Biljka koju u Engleskoj zovu “Lily of the Nile” (Ljiljan rijeke Nil) prirodno raste na Rtu dobre nade, na samom jugu Južne Afrike. U Evropi je počeo da se gaji i njeguje na dvorovima krajem 17. vijeka. Najčešće se uzgaja vani, na području mediteranske klime.

Može narasti do 30 cm visine, a duguljaste vitke stabljike i do 90 cm. Listovi su zelene boje, uski, duguljasti i zimzeleni. Cvjetovi nemaju mirisa, zvonkoliki su, plavo ljubičaste boje i prečnika 3 – 5 cm.

Cvjeta ljeti, kao što se može i vidjeti ovih dana, ali ponekad i u jesen, zavisno od temperatura.

The post Afrički ljiljan uljepšava Ulicu Jovana Stojanovića first appeared on BARinfo.

Danas je naša ekipa obišla prostor koji se trenutno uređuje. Na terenu smo razgovarali sa inženjerkom hortikulture Mirom Prentović, direktorkom Sektora “Gradsko zelenilo” u preduzeću Komunalne djelatnosti doo, i rukovodiocem RJ „Čistoća“ u ovom preduzeću Momčilom Vulezićem, pod čijim se budnim okom obavljaju radovi.

“Trudimo se da ispoštujemo planiranu dinamiku radova i uprkos kišnim danima, uspjeli smo u tome, pa čak i više od toga. Ono što je najznačajnije, izvršili smo orezivanje palmi u propisanom roku koji je naložila Fitosanitarna uprava. Nakon toga, radili smo prorednu sječu grana u krošnji drveća, zimsko orezivanje drveća (odnosno radikalnu sječu grana), posebno tamo gdje se nalazi parking prostori, ili na lokacijama gdje je drveće u blizini stambenih objekata, te smeta prolaznicima. Odradili smo i orezivanje ruža, zimsku zaštitu bilja, obnovili prostor u naselju Topolica II, a danas i prethodnih dana, uređujemo okolinu Zelene i Kamionske pijace”, kazala je za Radio Bar i Bar info, inženjerka hortikulture Mira Prentović, koja je istakla da ni ove godine neće izostati obogaćivanje zelenih površina našeg grada novim biljnim zasadima.

“Svake godine intenzivno radimo na uvećanju biljnog fonda. Možda se to ne vidi na prvi pogled, ali za dvije do tri godine, mlade biljke će iznići i vidno ukrasiti naš grad. U saradnji sa Opštinom Bar, ovih dana počećemo sadnju drvoreda gorkih pomorandži duž Bulevara, a osim toga, posadićemo još četiri vrste mediteranskih i egzotičnih biljaka, koje smo, u sklopu Akcionog plana borbe protiv crvenog palminog surlaša, dobili od Fitosanitarne uprave. Uradićemo sve da zasadimo otporne vrste, karakteristične za naš grad, da bi stvorili ne samo zdravu, već i udobnu životnu sredinu građanima Bara, ali i turistima koji će, nadam se, doći kada prestane epidemija koronavirusa”, kazala je Prentović.

Uporedo sa uređenjem zelenih površina, barski komunalci postavljaju i neophodan mobilijar, a posebno oduševljenje građana izazvalo je postavljanje novih klupa za odmor na nekoliko mjesta u centru grada.

“Naš osnivač Opština Bar, donirala je preduzeću, odnosno gradu, savremene klupe i korpe za sitan otpad, od kojih su neke već postavljene. Takođe, kupljeno je i ugrađeno više podzemnih kontejnera u centru i na periferiji, koji imaju značajne prednosti u odnosu na klasične, prije svega sa aspekta higijene, a podesniji su i za odlaganje otpada. Specijalnim vozilom komunalci svakodnevno, a nekada i nekoliko puta u toku dana, prazne kontejnere. S obzirom da je ovo vrijeme kada i vlasnici privatnih objekata vrše generalno spremanje svojih kuća i dvorišta, apelovao bih da kabasti otpad ne ostavljaju pored kontejnera, jer to ruži sliku grada, već da pozovu našu službu koja će preuzeti i adekvatno odložiti nepotrebne stvari, čak i besplatno, ukoliko se radi o manjim količinama”, kazao je Momčilo Vulezić, rukovodilac RJ “Čistoća” u preduzeću Komunalne djelatnosti doo.

On je  takođe, pozvao sugrađane da ne uništavaju mobilijar, kako bi Bar zadržao epitet jednog od najljepših i najuređenijih gradova.

The post VIDEO: Vrijedni barski komunalci u susret proljeću uređuju grad first appeared on BARinfo.

“U drugim razvijenijim državama, palmin surlaš se pojavio mnogo ranije nego kod nas, ali čak ni u njima nije pronađeno učinkovito sredstvo kojim se on može u potpunosti uništiti. Naime, stalno radimo na suzbijanju surlaša i preventivnom tretiranju palmi. Taj zadatak su svi ozbiljno shvatili, pa je ta štetočina, iako za mali procenat, ipak manje prisutna nego ranijih godina”- ističe Prentović.

Barsko Komunalno preduzeće je, kada je ova problematika u pitanju, sigurno najuspješnije u Crnoj Gori. Iako Bar ima mnogo veći broj palmi od svih ostalih primorskih opšina (1.260), uspjeli su da sačuvaju najveći broj stabala. Proteklih godina od surlaša je stradalo 80 palmi.

“Ne treba zaboraviti da je veliki broj palmi uništen 2017. godine i to zbog za naše podneblje ekstremno niskih temperatura. Te zime živa se spuštala i na minus pet stepeni. Od velikog značaja je svakako bilo to što je Opština Bar u pravom momentu prepoznala nužnost ulaganja sredstava u njihovu zaštitu. Taj trend je nastavljen i narednih godina, pa se sve potrebne mjere primjenjuju pravovremeno”, zadovoljna je Prentović, koja naglašava da bi bez tog dekorativnog, lijepog drveta Bar izgubio prepoznatljivu hortikulturnu vizuru.

