Riječ je o izdanju koje svjedoči o bogatstvu kulturne baštine Crne Gore i donosi sveobuhvatan prikaz kulturnog razvoja naše države, saopšteno je iz Prijestonice- “Ova kolektivna monografija, djelo uglednih autora iz različitih oblasti, predstavlja prvi pokušaj da se crnogorska kultura sagleda i predstavi cjelovito, interdisciplinarno i u kontinuitetu”. 

Govoreći na promociji, gradonačelnik Prijestonice Cetinje Nikola Đurašković je kazao da “svjedočimo promociji jednog izuzetnog djela koje se usuđuje da obuhvati, objedini i progovori o kulturi jednog malog, ali nepokorenog naroda, koji je stajao uspravno i stvarao kulturu pod sjenkom sablji i pušaka, ali nikada u sjenci tuđe volje”.

Direktorica Centra za kulturu Prijestonice Cetinje Jelena Milošević je kazala da ova monografija predstavlja jedno od najvažnijih izdanja u savremenoj crnogorskoj nauci i kulturi.  

“Radi se o voluminoznom i temeljitom izdanju, koje je rezultat predanog rada grupe uglednih autora, a koje nas vodi kroz sve ključne etape kulturnog razvoja Crne Gore. U ovom djelu objedinjene su najvažnije teme, artefakti, procesi, epohe, pojave i ličnosti koje su oblikovale kulturni identitet naše države, predstavljajući tako ne samo zbir znanja, već i trajni spomenik crnogorskoj kulturnoj samosvojnosti“, kazala je Milošević.  

Doc. dr Jelena Šušanj je poručila da “knjiga Istorija crnogorske kulture predstavija jedinstvenu poruku – da se kulturni identitet ne čuva samo u arhivima i u tradiciji, već i kroz istraživanje, obrazovanje i razoj novih znanja”, a istoričar Boban Batrićević objasnio da su “napravili ambiciozan plan da pokušamo sve segmente ljudskoga duha, koji su na ovoj teritoriji bitisali od Crvene stijene pa negdje do obnove državnosti 2006. da pomenemo”.  

Predstavivši strukturu knjige, urednik monografije Petar Glendža posebno se zahvalio ïzdavačima – Prijestonici Cetinje, Fakultetu za crnogorski jezik j književnost i Centru za kulturu Prijestonice Cetinje. “Oni ovako udruženi šalju jednu snažnu i važnu poruku: Ima ko i na dostojan način da obilježi Dan državnosti Crne Gore”, rekao je Glendža. 

Monografija obuhvata tekstove “Istorija Crne Gore od najstarijih vremena do 1918. godine” autora Vukote Vukotića, “Crna Gora od gubitka do obnove državne nezavisnosti 1918–2006. godine” Bobana Batrićevića, “Likovna umjetnost i arhitektura” Aleksandra Čilikova i Jakova Markovića, “Jezik” Adnana Čirgića, “Književnost” Aleksandra Radomana, “Tradicijska vjerovanja” Adnana Čirgića, “Štamparstvo” Petra Glendže, “Prosvjeta i školstvo” Radovana Damjanovića, “Bibliotečka djelatnost” Milenije Vračar, “Arhivska djelatnost” Srđana Pejovića, “Muzejska djelatnost” Petra Lekića, “Muzička umjetnost” Ivana Vukčevića, “Pop i rok muzika” Željka Milovića i “Pozorište i film” Vaska Raičevića. 

The post Promovisana monografija Istorija crnogorske kulture – od Barana autori Lekić i Milović first appeared on BARinfo.

Riječ je o knjizi koja objedinjuje 12 radova u kojima autor interdisciplinarnim pristupom osvjetljava brojne fenomene crnogorske istorije, s posebnim akcentom na srednjovjekovne istorijske procese i pojave.

Mr Petar Lekić rođen je 1986. godine u Baru. Bio je najbolji student prve generacije Studijskoga programa za Istoriju na Filozofskome fakultetu u Nikšiću. Trenutno je angažovan u Narodnome muzeju Crne Gore na mjestu kustosa istoričara i zadužen je za srednjovjekovnu zbirku. Dosad je objavio veći broj stručnih i naučnih radova, a medievalistika je njegovo uže polje. Magistrirao je na Istorijskom institutu Univerziteta Crne Gore.

