Čedomir Čejović je rođen 15. maja 1934. godine u Baru. Rano djetinjstvo je proveo kod ujaka Vasa Milića, a tokom Drugog svjetskog rata, dok su mu otac Ljubo i ujak kao partizani internirani u logore u Albaniji, Italiji i Njemačkoj, utočište mu je pružio Adem Perazić u Podima. Sa svega 16 godina je završio srednjetehničku školu, postao najmlađi građevinski tehničar u Crnoj Gori i počeo da radi u OGP Nikšić. Nakon toga je šest godina radio na brojnim gradilištima u državi i uporedo studirao. Sa 24 godine pošao je na studije građevine u Skoplju, a po završetku školovanja nastavio da radi u Baru, kao jedan od rijetkih stručnjaka za zemljotresno inžinjerstvo. Zbog ljubavi prema gradu, odbio je ponudu da nastavi karijeru na katedri čuvenog prof. Fostera u Vašingtonu, ili da kao ekspert UN nastavi da radi na razvojnim projektima svuda po svijetu sa čuvenim prof. Ciborovskim sa kojim je bio kodirektor “Projekta Južni Jadran” od Dubrovnika do Ulcinja.

Krajem 60-ih, osnovao je preduzeće “Jadranprojekt” i okupio 40 vrhunskih građevinskih stručnjaka, ostvarivši pravi bum modernim i uspješnim vođenjem firme. Zvanje diplomiranog građevinskog inženjera stekao je 1963. i iste godine postao nadzorni organ za izgradnju barske luke. Obavljao je potom mnoge odgovorne dužnosti: direktora Direkcije za obnovu opštine poslije zemljotresa 1968, direktora “Jadranprojekta”, direktora, a zatim tehničkog direktora Zavoda za izgradnju Bara. Dvije godine je bio glavni inženjer za razvoj radne organizacije “Dom” u Beogradu…

Uslijedila je potom nova borba sa posljedicama zemljotresa krajem sedamdesetih… Nakon zemljotresa 1979. postavljen je za direktora Direkcije za obnovu i izgradnju Bara, ostvarivši nezapamćen uspjeh u organizaciji podizanja Makedonskog naselja za svega šest mjeseci, uz sanaciju srušenog stambenog fonda Bara, čime je stanovništvo Bara zbrinuto u rekordnom roku. Ostaće upamćen po beskompromisnim stavovima kada je u pitanju stabilnost objekta, naročito izraženim kroz činjenicu da nikada nije htio da izda upotrebnu dozvolu za zgradu Suda i hotel “Agava”, iako je znao da će trpjeti konsekvence.

Postoje trenuci kada veliki stručnjaci i vizionari zbog tragičnih okolnosti, ophrvani zabrinutošću i tugom koje neki nemio događaj donese, nikako ne mogu slavodobitno uskliknuti: “Bio sam u pravu!”. Upravo to se dogodilo jednom od rijetkih stručnjaka za zemljotresno inženjerstvo u ondašnjoj Jugoslaviji Čedomiru Čejoviću, kada je katastrofalni potres 1979. godine uzeo danak u žrtvama i materijalnim dobrima. Ovaj vrsni stručnjak, direktor Direkcije za obnovu grada Bara je u godinama koje su prethodile katastrofi upozoravao. Iako su često njegove procjene nastojali osporiti, od principa struke nije odustao – nije htio da potpiše zapisnik o tehničkom prijemu zgrade Suda u Baru, nije izdao upotrebnu dozvolu za hotel “Agava”… Oba su objekta stradala u zemljotresu, a podsjetimo, samo zato što nije bila turistička sezona i što je bio neradni dan (nedjelja) pod tim ruševinama nije bilo ljudskih žrtava.

“Ima neke čudne simbolike u pregnuću tog tihog i savjesnog neimara koji, kao u onoj vječitoj priči o borbi između dobra i zla, uporno gradi boreći se protiv sila koje razgrađuju. U posljednjoj deceniji, naime, građevinski inženjer Čedomir Čejović, već drugi put se nalazi na funkciji rukovodioca organizacije koja se bavi otklanjanjem posljedica koje u barskoj opštini ostavlja zemljotres: prvi put to je bilo poslije zemljotresa 3. novembra 1968”, zapisao je u tekstu objavljenom u “Pobjedi” naslovljenom “Neimar jači od stihije” krajem novembra 1979. godine novinar Momčilo Popović, koji je tada podsjetio da je Čejović “na neki način postao čovjek koji je izgradio Bar, jer i kad nije bio na ovim dvjema zaista nemilim funkcijama, bio je vrijedni graditelj naše najjužnije luke”.