U gradu pod Rumijom, ali i na čitavom primorju, najzastupljenije su kanarske palme. Iako tu vrstu palmin surlaš najaviše napada, ni lepezaste nijesu u potpunosti pošteđene, pa tako, objašnjava inženjerka hortikulture, u situaciji kada u blizini nema kanarskih, ova štetočina napada i druge palme. Ove godine u Baru surlaš je uništio tri lepezaste palme.

U više navrata su iz Komunalnog preduzeća upućivali molbu sugrađanima koji u svojim vrtovima imaju palme da ako primijete neke promjene na drvetu, koje bi mogle ukazivati da ga ugrožava palmin surlaš, odmah reaguju…

“Bilo je poziva savjesnih građana koji u svojim vrtovima imaju palme. Međutim, brojni su oni kojima je tretiranje stabla protiv palminog surlaša skupo, pa biraju da ne prijave problem. Na drugoj strani, mnogo stradalih palmi nalazilo se u okućnicama i privatnim vrtovima vikendaša koji nijesu redovno dolazili”, objašnjava Prentović.

Palme se tretiraju u skladu sa Akcionim planom i preporukama fitosanitarne uprave, sa čijim predstavnicima su nadležni u lokalnoj upravi i Komunalnom preduzeću u stalnom kontaktu. Iako se standardi poštuju, preparati, ipak itekako loše utiču na pčele i ostale organizme koji sa njim dođu u neposredan kontakt.

“Hemijsko tretiranje palmi je tokom ljeta obavljano od ponoći do jutarnjih časova. Praksa je da redovno posredstvom medija obavještavamo građane i držaoce pčela o lokaciji tretiranja palmi, ne popuštamo ni da navedemo preparate i koja je njihova aktivna materija, te koliko traje radna karenca preparata”, kaže Prentović.

Osim tretmana palmi, ovih dana radnici Komunalnog preduzeća angažovani su i na poslovima sakupljanja opalog lišća, orezivanju i okopavanju biljaka, a uskoro će početi i sa orezivanjem palmi.

“Veoma bitno je palme orezati u terminu kada nastupe niže temperature- od kraja decembra do polovine februara. Nakon tog perioda, bolje ih je i ne orezati, nego ih orezivati na proljeće, jer crveni palmin surlaš detektuje palme na 900 metara razdaljine”, preporuka je naše sagovornice.

The post Mira Prentović: Borba za svaku palmu i dalje traje first appeared on BARinfo.

“Riječ je o palmama napadnutim surlašem koje se nisu revitalizovale nakon procesa dendrohirurgije, pa smo bili prinuđeni da ih otkinemo. Mi smo 2018. pokušali da ih spasimo orezivanjem do zdravog tkiva, ne bi li se možda oporavile. Na našu radost, neke i jesu, a ove kod kojih taj postupak nije urodio plodom, sada smo morali posjeći“, rekla je za Bar Info Mira Prentović, rukovodilac RJ Zelenilo u preduzeću Komunalne djelatnosti, dodavši da su izrezane palme ispred zgrade Vodovoda, Opštine, u Ulici maršala Tita, kod Doma revolucije…

Komunalne djelatnosti Bar su od strane Fitosanitarne inspekcije pri Vladi Crne Gore već više puta istaknute kao najbolje komunalno preduzeće u državi u borbi protiv palminog surlaša. Sve propisane mjere se godinama sprovode na vrijeme, a učinak je vidljiv – procentualno, broj zaraženih palmi je mnogostruko manji u odnosu na ostale gradove na crnogorskom primorju.

Uklanjanje mrtvih stabala nakon dendrohirurgije je još jedno od propisanih aktivnosti u borbi protiv palminog surlaša.

The post Kidaju se palme zaražene surlašem još 2018. godine first appeared on BARinfo.

Turiste će ove godine dočekati lijepo uređen kružni tok u blizini ulaza u grad, a novi vizuelni ugođaj i oplemenjeni izgled na ovom dijelu magistrale, obradovao je i stanovnike grada pod Rumijom.

“Turistička organizacija se iz godine u godinu trudi da poboljša kvalitet turističke ponude. Uređenje kružnog toka dio je plana i aktivnosti iz prošle godine. Drago nam je što smo dobili lijepo uređenu zelenu površinu koja je vizuelni ugođaj, ne samo turistima, već i našim sugrađanima koji su izuzetno pozitivno  reagovali i na društvenim mrežama i u neposrednim komentarima”, kazao je direktor TO Bar mr Emil Kukalj.

Zanimljivo idejno rješenje uređenja kružnog toka djelo je Mire Prentović, inženjerke hortikulture i direktorke sektora Gradsko zelenilo u barskom Komunalnom preduzeću.

“Prvenstveni zadatak je bio da kružni tok bude individualan, da detalji na njemu i zelenilo ne ometaju saobraćaj i da budu zasađene biljke koje trpe aero zagađenje. Projekat smo realizovali u saradnji sa Turističkom organizacijom koja je prepoznala značaj uređenja zelenih površina. Rješenje podrazumijeva dvije cjeline – na jednoj polovini su ukrasni, poluloptasti žbunovi, sađeni na neravnoj površini, nejednake dužine, što će, kada porastu, stvarati vizuelni utisak talasa. Bar je prepoznatljiv po maslinama, te je i na ovom kružnom toku jedno minijaturno maslinovo stablo, kako ne bi ometali saobraćaj”, objasnila je inženjerka Mira Prentović, koja navodi da su uz biljke, karakteristične za mediteransko podneblje, dio uređenog kružnog toka i elementi od prirodnog kamena i mermera.