O knjizi će govoriti prof. Neđeljko Đurović, doc. dr Aleksandar Radoman, Vukota Vukotić i autor. Moderatorka programa je Ivana Rondović.

The post Najava promocije knjige Studije i ogledi o crnogorskoj prošlosti first appeared on BARinfo.

Nijedno vrijeme, ni jedna epoha, ni ljudsko pokoljenje ne prekida proučavanje prošlosti. Svako od njih, u hodnicima prohujalih vremena, traži nadahnuće, lekcije iz života, primjere postupanja u određenim situacijama ili odgovore na ono što nam se dešava danas. Otuda, svaka nova generacija gomila svoje interpretacije, objašnjenja i proučavanja prošlosti, koji se na kraju kao rijeke u okean, slivaju u jedno i zajedno čine istorijsku nauku. Zbog toga, istorijska istraživanja nikada ne prestaju, jer uvijek se može tražiti, preispitivati, nanovo tumačiti, svaka epoha i svaki minuli događaj, kako bismo iz njega i iskustva predaka izvukli pouke za nas i naše doba. Ipak, sva ta silna obraćanja i vraćanja prošlosti, ne moraju nužno da iznjedre kvalitet i da zaista nađu pravu mjeru za sve što nas tišti i pouku kako da prebrodimo ono pred šta nas život stavlja. U tom moru, dobrih i manje kvalitetnih, razmatranja o prošlosti, dešava se da zaiskre određena djela koja se od samog starta ističu u odnosu na druge.

Jedno takvo djelo je i sada pred nama, a to je knjiga „Studije i ogledi o crnogorskoj prošlosti“ autora Petra Lekića u izdanju Fakulteta za crnogorski jezik i književnost sa Cetinja.

Umjerenog naslova, koji po sebi odiše skromnošću, ova knjiga je djelo koje će u narednim vremenima svakako biti nezaobilazna literatura i početna osnova za stručna, naučna, ali i laička istraživanja naše istorije. U njoj, autor sublimira svoj rad, kroz dvanaest, samo na prvi pogled različitih tekstova, koji traje više od jedne decenije, na neumornom istraživanju prošlosti Crne Gore. Ovaj rođeni Baranin, mada poslovično vezan za Cetinje, svoju poveznicu sa prošlošću i smisao za razumijevanje istorijskih tokova, crpi upravo iz svojih crmničkih korijena i onoga što je ponio iz grada pod Rumijom. Stoga, knjiga obiluje podacima o Baru i opštini barskoj, tradicionalnom isprepletanošću Zapadne i Istočne crkve, susretu kroz različite epohe, koje su od neprocjenjive važnosti za razumijevanje lokalnih prilika i razvoja samoga grada do današnjih dana. Zaista nije ni čudo što Lekić u fokus svog istraživanja stavlja period Srednjeg vijeka i samih početaka crnogorske države, sa kojima je grad Bar neraskidivo vezan.

Međutim, ono što ga jasno izdvaja od svih drugih je pristup i način njegovog istraživanja i obraćanja prošlim događajima. Naime, umjesto ustaljenih prepričavanja i konvencionalnih poređenja izvora i literature, Lekić se odlučio da kroz svoj rad obrađuje prošlost sa više aspekata i uz pomoć više naučnih disciplina. Ostajući vjeran onome što je ponio iz rodnog grada, kao multikulturne i multikonfesionalne sredine, autor u žižu svog interesovanja stavlja crkvene prilike i njihov razvoj tokom vremena. Uviđajući, da praćenjem ovih prilika i događaja, mnogo lakše dolazimo do objašnjenja, ne kako, već zašto su se određene stvari odigrale kako su se odigrale, Lekić se posvećuje temeljnim istraživanjima istorije religije ovih prostora. Već zbog toga, njegovo djelo bi se moglo svrstati među značajnije u crnogorskom, ali i regionalnom kontekstu, jer ionako imamo malo istoričara koji se bave ovom problematikom. Pa ipak, to ni približno nije sve što nam nudi knjiga pred nama. Tražeći uvijek način da posmatra prošlost iz svog ugla, autor kombinuje naučne discipline i tehnike, kojima se na sebi svojstven način obraća i nepoznatim i onim najzastupljenijim izvorima i istorijskim vrelima, kako izvukao sopstvene zaključke.