“Pravu ilustraciju njegovih ličnih i profesionalnih kvaliteta – danonoćnog angažovanja, analitičnosti, dalekovidosti, pa i spremnosti da se izloži riziku- predstavlja ono što je u barskoj opštini učinjeno na otklanjanju posljedica katastrofe, prije svega postradalog stanovništva” ukazao je u tekstu Popović. Podatak da je u tom periodu u Baru učinjeno najviše, novinar je ilustrovao podatkom da je “za samo tri mjeseca podignuto 240 stanova u zidanoj gradnji, 400 montažnih kuća i sanirano 778 oštećenih stanova”.

“U rekordnom roku i to neposredno u svakoj mjesnoj zajednici, dodijeljena je bespovratna pomoć postradalim domaćinstvima, tako da je na širokom seoskom području opštine niklo i više stotina individualnih stambenih objekata. Velike zasluge za ovakav neimarski poduhvat ima Direkcija za obnovu opštine, odnosno njen rukovodilac inženjer Čejović”, navodi se u Popovićevom tekstu.

Čedomir Čejović je bio poznat i kao izuzetno skroman čovjek, pa je na pohvale i priznanja odgovarao da “vremena za čekanje, a još manje za samozadovoljstvo nema” jer se, kako je isticao u tom mučnom dobu “što prije mora uhvatiti izgubljeni korak u razvoju opštine”.

O nemjerljivom doprinosu Čejovića u izgradnji modernog, i, prije svega, za život sigurnog grada, pisao je i doajen novinarstva Božidar Milošević.

“Srušeno je tog jutra i mnogo drugih zgrada. One, za koje je statiku radio inženjer Čejović, skoro sve su ostale neoštećene. Zbog toga nije bila rijetkost u onim aprilskim danima da vlasnici privatnih kuća dolaze kod njega i zahvaljuju mu što im je pomogao da dobru kuću sagrade”, zapisao je Milošević, koji je u tekstu podcrtao i da je Čejović jedan od rijetkih, ako ne i jedini stanovnik na južnom Jadranu, koji s porodicom nijednog trena nije napuštao kuću.

“Kao anegdota se u Baru prepričavalo kako je njegova supruga pozivala svoju i komšijsku djecu da uđu u kuću i tu se igraju, jer napolju zemlja podrhtava, a dvorište i stepenište na njemu nijesu tako stabilni kao kuća”, zabilježio je Milošević, ne dozvolivši da vedra sjećanja teškog doba pokrije zaborav.

Govoreći o ocu s velikom ljubavlju i pijetetom, povodom obilježavanja četiri decenije od katastrofalnog zemljotresa, jedna od njegove dvije ćerke – Vesna, podsjeća da je prije deset godina održan naučni skup na kojem je njen pokojni otac upozorio na opasnost i u referatu izloženom na Okruglom stolu, govorio o stradanjima i razaranjima koja su pogodila crnogorsko primorje.

“Želim da podsjetim na doprinos našeg pokojnog oca, ne samo radi njegovih zasluga- koje su ogromne u obnovi razrušenog grada Bara, ali i starog grada Kotora i Ulcinja (gdje je takođe rukovodio obnovom), nego i da se skrene pažnja da smo, bojim se, zbog ogromne pohlepe zaboravili na to da čovjek nikada nije jači od prirode i da ona ne prašta greške”, upozorava Vesna Čejović, koja smatra da je “sramota u današnjem vremenu dozvoliti žrtve i materijalna razaranja zbog nepoštovanja elementarnih pravila u urbanističkom planiranju, projektovanju i gradnji objekata u zemljotresnom području”.

Ona podsjeća i na veliku tragediju kada su prije deset godina u Akvili (Italija) u zemljotresu stradali ne samo istorijski objekti, nego je “zbog toga što je čovjek izgleda neizlječivo nedokazan pred porivom za zaradom, stradao i novi objekat studentskog doma (poginuli su mladi ljudi), policijske stanice, bolnice…”.