“Kameni vrtovi su veoma aktuelni u svijetu, a ovdje na našem kružnom toku bijela mermerna površina sa talasima i detaljima simbolizuje vodu i ostrva. Ovakvo rješenje, u stvari, predstavlja i vrstu likovne umjetnosti. Predvidjeli smo da se ona likovno i tematski može mijenjati, što znači da bi kružni tok , u čijem središtu je i visoki stub sa reflektorima, periodično mogao da izgleda sasvim drugačije i dobije novo ruho”, ističe Prentović.

Turistička organizacija Bar i za ovo ljeto priređuje niz manifestacija.

“Već 28. juna prvi put će u našem gradu biti organizovane ‘City Games’, po ugledu na nekadašnju manifestaciju ‘Igre bez granica’ u bivšoj Jugoslaviji, u kojoj smo svi uživali i koju pamtimo kao poseban spektakl. Igre će početi u 19:30 h na barskoj Marini, učestvovaće ekipe iz raznih gradova zemalja u okruženju i Crne Gore, a ulaz je slobodan. Očekujemo da što više građana dođe te večeri i podrži barsku ekipu, u kojoj su naši poznati sportisti”, kazao je direktor TO Bar mr Emil Kukalj, i najavio tradicionalnu muzičko-zabavnu manifestaciju “Ljeto sa zvijezdama”.

“I ovoga ljeta biće održano 8 koncerata, svakog petka u julu i avgustu, sa regionalno poznatim muzičkim zvijezdama. Pri odabiru izvođača trudili smo se da budu zastupljeni raznovrsni muzički žanrovi, vodili smo računa ko su turisti koji posjećuju barsku rivijeru i koji su njihovi afiniteti, ali i građana Bara. Počinjemo sa ‘Električnim orgazmom’, a zatim slijede Dženan Lončarević, ‘Tropico bend’, Nataša Bekvalac, Ana Kokić, Darko Rundek i ekipa, Jelena Rozga i Mirza Selimović. Trudimo se da uvijek afirmišemo i barske izvođače, pa će i ove godine naši poznati muzičari zapjevati na sceni ‘Ljeta sa zvijezdama’”.

U Turističkoj organizaciji Bar očekuju dobru posjetu u julu i avgustu, kao i u potsezoni.

Zbog kišnog maja i nestabilne prve polovine jula zabilježen je blagi pad broja gostiju. U cilju poboljšanja marketinške kampanje, TO je uspostavila saradnju i potpisala ugovor sa jednom agencijom, kako bi privukla što veći broj turista sa tržišta Srbije i Bosne i Hercegovine, odakle tradicionalno dolazi i najveći broj posjetilaca.

The post VIDEO: Kružni tok, City Games, Ljeto sa zvijezdama… first appeared on BARinfo.

“Idejno rješenje kružnog toka je uradilo Komunalno preduzeće iz Bara, direktorka sektora za gradsko zelenilo, Mira Prentović – inžinjer hortikulture. Prilikom  izrade rješenja prvenstveno se vodilo računa o bezbjednosti saobraćaja, ali i o estetskim karakteristikama. Izbor odabranog sadnog materijala usklađen je sa klimatskim uslovima staništa uz saobraćajnice, pa je centralno ostrvo jednim dijelom oplemenjeno biljnim materijalom, dok se u drugom nalazi ukrasni mljeveni mermer, kamena ploča, prirodni ukrasni kamen kao i tri slova koja predstavljaju ime našeg grada”, kazali su iz Turističke organizacije.

The post TOB: Završeno hortikulturno uređenje kružnog toka na Žukotrlici first appeared on BARinfo.

Zbog obimnosti i preglednosti, emitovali smo ga u pet nastavka. Ovo je posljednji.

V – EVROPA JE KAPITULIRALA, CRNA GORA SE NE DA

O ozbiljnosti problema koje uzrokuje palmin surlaš dovoljno govori činjenica da su u 2017. godini ministri poljoprivrede zemalja članica UN (FAO) dogovorili zajednički plan suzbijanja, nakon što se taj insekt proširio na više od 60 država svijeta, prepoznajući ga kao globalnu prijetnju.

Samo godinu i po kasnije, Evropa je kapitulirala.

Sredinom marta 2018. godine, Evropska Komisija je donijela Odluku (EU) 2018/490, kojom je stavila van snage Odluku 2007/365/EZ o hitnim mjerama za sprječavanje unošenja palminog surlaša – Rhynchophorus ferrugineus (Olivier) – u Zajednicu i njegovog širenja unutar nje. Zaključili su da, uprkos mjerama koje su sprovodile države članice, “ovaj organizam je sada široko rasprostranjen i nije moguće spriječiti njegovo unošenje i širenje”. U prevodu: digli su ruke od borbe sa surlašem.

Junačka Crna Gora teži Evropskoj uniji, ali se ne obazire na kapitulaciju i nastavlja borbu, umnogome i zbog toga što kod nas još nema apokaliptičnih slika kilometarski uništenih perivoja palmi kao u nekim susjednim zemljama. Ima se još što spasiti, ili bar odložiti katastrofa, pa su oprijedijeljena mnogo veća sredstva za hemijsko tretiranje biljaka. 

“Za 2019. godinu su u Baru planirana 71.784 € za fitosanitarne hemijske mjere. Predviđa se povećan broj tretmana na najugroženijoj vrsti kanarske palme, te injektiranje na istoj vrsti, zbog povećane brojnosti populacije crvenog palminog surlaša, koji se sve više širi i prijeti da uništi sve palme”, stoji u izvještaju Komunalne djelatnosti doo dostavljenom Bar Infu.