Otuda, Lekić nas upoznaje sa skroz zaboravljenom ili namjerno preskakanom temom o jereticima u Raškoj i Bosni u XII vijeku, crkvenim posjedima u Crnoj Gori, crkvi na ostrvu Kom u Skadarskom jezeru, mauzoleju dinastije Crnojevića. Proučavanjem crkvenih prilika, kroz prizmu kulturoloških i socioloških tumačenja, dobija sasvim novu sliku o crnogorskoj prošlosti koja nam daje ključ za razumijevanje srednjevjekovne Duklje, njenog poretka i tradicije koja se očuvala do današnjih dana i koja svakog dana postaje sve aktuelnija. No, ni tu se ovaj neumorni istraživač ne zaustavlja, već nam donosi i radove o brojnim kultovima koji su se tokom vremena iznjedrili i odgajili u Crnoj Gori, poput onog biblijskog cara Solomona, sv. Trojice na uskom pojasu od Rumije do Lovćena, ali i nešto savremenijeg sv. Petra Cetinjskog ili Njegoša. Na ovaj način, Lekić čitaoca uvodi u jedan potisnuti svijet koji je u određenim intervalima prošlosti oblikovao društvo na prostoru Crne Gore i tradicije koje su nastajale i kreirale kulturnu podsvijest našega naroda. Uvodeći i proučavajući brojne toponime, hagionime, sanktoreme, epigrafsku građu i poredeći je sa poznatim izvorima, uspijeva da sačini jedinstvenu sliku kulturološke pozornice na kojoj su se odigravali svi značajni događaji crnogorske prošlosti. Zbog toga, svoj krug umreženih naučnih disciplina samo širi pred očima čitaoca, uklapajući rezultate geografije, istorije, sociologije, politike, toponomastike, hagiografije, nauke o religiji i druge, tražeći znanje i razjašnjenje za mnoge pojave iz naše istorije. Tako Lekić uspijeva da pred nama prostre sasvim nov i impozantan mozaik, u kojem je svaka dodata kockica sačinjena od vrsnog poznavanja istorijskih činjenica, terenskog rada i pažljivog izučavanja izvora.

Samim tim, valja istaći da je Petar Lekić svojim predanim radom uspio napraviti jedno nadasve intelektualno štivo, koje će pobuditi pažnju mnogih. Kao doktorand na Univerzitetu „Sv. Ćirila i Metodija“ u Skoplju, on se posvetio izučavanju crnogorske istorije na način kojim uvezuje brojne discipline u cilju tumačenja društvenih procesa i istorijskih koncepata koji su ostali prećutani od strane zvanične istoriografije. Posmatrajući djelo koje je pred nama, na tom putu mu želimo puno sreće i uspjeha.

The post Prikaz knjige Studije i ogledi o crnogorskoj prošlosti Petra Lekića first appeared on BARinfo.

Petar Lekić rođen je u Baru, 10. oktobra 1986. godine. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u rodnom gradu. Upisao je 2005. godine osnovne studije istorije na odsjeku Filozofskog fakulteta u Nikšiću, gdje je diplomirao 2009. godine. Od 2013. godine radi kao kustos u Istorijskom muzeju Narodnog muzeja na Cetinju. Magistrirao je na istorijskom Institutu Crne Gore, sa temom „Latinski hagionimi u Crnoj Gori“, 2018. godine. Od ove godine je doktorand iz oblasti kulturologije na državnom univerzitetu Sveti Kiril i Metodije u Skoplju.

