ekselenciji predstavim komandanta (greška je u pitanju, Dobrečić je bio civilno, a ne vojno lice – napomena autora) Filipa Dobrečića do danas otpravnika poslova Crne Gore u Rimu, gdje je plemenito obavljao svoju dužnost u korist države i Antante. Sada je delegiran od Kraljevske vlade za London kao zvanični predstavnik. Poznat je kao veliki obožavac Velike Britanije i cijenjeni prijatelj više engleskih ličnosti. Naša vlada je sigurna da će gospodin Dobrečić znati da zasluži povjerenje Vaše milosti, kao što ga je zaslužio u kraljevskoj vladi Italije i kao što ga je oduvijek imao u svojoj domovini. Nadam se, dakle, da će Vaša Ekselencija željeti da primi našeg izaslanika sa blagonaklonošću i simpatijama prema našoj savezničkoj zemlji, tako iskušavanoj i namučenoj od našeg zajedničkog neprijatelja.

Primite, Ekselencijo, uvjeravanja u moju najveću odanost i izraze mog najdubljeg uvažavanja”.

Ovaj dokument objavio je prof. dr Radoslav Raspopović u knjizi “Crna Gora i Francuska-diplomatija u izbjeglištvu – dokumenti iz diplomatskog arhiva kralja Nikole i crnogorskih vlada 1919-1920”, knjiga prva, Podgorica, 2014.

Vijest o tome da je vršilac dužnosti generalnog crnogorskog konzula u Rimu F. Dobrečić otputovao kao oficijelni delegat u London kod britanske vlade, objavljuje i list “Glas Crnogorca”, zvanični organ Kraljevine Crne Gore u egzilu, Neji na Seni kod Pariza u broju 60 od 5/18. decembra 1918. godine. Takođe, bitno je reći da je Dobrečić poslat u London da pored političke misije obavi i drugu –  humanitarnu misiju od posebnog značaja za Crnu Goru – da zajedno sa prijateljima Crne Gore profesorom Aleksandrom Divajnom, te konzulom Crne Gore u Britaniji ser Roper Parkintonom i drugim pojedincima, kao i dobrotvornim društvima i organizacijama, pokuša obezbijediti materijalnu pomoć, odnosno, osiguranje hrane i drugih potrepština koje bi bila poslate u Crnu Goru osiromašenom narodu.

U Londonu je Dobrečić predano radio da ispuni ciljeve povjerene mu misije, u granicama objektivnih mogućnosti i realnih okolnosti.

Bitno je, ipak, naglasiti da britanska Vlada, odnosno, britanski Dvor, nikada nijesu priznali oficijelni status, odnosno, nijesu dodijelili agreman dr Filipu Dobrečiću da bude zvanično akreditovani diplomatski predstavnik Crne Gore u Londonu (nije imao status kao akreditovani poslanici drugih država), ali je Dobrečić tokom decembra 1918. i januara 1919. godine vršio, za potrebe crnogorske Vlade i dvora kralja Nikole, političku i ekonomsku misiju u Londonu, kao delegat Crne Gore.

(Nastavlja se)

The post Mr Novak Adžić: Iz barske baštine (22) first appeared on BARinfo.

Filip Dobrečić rođen je 1879. godine u Starom Baru. Rimokatolik, po vjeroispovijesti. Mlađi je brat barskog nadbiskupa dr Nikole Dobrečića. Bio je političar, službenik, činovnik, narodni poslanik i diplomata knjaževine i kraljevine Crne Gore.

Od 1920. godine bio je činovnički, oficijelno, u političkoj i diplomatskoj službi nove države Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (od 1929. Kraljevine Jugoslavije). Tada je (1920) postao diplomatski činovnik Ministarstva inostranih djela, iako je godinu dana ranije, tokom 1919. godine, primljen u službu kraljevine, ali nije obnašao neku značajniju funkciju u novoj državi kojoj je zakletvu položio.