Povećanje sredstava ne znači i svrsishodniju borbu na terenu, svima je jasno, jer se tretiranja i dalje vrše samo na 1322 palme koje su na javnim zelenim površinama u vlasništvu opštine / države, a bez angažovanja svih subjekata u lancu odbrane nema napretka.

Zakon o zdravstvenoj zaštiti bilja je tu jasan: “(Svi) Držaoci bilja dužni su…”. Međutim, postoji “kvaka“ koja umnogome komplikuje stvari. Naime, Zakon ima falinku, jer se zasniva na savjesti građana, a poznato je da se, u zemljama poput naše, uspješno primjenjuju jedino zakoni koji imaju stroge kaznene mehanizme. Ovaj nema. Barem ne u slučaju palmi.

„Štetni organizmi po bilje dijele se na dvije vrste: karantinski izuzetno opasni naročito za proizvodno bilje i manje opasni koji nanose izvjesne ekonomske štete. Surlaš ne spada u karantinski štetne organizme, tj. organizme sa tzv. A1 liste, gdje država može sprovesti mjere o trošku vlasnika. Kaznene mjere se sprovode samo za organizme sa A1 liste, tako da u ovom slučaju suština nije kažnjavanje, već podizanje nivoa svijesti i sprječavanje širenja štetnog organizma. Na žalost, ljudi se ne ponašaju isto prema ukrasnom i proizvodnom bilju, jer da je napadnuta loza, mnogo bi snažnije i češće reagovali“, kaže za Bar Info Zorka Prljević, direktorica Sektora za fitosanitarne poslove Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove.

Ona ističe da se naš zakon ni u čemu ne razlikuje od onih u zemljama EU, da je Crna Gora u postupku pristupanja EU kao uslov za otvaranje pregovora o poglavlju 12 imala usaglašen pravni okvir, te da je to jedino poglavlje koje je imalo takav status.

„Pravno gledano, bolest palminog surlaša je na nivou plamenjače paradajza ili krompira, a za plamenjaču ne izlazi fitosanitarni inspektor na teren i ne dolazi da kazni držaoca bilja što ga nije tretirao. To što je paradajz visok 20 cm, a palma 20 m, u ovom slučaju ne znači ništa“, ističe Prljević. 

Dolazimo do ključne stvari, vezane za razumijevanje problema palminog surlaša. Ako je zakon isti u zemljama EU i kod nas, a jeste, zašto se onda oni konkretnije bore protiv ove štetočine? Odgovor je – svijest građana. A i palma nije kupus. Ni krompir. 

“Treba istaći da se zdravstvena zaštita bilja još uvijek ne prepoznaje kao pitanje od javnog interesa cjelokupnog društva, već se doživljava kao volja i mogućnost pojedinca da sprovodi mjere. I pored zakonske obaveze, ocjena je da sve mjere nijesu sprovedene pravovremeno i u potrebnom obimu, što ima za posljedicu dalje širenje ovog štetnog organizma i pitanje opstanka palmi na primorju Crne Gore. Držaoci bilja nijesu pokazali dovoljan stepen odgovornosti u smislu zdravstvene zaštite svog bilja”, zaključuje se u dopisu Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove. 

U periodu od 2016. do 2019. godine zaposleni u Sektoru “Gradsko zelenilo” su izvršili sječu 30 palmi, a dendrohirurgija je odrađena na još 30 palmi. Do oktobra 2018. godine u Baru je bilo za 2/3 manje zaraženih palmi nego sada, a od tog datuma do 1.1.2019.godine vidljivo je invazivno širenje ove štetočine u opštini Bar. Primijećeno je čak i ono što biološki nije bilo očekivano – surlaš je napao i jednu lepezastu palmu, iako obično, dok ne pojede sve kanarske, ne ide na drugu vrstu. 

“Na javnim zelenim površinama opštine Bar zasigurno ima još palmi zaraženih crvenim surlašem. Vizuelno se mogu ustanoviti simptomi prisutnosti ove štetočine na još barem 30 palmi. Što se tiče dvorišta u vlasništvu pravnih i fizičkih lica, procjena se može dati jedino ugrubo, jer se napadnute palme sagledavaju isključivo prolaskom kroz ulice, što se naročito uočava u vikend naseljima u okolini Bara. Situacija nije nimalo ružičasta”, kaže se u dopisu medijima, kojeg potpisuju generalna direktorica Komunalne djelatnosti doo Nedeljka Nena Orlandić i glavni operativac na terenu Mira Prentović.

Ako je suditi po ocjenama EU, ovo je definitivno početak kraja barskih palmi, a da je bilo veće svijesti u pojedinaca, možda je moglo biti drugačije. Najvjerovatnije, ako je suditi po tuđim primjerima, surlaš u opštini ne bi bio iskorijenjen, ali bi zato stepen mogućnosti za preživljavanje palmi, ukrasa rivijere, bio mnogo veći, a borba bi imala više efekata.

Ovako, do naredne epidemije… 

I do novih motiva sa razglednica “Pozdrav s toplog Jadrana”.

The post Početak kraja barskih palmi – krivci su među nama (5) first appeared on BARinfo.

Zbog obimnosti i preglednosti, emitovaćemo ga u pet nastavka, pet dana zaredom.

IV – KO SE BORIO, A KO NE?

Ministarstvo poljoprivrede, odnosno Fitosanitarna uprava je u više navrata pisalo predsjednicima Opština, pa tako i gradonačelniku Bara, dr Zoranu Srzentiću. Jedan takav dopis, upućen tačno na praznični Dan Bara, 24. novembra 2015. godine, veoma je simptomatičan i krije formulaciju koja posredno daje odgovore na mnoga pitanja.