RB/BI: O tvom djedu Jovanu i stricu Gojku, pokojnom geodeti, pisao sam u „Barskim pričama“. Evo, ispričaću priču o stricu, a tebi prepuštam onu o djedu. Pravio se put u Starom Baru i Gojko Lekić je nešto premjeravao. Gledao je da šipovi budu u nivou asfalta, pa se sagnuo gotovo do zemlje. Utoliko nailazi Starobaranin sa sinom i kaže: „E, to ti velim: ako ne budeš učio bićeš ka’ ovaj stari, da bauljaš po putu.“

Lekić: Priča o djedu počinje u Crmnici, naime, bratstvo Lekića živi više vjekova u Bukoviku, u Crmnici, međutim, nesreća se desila 1916. godine, Austrougarska okupacija. Jovan, moj đed, je ostao siroče, i kao takav počeo je da traži svoj put u život. Došao je na primorje gdje ga je dočekalo bratstvo Andrića iz Gorane. Kasnije je bio u Mrkojevićima, u Boškovićima je služio kao mlad čobanin, i uvijek je u našoj familiji bila priča da su faktički njega odgajali Mrkojevići, tako da pored Crmnice, u našem porodičnom srcu Mrkojevići zauzimaju posebno mjesto.

RB/BI: Da pređemo na tvoju struku, prvo pitanje se prosto nameće. Šta stariji pisani izvori govore o prošlosti Bara i koliko tih starijih izvora ima?

Lekić: Da se prvo osvrnemo na grb Bara, to je 1042. godina kad je dukljanski vladar Vojislav, sa svojim sinovima, porazio vizantijsku vojsku kod Tuđemila, zato je i spomenik tamo. Tada je Duklja postala nezavisna od vizantijskog carstva. Gdje je tu Bar?

RB/BI: Samo ovo da te pitam: Rimljani, odnosno Vizantijci su podigli Stari grad Bar, ali pominje se u IX, X, pa i XI vijek. Zna li se tačno kad je podignut Stari grad?

Lekić: Najstarija pisana priča o Starom Baru jeste u djelu vizantijskog cara Konstantina Sedmog, koji piše da je u Baru bila stara granica Dalmacije. Mi znamo da je Dalmacija bila od prvog vijeka rimska provincija. Sad ne znamo detaljno da odredimo gdje se i kada Bar nalazio u tom periodu. To je najstariji pomen Bara. Tako da imamo podatak iz X vijeka za period kasnog Rimskog carstva i rane Vizantije. Što se tiče egzaktnih podataka, znamo za IX vijek, znamo za X vijek i XI. Ono što car Konstantin Porfirogenit piše, pominje još jedanput grad Bar, naime, kaže da se Duklja kao Sklavinija gdje su živjeli Sloveni, prostirala od Kaštela Drača, a to su Lješ, Ulcinj i Bar. Prema tim kaštelima prostirala se Duklja. Među ta tri kaštela nabraja i grad Bar. Što se tiče XII vijeka, kralj Stefan Prvovjenčani piše za grad Bar jednu lijepu priču, a to je da je bio „slavni grad Bar“. Već u XII-XIII vijeku Bar ima svoju specifičnost i veliku težinu. Takođe, treba reći da je poslije Tuđemilske bitke 1042. godine, Vojislavov sin, Mihajlo, od rimskog pape priznat za kralja. Nosio je titulu kralja Slovena. Rekao bih i još jednu činjenicu, da se i u arabljanskim izvorima Bar spominje, tako da se 1154. godine, kao jedan od gradova istočnog Jadrana u spisima AL-Idrizija, arapskog kartografa, pominje se grad Bar.

RB/BI: Da se vratimo na 1042. godinu…

Lekić: Poslije smrti cara vizantijskog Vasilija II, dolazi do padanja Vizantijskog carstva, i mnoge teritorije se bune protiv centralne vlasti. Tu su Makedonija i Zeta, odnosno Duklja. U dvije bitke, kako opisuje vizantijski izvor i domaći izvor „Ljetopis Popa Dukljanina“, Vizantijci su protjerani sa ovih područja, a 1042. godine je bila odlučna bitka, i oni se tu poklapaju. S tim što negdje Ljetopis naziva Vojislava Dobroslavom, a vizantijski izvori u više navrata govore o Vojislavu i borbi protiv Vizantinaca, čak ga jedan autor naziva Vojislav Dukljanin. Tako da je 1042. bila bitna da se od Vizantije odcijepi jedna slovenska država. Ona se najmanje ranije pominje. Sigurno se u IX vijeku pominju i druge slovenske države, to su Srbija, Hrvatska, Zahumlje, Neretvljanska oblast, i Travunija. Među slovenskim državama je i Duklja, koja se uzdiže u XI vijeku, postaje nezavisna i dobija svog kralja Mihajla Vojislavljevića, 1078. godine.