“Naš se otac čitavim svojim bićem borio, koliko je mogao, protiv ovakvih stvari. Bio je u tome prilično usamljen, ali ipak, tada su pravila i poštovanje propisa bili mnogo rigorozniji nego sada. Čak i onda, kada je disciplina bila mnogo veća, postojali su neki ‘politički interesi’ koji su pretendovali da se zaobiđu pravila struke, a i stručnjaci inženjeri, koji su smatrali da je ono za šta se moj otac zalagao bilo pretjerivanje”, prisjeća se Vesna Čejović.

Prizivajući uspomene, Čejović se sjeća i da je štampa iz regiona posebno bilježila reagovanja njenog oca povodom, kako ih naziva “suludih” ideja da se gradi nuklearka u Skadru, a da pri tom neki naši bivši funkcioneri u tome nijesu vidjeli ništa loše.

“Njegovo upozorenje prethodilo je katastrofi sa nuklearkom u Fukušimi, koja je građena uprkos tome što je to trusno područje, jer se računalo da su Japanci savladali sva znanja vezano za zemljotresno inženjerstvo, procjenjujući da se Černobil ne može ponoviti”, navodi Čejović.

Na okruglom stolu koji je organizovan prije deset godina kada je na drugoj strani Jadrana poginulo blizu 300 ljudi, preko 100.000 ih ostalo bez krova nad glavom, a sa lica zemlje zbrisano nekoliko naselja, inženjer Čedomir Čejović je naglasio da su „zemljotresi prirodna pojava, ali u državama koje poštuju zakonitosti koje nameće seizmičko inžinjerstvo, sa takvim prirodnim pojavama se potpuno normalno živi i funkcioniše“.

„Zato je potpuno razumljiva gorčina javnog mnenja Italije, zbog obima ljudskih žrtava i materijalnih razaranja, a naročito iz razloga što se to desilo sa modernim javnim zgradama: studentskim domom, bolnicom, policijskom stanicom, koje su se srušile. Italijanski stručnjaci su konstatovali da takav zemljotres, da se desio u Japanu ili Kaliforniji, ne bi doveo do rušenje ni jedne zgrade, niti bi bilo ijedne ljudske žrtve. Potresne slike zajedničkog sprovoda sa stotinama izloženih kovčega, uz suze i bol, ostavljaju samo jedno gorko pitanje: Zašto se ponavljaju takve posledice, ako je na sadašnjem stepenu razvoja tehničkih znanja to moguće izbjeći?“, zapitao se prije deceniju tokom izlaganja svog rada Čejović, objašnjavajući da je odgovornost da se izbjegne ponavljanje grešaka koje mogu biti kobne na svima- od nadležnih državnih organa, lokalne samouprave, kolega inženjera urbanista, arhitekata, projektanata, izvođača, nadzornih organa.

„Smatram da nemamo pravo da budućim generacijama, našoj djeci, unucima, porodicama, prijateljima, zbog nemara i neodgovornosti ostavljamo u nasleđe bilo šta što ih može koštati života i ogromnih materijalnih gubitaka. Svako ko je učesnik u ’lancu odlučivanja’ ili djelovanja u prostoru, treba da pomisli da se u trenutku zemljotresa, neko njegov može naći na opasnom mjestu i da se upita da li je u svemu postupio kako to pravila seizmičkog inžinjerstva nalažu“, upozorio je inženjer, ukazujući da se greške trebaju prispitati dok smo još na vrijeme.

„Gdje ćete bolji primjer od toga da se Okrugli sto na kome se obilježava 30 godina zemljotresa, održava upravo u hotelu ’Topolica’ koji je sagrađen poslije zemljotresa, a za koji nije bila data saglasnost za izdavanje upotrebne dozvole jer je utvrđeno da je nestabilan. Moje proračune zbog kojih sam odbio da dam saglasnost za izdavanje upotrebne dozvole, potvrdila su naknadno izvršena skupa detaljna istraživanja Tehničkog instituta iz Ljubljane, te je konstatovano da treba izvršiti konstruktivnu sanaciju objekta, prije nego što počne njegova upotreba. Ne znam da li je i šta urađeno prilikom nedavne rekonstrukcije hotela, ali se nadam da se o tome vodilo računa“, kazao je Čejović.

Tada je objasnio da sprječavanje posljedica razaranja počinje od urbanističkog planiranja.