Naime, u tom se dopisu upozorava Opština: „…kao držalac bilja, na osnovu Zakona o zdravstvenoj zaštiti bilja, u obavezi ste da izvršavate naređene fitosanitarne mjere nad sopstvenim biljem, a ukoliko želite možete da iste sprovodite i nad biljem za koje niste nadležni“.

Termin „možete“ ne znači i „morate“, pa su se u Opštini odlučili na tretiranje samo „svojih“ palmi.

U drugom dopisu dr Srzentiću, iz 5. decembra 2016. godine, Ministarstvo poljoprivrede – Uprava za bezbjednost hranu i fitosanitarne poslove još jednom potencira da su „držaoci bilja, u ovom slučaju vlasnici palmi, dužni da bez odlaganja preduzmu naređene fitosanitarne mjere, kao i da snose troškove sprovođenja mjera“.

„Kod fizičkih lica, kao vlasnika palmi, postoji veliki broj vikendaša koji su nedostupni, a u mnogim slučajevima nisu sposobni da sami sprovedu mjere uništavanja zbog finansijskih i/ili fizičkih nemogućnosti, neadekvatnog prostora – mala dvorišta i dr. U tom dijelu učešće organa lokalne samouprave bilo bi veoma poželjno, jer samo sveobuhvatno i blagovremeno sprovođenje mjera kod svih subjekata može dati odgovarajuće rezultate“, stoji u tom dopisu.

Poruka je bila jasna, ali teško sprovodljiva.

Naime, “držaoci bilja”, kako se u Zakonu tituliraju, bilo da se radi o privatnim licima ili preduzećima, nisu imali puno želje da odvoje novac za tretiranje palmi, iako to i nije bio neki ogroman udar na budžet, obzirom da je cijena hemijskog tretiranja palmi nalivanjem centralnog dijela krošnje bila 5,10 € po drvetu. Maksimum 30 eura godišnje, najčešće samo 15.

Jednostavno, nije ih mnogo interesovalo, ili su očekivali da država, kad već nešto traži od njih – i obezbijedi sredstva za to. Ali, ni Opština ni Država, nisu imale namjeru da ih finansijski pomognu.

Niti su po Zakonu bile dužne, da bude jasno.

Zbog lošeg odziva privatnika i firmi, ali i zbog povećanja brojnosti surlaša, direktorica Sektora za fitosantarne poslove pri Ministarstvu poljoprivrede, Uprave za bezbjednost hrane i fitosanitarne poslove Vesna Daković pisala je avgusta 2017. dr Srzentiću: „Podsjećamo da je veoma značajno da se mjere sprovode i na palmama koje nisu vlasništvo opštine, pa vas pozivamo da kroz pružanje usluga i profesionalnu komunikaciju s građanima i privrednim subjektima doprinesete jačanju svijesti i odgovornosti svih držaoca palmi na teritoriji Opštine Bar“.

Nedugo zatim, i Komunalne djelatnosti putem lokalnih medija mole pravna i fizička lica da ispune zakonsku obavezu i preventivno hemijski tretiraju palme.

Nije puno pomoglo, nije bilo valjanog odziva. Bilo je po onoj narodnoj “Piši, piši, moj Zarija…”.

Komunalne djelatnosti i firme angažovane preko tendera su tokom sve četiri godine tretirali palme na opštinskim i državnim javnim površinama, a zaražene i mrtve biljke uklanjali i zakopavali.

Kod firmi je stvar ostavljena “na volju i obraz” direktorima i rukovodiocima: ako hoće i imaju svijest o tome da bi trebalo spasiti palme hemijskim tretmanom – onda dobro, ako ne – nikome ništa.

Da je bilo svijesti kao što nije, i da se zdravstvena zaštita bilja prepoznala kao pitanje od javnog interesa, možda ne bi uginule sve palme Javne predškolske ustanove „Vukosava Ivanović Mašanović“ u najstarijoj i najljepšoj gradskoj ulici – Ulici maršala Tita – ispred objekta „Pužić Veseljko“. Mjesečna nadoknada za samo jedno dijete iznosi 38 eura, a puni godišnji tretman palmi nešto više od 30 eura po drvetu, što znači da je novac od samo tri predškolca bio dovoljan da se tretiraju sve tri palme u dvorištu vrtića.

Iz Zelenila ističu da je Vrtić, za razliku od nekih drugih, platio uklanjanje i odnošenje mrtvih stabala. Paradoksalno, tržišna cijena za aktivnosti na uklanjanju uništenih palmi se kreću od 300 do 500 €, pa ispada da su skuplje platili smrt palmi nego pokušaj da se sačuvaju.

Da je bilo svijesti, ne bi nestale ni višedecenijske palme ispred zgrade Carine, oko Gimnazije, gradske bolnice, hotela „Princess“… I njih su odnijele i zakopale jedinice Gradskog zelenila, ali prava katastrofa je nastajala kada bi sami građani kidali zaražene biljke u svom dvorištu i ostavljali ih na improvizovanim deponijama pored magistrale ili pristupnih puteva. Tako ostavljena stabla bili su najgori izvor zaraze za zdrave palme.

Da je bilo svijesti, barem jedna od deset osnovnih škola u Baru bi se uključila u hemijski tretman spašavanja svojih palmi.

Po evidenciji „Agrobesta“, od stotinjak firmi koje su imale palme u svom vlasništvu, nakon državnog i opštinskog apela na tretman insekticidima, za pokušaj spašavanja biljaka su se odlučile samo tri: hotel „Južno more“ Sutomore – 6 palmi, hotel „Korali“ Sutomore – 21 palma i „Luka Bar“ – 73 palme. Kasnije je taj broj porastao za još dva korisnika – od novembra 2017. hotel „Sato“ Sutomore (dvije palme) i „Zlatna obala“ Sutomore (ex „Inex“) – 15 palmi. I više niko.