RB/BI: Možemo da proširimo ovo pitanje na Duklju i Zetu. Koji su najstariji pisani izvori koji govore o prošlosti Duklje i Zete?

Lekić: Prvo bih izdvojio spis cara Konstantina VII Profirogenita „De administrando imperio“, gdje govori o svojim podložnim državama, jer je on bio vladar čitave vizantijske civilizacije koja je imala svoje središte u Carigradu. Onda imamo Ljetopis Popa Dukljanina, ili kako se izvorno naziva „Kraljevstvo Slovena“ koji obrađuje ove prostore, i on je za XI i XII vijek izuzetno pouzdan. Imamo papske bule, odnosno bule rimskih papa, i imamo vizantijske izvore vezano za XI i XII vijek, i imamo ovaj zapis arapskog kartografa AL-Idrizija iz 1154. godine. Od XII vijeka na teritoriju Bara dolazi dinastija Nemanjića, sa osnivačem dinastije Stefanom Nemanjom, i tu se u opisu osvajanja svoga oca, pominje „slavni grad Bar“, u spisima Stefana Prvovjenčanog. Mislim da je Bar najprepoznatniviji po kultu kralja Vladimira, odnosno kneza, kako se kaže danas, zato što je on bio svetac sve tri vjere, odnosno kult koji se razvio na Rumiji oko Trojčindana. obilježava Bar kao svoj prostor, odnosno, on je zaštitnik grada Bara. E sad, šta je interesantno: procesija na Trojčindan na Rumiju je jedan širi aspekt Duklje i Zete. Naime, Gorski vijenac takođe počinje na Trojčindan, na Lovćenu, što se malo zna. Mnogi vrhovi ispod Lovćena do Rumije imaju taj običaj izlaska na Trojčindan. To je Lovćen, Velja trojica izviše Crmnice, drugi vrh izviše Crmnice je Trojica i četvrti vrh je Rumija. To je interesantan običaj koji je malo poznat, ali oni koji se bave toponimijom i etnološkim istraživanjima mogu to uočiti. Tako da je Bar već od kraja XII vijeka pod dinastijom Nemanjića. On mijenja svoje vladare, a 1405. do 1412. godine njime vlada Venecija, Mletačka republika. Jedno vrijeme su Balšići, crnogorska dinastija, vladali Barom i 1443, možemo tu stati jer je veoma bitan dokument, on postaje dio venecijanske države. Bar dijeli, vrlo često, sudbinu grada Ulcinja. Pa kad Bar i Ulcinj potpadaju pod jednu vlast, to rade zajedno, tako 1443. padaju pod vlast Venecije, a 1571. godine padaju pod vlast Osmanskog carstva.

RB/BI: Što se ne bi moglo reći za Skadar, iako je blizu. Ne padaju zajedno Bar, Ulcinj i Skadar. Jer Skadar su Osmanlije osvojile 1479. godine, a skoro stotinu godina kasnije Bar, 1571. godine. Što su čekali vijek da prošire svoje carstvo?

Lekić: Tu se može govoriti o prirodi dvije velike države. O prirodi Venecije i Osmanskog carstva. Osmanska vojska je bila izuzetno agilna i organizovana u kopnenom smislu, dakle, preko kopna je dobijala mnoge bitke. Međutim, Osmansko carstvo nije bilo tolika vojna sila u pomorju kao zapadne sile, kao Venecija. Tako da je Venecija, onamo gdje je postojala velika pomorska djelatnost, pokušala da drži ključne tačke. Zbog toga su Bar i Ulcinj nešto kasnije pali nego Skadar.

RB/BI: Kada se prvi put pominju lokaliteti u barskoj opštini i koji su to lokaliteti?