„Nakon zemljotresa 1979. najeminentniji instituti su napravili karte mikroseizmičke reonizacije. Saglasno tome, tačno se znaju lokacije, na kojima se zbog određenih karakteristika terena (blizina slojeva mulja, vode i sl.) ne trebaju graditi objekti veće spratnosti od četiri etaže. To se poštovalo samo neko vrijeme nakon zemljotresa. Kako je vrijeme odmicalo, svaka nova izmjena detaljnih planova povećavala je spratnost objekata upravo na tim, kritičnim lokacijama. Na njima su, vidi se, podignute desetospratnice. Što se Bara tiče, one nisu rađene na šipovima, koji su izuzetno skupi, a jedino preporučljivi za takve terene. Računa se da su to konstruktivno dobro rađeni objekti – i ja bih volio da je to zaista tako. Međutim, poznato je svakome ko se bavi zemljotresnim inženjerstvom, da i najbolje konstruktrivno napravljeni objekti, na takvim terenima stradaju, jer dolazi do poznatog fenomena ’umiranja tla’. Brojni su primjeri da su se takvi objekti, cijeli, prosto izvrnuli, potonuli i slično“, kazao je Čejović. Brojne i nedopustive nepravilnosti napravljene su i kada je u pitanju blizina zgrada.

„Problem je što se kod nas svaki novije građen objekat postavlja sve bliže jedan drugom (imamo zgrada gdje se ljudi sa prozora mogu rukovati) i sve bliže ulicama. Posljednji objekti i to višespratnice, bez ikakve potrebe, praktično su rađeni sa stepenicama na samom trotoaru, svega nekoliko metara udaljenom od uskih ulica, koje bi i u ovom trenutku trebalo proširiti. Gradilo se na mjestima koja su poslije zemljotresa bila ostavljena kao parkinzi, trotoari, zelene površine, djelovi školskog dvorišta. Povećavala se spratnost objekata, smanjivala njihova međusobna udaljenost i udaljenost od saobraćajnice – sve suprotno preporukama za urbanističko planiranje u područjima visoke seizmološke aktivnosti“, objasnio je tada inženjer Čejović.

Čedomir Čejović preminuo je 4. juna 2018. godine. Iza njega su ostali supruga Radmila, kćerke Vesna i Sonja i sin Branko, te troje unučadi.

The post Sjećanje na Čeda Čejovića i obnovu nakon zemljotresa first appeared on BARinfo.

Epicentar ovog zemljotresa se nalazio u Jadranskom moru, između Ulcinja i Bara, na udaljenosti od 15 km od obale. Ognjište potresa bilo je na dubini od  30 kilometara. Upravo zbog toga trus se žestoko osjetio u cijeloj Crnoj Gori, a podrhtavanje je zabilježeno čak i u višespratnicama u Beogradu.

Ruševine Suda, 15. april 1979.

Začula se prvo strahovita tutnjava, a ubrzo je počelo i podrhtavanje tla. Sa planina su se odranjala čitava brda stijenja i kamenja, a zgrade u centru grada su lelujale, kao da su od gume. Samo jezgro Topolice bilo je obavijeno prašinom, jer je zgrada Opštinskog suda srušena do temelja.

Veoma je oštećena stara zgrada Bolnice, pa je 300 bolesnika moralo biti iznijeto u dvorište. Stari Bar je bio polusrušen, a više od 50% kuća je uništeno u Pečuricama, Zupcima, Dobroj Vodi, Šestanima, Krajini, Sutomoru, Mišićima, Čanju… Crmnica je najgore prošla – tu je bilo i najviše ljudskih žrtava, a kuće koje su “preživjele“ zemljotres mogle su se izbrojiti na prste.

Udarom zemljotresa nestalo je vode i struje, prekinute su sve PTT veze, a urušena je Jadranska magistrala prema Ulcinju i Petrovcu. Crmnički vijadukt je bio teško oštećen. Stradala je i pruga Beograd-Bar, od Skadarskog jezera do Sutomora i Bara. Kolosjeci, šine, mostovi, elektro-vučna postrojenja i signalno-sigurnosni uređaji su pokidani. Naprsli su portali na tunelima. Oštećene su mnoge zgrade i radionice pri željezničkim stanicama. Bar je, u svakom smislu, bio odsječeni grad.                  