„Veterinum“ prvi put tek maja 2017. tretira palme po pozivu privatnika – od više stotina njih, samo šest se prijavilo na tako nešto. Do kraja 2018. godine, još petoro se priključilo borbi protiv surlaša, i to je konačna poražavajuća cifra. U posljednjem turnusu čak, krajem 2018. taj broj je pao samo na dva – kod većine koji su tretirali palme ipak se pojavio surlaš, najčešće sa biljaka u okolini koje nisu tretirane.

Besmislenost takve borbe postala je više nego očigledna.

„U Sutomoru je situacija katastrofalna i gotovo da nema zdrave palme u vlasništvu privatnika. Čak ni oni privatnici koji izdaju smještaj tokom ljeta i diče se svojim palmama nisu ni prstom mrdnuli da ih spasu“, govorila je Prentović maja 2018. Radio Baru.

Šta tek reći za ovaj slučaj? U sezoni, dnevna cijena za apartman sa nekoliko kreveta je od 30 do 50 eura, pa je jasno da je novac od samo jednog jedinog dana i jednog jedinog apartmana bio dovoljan za godišnji tretman i spas stabla koje je najljepši ukras mediteranskog dvorišta. A Sutomore je dio Mediterana, tako piše u turističkim katalozima.

Svi ovi primjeri jasno pokazuju kako su četvorogodišnji pokušaji preduzeća Komunalne djelatnosti da spasu palme stalnim tretiranjem bili unaprijed osuđeni na propast.

Aklamativno, svi se turistički poslenici, ali i ostali privredni subjekti, bore za jedno – ljepši izgled grada, što donosi bolju pozicioniranost, samim tim i više novca u turizmu, glavnoj privrednoj grani.

Svi za jedno, jedno za sve – ali samo u musketarskim filmovima.

Ovaj naš je drugog žanra, sa više žrtava.  

The post Početak kraja barskih palmi – krivci su među nama (4) first appeared on BARinfo.

Zbog obimnosti i preglednosti, emitovaćemo ga u pet nastavka, pet dana zaredom.

III – DRŽAVA (NI)JE KRIVA

Mira Prentović, rukovodilac RJ Zelenilo JP Komunalne djelatnosti,
koje je Fitosanitarna uprava Crne Gore nekoliko puta navodila kao primjer predanog, gotovo fanatičnog rada na terenu, najboljeg u državi, bila je 2017. jasna u izjavi portalu Bar Info: “Mi u Komunalnom još od 2013. radimo sve što nam je sugerisano od Fitosanitarne uprave kako bi spasili stabla, ali imamo veliki problem jer se palme u privatnom vlasništvu ili u vlasništvu pravnih lica u samom gradu ne tretiraju. Ne možete spasiti jednu palmu u gradu na javnoj površini, ako komšija iz susjednog dvorišta ne tretira svoju zaraženu palmu. Kad je palma u posjedu pravnog ili privatnog lica, mi ništa ne možemo da uradimo, jer nemamo nikakve ingerencije”.

Bilo je jasno gdje je i ko krivac: kao i kod svih zaraza, ne može se preventivno liječiti jedan iz gomile, a ostali ne – epidemija je neminovna. Svoje palme, pokazalo se, nisu tretirali privatnici. Ni 90% preduzeća.

I time potpisali u konačnici smrtnu presudu mnogim biljkama.

Nerijetko se u crnogorskim medijima optuživala (i još optužuje) država, odnosno njene institucije, za neadekvatne i nefikasne postupke u vezi najezde surlaša. Funkcionisanju države se, svi smo svjedoci, može dosta toga spočitati, ali ovdje je, ispostaviće se, istina posve drugačija.

U normativnom smislu, Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvoja, odnosno Fitosanitarna uprava je odmah po pojavljivanju štetočine donijelo Pravilnik o fitosanitarnim mjerama za sprječavanje unošenja, širenja i suzbijanje surlaša, te Akcioni plan za eradikaciju i suzbijanje crvenog surlaša palmi (novembar 2012. do novembra 2015.), a zatim, sukcesivno, i Naredbe o sprovođenju hitnih fitosanitarnih mjera radi sprječavanja unošenja, širenja, ali i suzbijanja crvenog surlaša i, na koncu, Akcioni plan za sprječavanje širenja i suzbijanje crvenog surlaša palmi (5. 4. 2018.).

U te propise prenijete su sve poznate EU i međunarodno priznate mjere za suzbijanje širenja i za iskorjenjivanje crvenog surlaša palmi, uključujući i obaveze i odgovornosti držaoca bilja.

Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvoja i Uprava za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove, blagovremeno i u kontinuitetu sprovodilo je sve propisane mjere iz svoje nadležnosti, a u skladu sa Zakonom o zdravstvenoj zaštiti bilja i smjernicama Evropske agencije za bezbjednost hrane, Međunarodne organizacije za zdravlje bilja i Evropske komisije, s ciljem suzbijanja širenja crvenog surlaša palmi. Od 2012. godine za hitne mjere ukupno je izdvojeno 89.774 eura.

Na terenu, glavni problem im je bio (i ostao) kako podići nivo svijesti građana o opasnosti i mogućnosti nestanka čitave populacije palmi.

Fitosanitarna uprava je, kao koordinator i organizator aktivnosti na centralnom nivou, odmah nakon donošenja propisa i procedura započela intenzivne aktivnosti na terenu: informacionu kampanju (štampanje i distribucija brošura i postera, gostovanja na lokalnim i državnim medijima), sastanke i drugi vidove komunikacija sa lokalnim upravama, savjetodavnom službom u biljnoj proizvodnji, Upravom Carina (da pojačaju kontrolu putničkog prtljaga), komunalnim službama duž Crnogorskog primorja…

 “Sva uputstva i upozorenja namijenjena su svim držaocima bilja, u ovom slučaju svim držaocima palmi. Sistem zdravstvene zaštite bilja, kako kod nas, tako i u Evropskoj Uniji i u svijetu (IPPC), zasniva se na držaocu bilja, koji je odgovoran za sprovođenje mjera, bilo da je pravno ili fizičko lice”, jasno stoji u dopisu Fitosanitarne uprave upućenom Bar Infu januara 2019. godine.