Lekić: Što se tiče barske opštine, najstarije podatke imamo u već pomenutom Ljetopisu Popa Dukljanina. On navodi župu Crmnicu kao jednu od župa u Duklji, navodi župu Papratnu (kasnije ćemo doći do toga zašto Papratna), to je područje današnjih Mrkojevića, ili Mrkovsko polje, Papratno polje. Što se tiče Crmnice, ona kasnije, u XIII i XIV vijeku ima svoju detaljniju svoju ubikaciju u poveljama manastira Svetog Nikole na Vranjini. Što se tiče manastira na Ratcu, on se prvi put pominje 1247. godine i značajan je po povelji kralja Milutina i kraljice Jelene s početka XIV vijeka kad se spominje još jedan naš interesantan toponim – Spič. Znači, Spič se spominje u XIV vijeku. Što se tiče oblasti Krajine i Šestana, ovdje bih izdvojio zbornik dokumenata Šime Ljubića o venecijanskim dokumentima. On tu pominje Krajinu nekoliko puta u XV vijeku. Interesantno za Krajinu jeste da se na čuvenoj mapi geografa Abrahama Orteliusa iz 1570. godine, ispod Skadarskog jezera, jedino Krajina pominje velikim slovima. Jedan lokalitet u Krajini, to je selo Arbneš, 1455. na Vranjinskom saboru se spominje kao jedna od 51 opština Zete koje prihvataju venecijansku vlast. Ono što je najznačajnije za Krajinu jeste da je tu sahranjen kralj Vladimir i da se tu nalazi jedan lokalitet vezan za njega a to je Kraljić u Kostanjici, kako piše istoričar i etnograf Andrija Jovićević. Što se tiče Mrkojevića, oni imaju pomen u XV vijeku. Tu se, zapravo, pominju sa dva starotalijanska naziva, to su Mrke i Poprat. E sad, onaj Poprat koji se spominje odnosi se na Popratnu iz Ljetopisa popa Dukljanina.

Što se tiče okolnih krajeva samog Bara, tu bih pomenuo ugovor o predaji grada Bara 1443. godine Veneciji. Tu se spominju barski lokaliteti, što je veoma interesantno. Decidno se zna da su to Tuđemili, Zupci, Turčini i Gornja Gora. Tako da svi krajevi grada Bara imaju svoju ranu priču iz srednjeg vijeka.

RB/BI: Koji bi, od tih lokaliteta, toponima, izdvojio za neka dalja istraživanja, koji će ti biti najinteresantniji?

Lekić: Što se tiče lokaliteta na teritoriji opštine Bar svakako da je tu najbolja priča vezana za vjekovnu Duklju, a to je Prečista Krajinska. Mi imamo u istorijskom muzeju na Cetinju tu čuvenu povelju iz 1417. godine gdje se na staroslovenskom pominje Prečista Krajinska. Autor je Balša III. Ona seže od XI do XV vijeka i moglo bi se arheološkim istraživanjem pronaći mnogo štošta. Takođe, veoma interesantni su lokaliteti na Goricama odnosno na Skadarskom jezeru: Starčevo, Beška, Moračnik, koji pripadaju barskoj opštini. Mislim da su ti lokaliteti oko Skadarskog jezera najinteresantniji za dalja istraživanja.

RB/BI: Koji arhivi i muzeji najviše svjedoče o barskoj istoriji?

Lekić: Najviše svjedoče barski muzej i barski arhiv. Najznačajniji prvi arhiv za velika istraživanja Crne Gore bio je dvorski arhiv, jer je kralj Nikola čuvao brojne dokumente. Iz Austrougarske i Srbije su mu dolazile brojne knjige i ti zbornici dokumenata su važni za stariju prošlost. Tako da, veliki broj tih zbornika koji se odnose na barsku prošlost se čuvaju u dvorskom arhivu i dvorskoj biblioteci na Cetinju. Za period od 1878. do 1916. godine postojala su ministarstva i kapetanije, odnosno upravne oblasti. Tu građu čuva Državni arhiv na Cetinju, preko svojih fondova. A što se tiče brojne bibliografske građe, izdvojio bih Centralnu narodnu biblioteku, takođe na Cetinju, koja čuva bogatu bibliografsku građu o svim gradovima u Crnoj Gori pa i o slavnom gradu Baru.