Prva vijest o zemljotresu na Crnogorskom primorju u svijet je “otišla” zahvaljujući radio-amaterima i dopisniku “Politike“ Bošku Miloševiću, nepun sat nakon prvog udara. Milošević je dotrčao do Obalske radio-stanice Bar, gdje su bili dežurni Radivoje Todorović i Rašo Ulićević. Pošto nije bilo struje, Todorović je kucao duge i kratke znake na Morzeovom odašiljaču, Ulićević je pridržavao bateriju, a Milošević diktirao vijest upućenu Pomorskoj radio-stanici Dubrovnik. Već sat kasnije Ulićević i Todorović su uspjeli da uspostave i foničnu vezu s Dubrovnikom. Posredstvom Radio Titograda sve jugoslovenske stanice su prenijele prvi iscrpniji raport Miloševića.

Odmah nakon zemljotresa, u Baru se, na ledini ispred zgrade Opštine (današnja Vojno-pomorska uprava) kod trikonhosa, sastao Opštinski štab Civilne zaštite. Pristupilo se pružanju pomoći nastradalima, te uspostavljanju reda u gradu i prigradskim naseljima, u nastojanju da se izbjegne haos koji je bio na vidiku. Najteži ranjenici helikopterima su prebačeni za Titograd, a istim prevoznim sredstvom stizali su iz raznih krajeva zemlje ljekari za Bar. Pijaće vode nije bilo ni za lijek, a prvi su u pomoć pritekli Dubrovčani i dovezli brodom-cisternom neophodnu tečnost za stanovništvo. Bila je to prva humanitarna akcija nakon katastrofalnog zemljotresa. 

U popodnevnim časovima 15. aprila uvedeno je vanredno stanje – zabrana prilaska stambenim objektima od 18 sati do 5 ujutro.

Dva dana nakon zemljotresa, počeo je sa radom i Radio Bar, i dao nemjerljivi doprinos uspostavljanju normalnog funkcionisanja života, prije svega servisnim informacijama o distribuciji opreme i namirnica. 

Radio amateri na Crkvici, 15. april 1979.

Život je počeo da se normalizuje u vanrednim uslovima, stanovništvo da odlazi na posao, a djeca u škole, uglavnom po šatorima i u montažnim objektima.

U zemljotresu iz 1979. godine izgubila je živote 101 osoba u Crnoj Gori (49 u Baru) i 35 u Albaniji. Povrijeđeno ih je više od hiljadu ljudi, a među njima 159 teško. Lakše i teže povrijeđenih samo u Baru bilo je preko 300. Velika je bila sreća što se zemljotres dogodio u nedjelju, pa nisu radile radne organizacije i ustanove, jer bi broj žrtava bio neuporedivo veći.

U Baru je u katastrofalnom zemljotresu uništeno 4.490 stanova, od toga u samom centru grada 370, te 5.344 stana (ili kuće) u privatnom sektoru. Potpuno je ruinirano 90.660 m2 poslovnog prostora u društvenoj svojini, a oštećeno 321.980 m2. Cifra je nešto manja kad je riječ o poslovnim objektima privatnih lica – uništeno je 14.120, a oštećeno 18.056 m2. Oštećen je 2.431 metar operativnih obala, više od 7 kilometara tunela, 31 kilometar željezničke pruge, 280 kilometara lokalnih puteva i 60 kilometara magistralnih, 17 km kanala i kolektora, 70 km vodovodne mreže…

Crmnica, 15. april 1979.

Ukupna šteta na području Bara bila je oko 15,4 milijardi novih dinara, odnosno oko milijardu dolara. To je bilo ravno dvadesetogodišnjem društvenom proizvodu opštine Bar u tom periodu. Sanacija šteta od zemljotresa trajala je duže od decenije. Cijela Jugoslavija je pružala finansijsku pomoć Crnogorcima tri godine, dok su zaposleni u Srbiji izdvajali gotovo 15 godina procenat od svojih ličnih dohodaka. U pomoć se uključila i međunarodna zajednica, finansirajući izgradnju nekih zdravstvenih i obrazovnih objekata u opštini.

Zemljotres iz 1979. godine je donio presudne promjene u arhitektonskoj, saobraćajnoj, ekonomskoj, u konačnici i demografskoj strukturi urbanog jezgra Bara. Nestala je naseobina promediteranskog tipa, u kojoj su se svi poznavali i međusobno posjećivali, a nastao konglomerat što je u decenijama nakon tragičnog događaja multiplicirao broj stanovnika, koji su sa sobom donijeli drugačije navike, obilježja i preference. 

The post Godišnjica katastrofalnog zemljotresa 1979. first appeared on BARinfo.