I zaista, u Zakonu o zdravstvenoj zaštiti bilja, objavljenom u Službenom listu RCG 28/2006 i br 28/2011 i 48/2015, jasno stoji da je „držaoc bilja dužan da bez odlaganja preduzme mjere koje odredi organ uprave radi sprječavanja širenja, suzbijanja ili iskorjenjivanja štetnih organizama“. Nadalje, “ako držaoc bilja ne sprovede mjere iz stava 1 tačka 3, Organ uprave će o trošku držaoca bilja sprovesti mjere“. Po čl. 14 držaoci bilja su bili dužni da, “ukoliko primijete bilo kakvu novu ili neuobičajenu pojavu ili sumnju o prisustvu štetnog organizma obavijeste Fitosanitarnu upravu ili nadležnog fitosanitarnog inspektora”.

Pod “držaocima bilja” podrazumijevaju se svi na čijem zemljištu se nalaze biljke, i oni iz državnog, i oni iz privatnog sektora, bez razlike.

Tokom sve četiri godine koliko surlaš hara crnogorskom obalom, Fitosanitarna uprava (sada Uprava za bezbjednost hrane i fitosanitarne poslove pri Ministarstvu poljoprivrede) je koordinisala aktivnosti lokalnih komunalnih preduzeća, organizovala sastanke, kurseve, razgovore sa stručnjacima u vezi sprovođenja fitosanitarnih mjera, upozoravala lokalne uprave da moraju pokazati veću spremnost za angažovanje na sprovođenju mjera kada su u pitanju palme fizičkih lica…

Tako je bilo i u Baru.

The post Početak kraja barskih palmi – krivci su među nama (3) first appeared on BARinfo.

Zbog obimnosti i preglednosti, emitovaćemo ga u pet nastavaka, pet dana zaredom.

II – DESANT NA BAR, ODBRANA I ZAŠTITA

Na teritoriji Crne Gore, prisustvo palminog surlaša prvi put je primijećeno u Ulcinju, kod hotela “Lido” i smatra se da je došao iz Albanije prirodnim putem. Fitosanitarna uprava je, zvanično, prvi nalaz surlaša objavila 26. oktobra 2012. godine, nakon što je to potvrđeno od strane Entomološke laboratorije.

Što se Bara tiče, sve je počelo u medijima, bez mnogo interesovanja građana.

Fitosanitarna uprava je poslala još 30.10.2012. dopis Savjetodavnoj službi u biljnoj proizvodnji Bar, u kome ih upozoravaju na pojavu ove štetočine, mole da se organizuju edukativne kampanje i navode da je “potrebno sve palme preventivno hemijski tretirati insekticidima”. Sličan dopis upućen je JP Komunalne djelatnosti Bar, kao i Upravi za inspekcijske poslove, a anti-surlaš kampanja je nastavljena maja 2013. dolaskom Eduarda Uccera iz Fitosanitarnog servisa italijanske regije Kampanja, ali i kačenjem 10 postera o crvenom surlašu palmi, avgusta 2013.

I tek je kačenje postera sa upečatljivim fotografijama propasti biljaka u centru grada i na šetalištu pored mora izazvalo željeni efekat – ljudi su prvi put suočeni sa realnom opasnošću od nestanka palmi, a surlaš je postao jedna od tema u gradskim razgovorima. I lokalni mediji su se uključili u edukaciju. Istina o surlašu je stidljivo počela da bude dio svakodnevice.

U 2014. godini insekt je nastavio da uništava palme u ulcinjskoj opštini, a prvi put je u decembru te godine primijećen u Budvi i Porto Montenegru. U maju 2015. zabilježen je i u Tivtu. Gotovo tri godine, Bar je uspješno odolijevao.   

A onda, 30. juna 2015. godine, dvije žive odrasle jedinke surlaša su pronađene u kućnom dvorištu Dejana Medenice u Dobroj Vodi.

Fitosanitarna uprava je u dopisu kojeg je 28. 07. 2015. potpisala direktorka Zorka Prljević, obavijestila predsjednika Opštine Bar dr Zorana Srzentića da je potreban detaljni popis palmi na javnim površinama, “kao značajan preduslov uspješne realizacije preventivnih mjera i blagovremenog otkrivanja prisustva i novih nalaza štetnog organizma”, što je Gradsko zelenilo i učinilo, dva mjeseca kasnije. Izbrojane su 1384 palme na javnim površinama, a ukupno oko 2400.

U barskoj opštini, na terenu situacija je bila jasna – Komunalne djelatnosti doo su bile zadužene za sve palme na javnom opštinskom, odnosno državnom zemljištu, a svaka firma ili kompanija ili privatno lice za palme u svom vlasništvu, odnosno na svom zemljištu.

JP Komunalne djelatnosti se u preventivnu odbranu palmi uključilo još na samom početku zaraze, držeći se striktno uputstava krovne institucije – Fitosanitarne uprave (danas Uprave za bezbjednost hrane i fitosanitarne poslove pri Ministarstvu poljoprivrede), odrađujući ne samo poslove koje su bili u zakonskoj obavezi, već i mnogo više od toga. Zato je Bar toliko dugo i odolijevao.

Sama Fitosanitarna uprava je nekoliko puta javno navodila barsko Zelenilo kao primjer predanog rada na terenu.