Znatno ranije, kao stipendista italijanske kraljice Jelene Savojske, crnogorske princeze, Filip Dobrečić se školovao u ovoj zemlji. Srednju tehničku školu završio je u Rimu 1907, a takođe u Rimu uspješno je 1910. završio Fakultet za ekonomiju i trgovinu. Bio je zaposlen kao činovnik u Ministarstvu spoljnih poslova Crne Gore, obavljajući funkciju sekretara u navedenom resoru i duži niz godina bio na toj dužnosti. Doktorirao je 1911. u Rimu iz oblasti političkih nauka i diplomatije, o čemu je ondašnja štampa u Crnoj Gori donijela relevantne vijesti.

Dr Filip Dobrečić izabran je, iz barskog sreza, na potonjim parlamentarnim izborima u Crnoj Gori, 1914. godine, za poslanika Crnogorske narodne skupštine. Otišao je početkom 1916. u emigraciju i tamo pripadao ustrojstvu diplomatske službe Kraljevine Crne Gore 1916-1919. godine, kada podnosi ostavku i mijenja političku stranu, stavljajući se u službu vlasti Kraljevine SHS i njenog političkog sistema.

Prema dnevniku vojvode Sima Popovića, objavljenom u knjizi “S kraljem Nikolom iz dana u dan 1916-1919”, tokom maja 1919. godine, dr F. Dobrečić je napustio službu kod kralja Nikole i Vlade u emigraciji i podnio ostavku. Vojvoda Popović za Dobrečića navodi da je bio generalni konzul Crne Gore u Rimu. On jeste bio, ali ne maja 1919, već ranije – tada je to bio Velimir Veljko Ramadanović.

Ranije, tokom 1917. godine, dr Filip Dobrečić je bio generalni konzul Kraljevine Crne Gore u Italiji, u Brindiziju, da bi tokom 1918. u Rimu bio u ulozi otpravnika poslova. Bio je poliglota i pisac-publicista. U Rimu je 1917. godine objavio dvije knjige, pod naslovom “Le Montenegro dans la querre europeenee” i “Il Montenegro nel conlitoo europeo”.

Navedene i vrijedne za naučnu istoriografiju, te dvije Dobrečićeve knjige postoje sačuvane u arhivskim i bibliotečkim fondovima u originalu i mislim da ih je vrijedno prevesti i sa naučnim predgovorom i objašnjenima objaviti, jer su primarno istorijsko svjedočanstvo o tome vremenu.

U egzilu je dr Filip Dobrečić do prvih mjeseci 1919. godine zastupao politička stajališta crnogorskog dvora kralja Nikole i Vlade, braneći pravo na opstanak državnosti Crne Gore i preferirajući ravnopravno, sporazumno, ujedinjenje Jugoslovena i očuvanje i afirmaciju Crne Gore, kao federalne, jednakopravne, članice zajednice. U emigraciji se dakle tada zalagao za jugoslovensko ujedinjenje na (kon)federalnoj osnovi, ali je od toga odstupio iste godine, prihvatajući novu državu i njeno unitarno (centralističko) uređenje na čelu sa dinastijom Karađorđević.

Kad je promijenio politička i ideološka uvjerenja i uključio se u političko-pravni poredak nove države nastavlja se njegova politička i diplomatska karijera, u novim okolnostima. Vlada Kraljevine SHS ga je 1922. postavila za generalnog konzula u Pečuju i tu funkciju je vršio do 1924. godine, kada je raspoređen na novu dužnost – generalnog konzula u Rijeci. Tamo je proveo četiri godine, do 1928, kada je prijevremeno penzionisan.

Dr Filip Dobrečić je od 1919. godine bio član Narodne radikalne stranke Nikole Pašića, odnosno, njenog oblasnog ogranka za Crnu Goru. Nakon Pašićeve smrti (krajem 1926) ostao je u toj stranci do ukidanja političkih stranaka i zavođenja šestojanuarske diktature kralja Aleksandra Karađorđevića 1929. godine.

(Nastaviće se)

The post Mr Novak Adžić: Iz barske baštine (21) first appeared on BARinfo.