Ipak, 1. februara 2016. prvi put su utvrdili prisustvo palminog surlaša na javnim zelenim površinama opštine Bar, i to u užem gradskom jezgru, u krugu kompleksa Dvorca na Topolici.

Firma “Ekoplant doo” iz Podgorice određena je kao najbolji ponuđač na tenderu da vrši hemijsko tretiranje zdravih, ali i zakopavanje zaraženih palmi koje su vlasništvo opštine i države, i to na kompleksu Možura, na parceli 2416/6 KO Kunje, površine 14198 m2, tik pored sanitarne deponije.

Međutim, već maja iste godine Bar je, posredstvom portala Bar Info, bio zgrožen prizorom na samom odlagalištu uginulih palmi. Mještanin Senad Petović poslao je redakciji fotografije na kojima se jasno vide zaražena stabla, ali bačena pored puta i otkrivena, sa rojevima insekata na njima. Iz “Ekoplanta” su dali zvanično objašnjenje da je N.N. lice oštetilo i odnijelo specijalno platno “Geotekstil”, kojim su bile obmotane palme koje su čekale na zakopavanje. Sekretar Sekretarijata za uređenje prostora, komunalno-stambene poslove i zaštitu životne sredine Suzana Crnovršanin odmah je obećala kako će “ovaj problem biti najhitnije riješen”, ali su stabla zakopana tek nakon tri dana. Počinilac nije pronađen.

U 2016. godini odrađena su tri preventivna hemijska tretiranja palmi na javnim zelenim površinama i za te poslove je Opština Bar opredijelila finansijska sredstva u iznosu od 14.726 €, koja je JP Komunalne djelatnosti u cjelosti prenijelo “Ekoplantu”. Sektor Gradskog zelenila vršio je dendrohrirugiju čak i na stablima za koja nisu bili nadležni, samo da bi se štetočina efikasnije zaustavila.

Najgore za palme je, ipak, tek trebalo da uslijedi. I to neočekivano. Orkanska bura i niske temperature pogodile su 7. januara 2017. crnogorsko primorje. Mještani Bara nisu pamtili ekstremnije vremenske prilike – temperature vazduha do deset ispod nule nekoliko dana i sjeverni vjetar od preko 140 kilometara na sat. Po podacima sa terena Mire Prentović, rukovodioca RJ Gradsko zelenilo Komunalne djelatnosti, smrzlo je 12% svih palmi u gradu.

Čitave zime mrtve grane su visile i nagrđivale izgled Bara – Prentović je bila mišljenja kako je bolje da se ne orezuju, jer je “bolje da grad jedne godine izgleda ružan, a da pokušamo da ih spasimo”. Ostali gradovi nisu slijedili njen primjer. I pogriješili su. Upravo ta orezivanja, naročito u Budvi i gradovima Boke, iskoristio je palmin surlaš i našao meko tkivo kroz koje je lako ušao u biljku.

Januara 2018. Vlada Crne Gore je prezentovala, prema podacima prikupljenih sa terena od fitosanitarnih inspektora, broj napadnutih i uništenih palmi u periodu od 2012. do 2017. godine. U opštini Budva je u tom periodu izgubljeno 159 stabala, u Ulcinju 116, u Herceg Novom 106, u Tivtu 61, U Kotoru 43, dok je Bar ostao na cifri od 76 zaraženih palmi. Uz to, JP za upravljanje morskim dobrom Crne Gore je Vladi prenijelo 275.000 € za spas palmi, a ona je za Bar odredila 22.920 € za injektiranje/endoterapije, zatim 20.000 € za nabavku drugog bilja, uz 8000€ za klopke i 47.000 € za mjere uništavanja zaraženih palmi za svih 6 primorskih opština. Broj tretmana palmi povećan je značajno – od šest iz 2017. na devet u 2018. godini.

Tokom 2017. i 2018. hemijsko tretiranje i kontrolu palmi u vlasništvu Opštine Bar i države, ali i nekih u privatnom vlasništvu, vršio je “Veterinum” Ulcinj, i za to je Opština Bar prenijela sredstva u iznosu od 26.706 €, odnosno 25.635,73 €. Palme u vlasništvu pojedinih preduzeća hemijski je tretirao “Agrobest” iz Bara, a Zavod za suptropske kulture je sam sprovodio sanitarne mjere, uz asistenciju RJ Gradsko zelenilo, koja je fanatičnu (za kolege u drugim gradovima često neshvatljivu) borbu nastavila i tretiranjem palmi Kulturnog centra Bar, Sportskog centra i Morskog dobra, iako im to nije zvanično bilo u opisu posla. Uz to su vršili i dendrohirurgiju i uklanjanje i zakopavanje zaraženih stabala. Skupa rabota, često “zaboravljena” da se plati.

Od avgusta 2018. započeta je nova metoda preventivne zaštite od palminog surlaša – umjesto dotadašnjeg polivanja krošnje insekticidima, prešlo se na skuplji tretman – injektiranje palmi viših od 1,5 m jednom godišnje sredstvom “Revive”, vođeni iskustvom zemalja u kojima je korišćeno (Francuska, Turska), gdje je spašeno 80% tretiranih palmi. Radove je izvodila firma “Žožeta” iz Herceg Novog.

Odbrana i zaštita se nastavljaju, ali ne ide po planu.

Mira Prentović, rukovodilac RJ Zelenilo, iznijela je portalu Bar Info zabrinjavajuće podatke: palmin surlaš je osvojio stabla u centru grada. Samo u jednom danu notirali su 19 zaraženih stabala, sva u užem gradskom jezgru, a broj nije bio ni izbliza konačan.

The post Početak kraja barskih palmi – – krivci su među nama (2) first appeared on BARinfo.