RB/BI: Napisao si knjigu „Hrišćanski kultovi u Crnoj Gori od I do XVIII vijeka“. Šta je to što bi u njoj posebno moglo da interesuje prosječnog čitaoca iz Bara ili je sve to usko stručna literatura?

Lekić: Kad sam pisao ovu knjigu trudio sam se da budem što koncizniji, da bi bila razumljiva i nekome ko se ne bavi profesionalno istorijom. Mi imamo sreću da brojni primorski arhivi sadrže građu primorja. Odnosno, postoje dokumenta o primorju. Međutim, zaleđe svih crnogorskih primorskih gradova ima slabiju arhivu i slabije je istraženo. Tu mislim na Šestane, Krajinu i Crmnicu. Tako da bi istraživanje tih krajeva bilo interesantnije, jer dosad nisu bili u fokusu samog istraživanja. Ja sam trenutno na doktorskim studijama i smatram da bih mogao jedan dio tog Skadarskog basena da odredim i da odredim njegove transverzale. Primjera radi, u Ljetopisu popa Dukljanina se spominje Oblun, utvrđenje od kojeg je ostalo mnogo ostataka iz starog i srednjeg vijeka. Ja sam uspio da pronađem čak i ulaz u grad. Takođe, od lokaliteta basena Skadarskog jezera izdvojio bih jedan lokalitet iz doba Crnojevića, koji ima pomen u XV vijeku. To je veliki grad, Ivanovgrad ga zovu, po Ivanu Crnojeviću, Soko grad, gdje se nalaze ostaci tipičnog srednjevjekovnog utvrđenja, iz XV vijeka, jer imamo pisane izvore, a vjerovatno bi se pronašli i dublji ostaci, pošto predstavlja jednu prirodnu komunikaciju za dolazak sa prostora Podgorice na Cetinje. Inače, i onda se sa Cetinja starim putem išlo za Kotor. Tako da bih taj lokalitet iz doba Crnojevića izdvojio, jer bi bio veoma interesantan za dublja arheološka istraživanja.

RB/BI: Šta je prava istina iz onog vremena kad je Ivan Crnojević prebjegao u Italiju?

Lekić: Ivan Crnojević je poslije pada Žabljaka 1478. godine i poslije pada Skadra 1479. godine otišao za Italiju, vratio se 1481. godine i na Cetinju podigao dvor, odnosno Cetinjski manastir, 1484. godine. Između Đurađa Crnojevića koji je otvorio prvu štampariju na teritoriji Crne Gore, dakle između Crnojevića i Petrovića, neki značajan period su vladali Vujovići i bili glavni autoritet što se tiče vladavine u ime Osmanskog carstva, jer sam toponim „spahija“ je turski toponim. A spahija je bio Vujo Raičev od koga su Vujovići. Oni su negdje od kraja XVII vijeka prestali da postoje kao crnogorske spahije jer je tada došlo do organizovanije borbe protiv Osmanskog carstva, zbog različitih nameta i teških uslova života. Jedno vrijeme Venecija je bila saveznik, ali ono što treba reći kao zaključak jeste da od kraja XVII vijeka ta titula nestaje, ali ostali su Vujovići kao ugledno bratstvo i kao bratstvo koje je u mnogim pohodima doprinijelo oslobađanjima i borbi za Lesendro i Vranjinu, primjera radi.

RB/BI: Može li se reći da su Vujovići konsolidovali Crnu Goru poslije „abdikacije“ Ivana Crnojevića?

Lekić: To su tri institucije koje su bile bitne: Cetinjska mitropolija, Opštecrnogorski zbor na Cetinju i crnogorski spahija. Te tri ustanove su držale Crnu Goru u XVII vijeku, tako da su oni uticali na jedan značajan dio crnogorske istorije.

RB/BI: Do kraja godine trebalo bi da izađe iz štampe tvoja druga knjiga „Studije iz crnogorske istorije i kulture“. Na šta bi tu trebalo da obratimo, kao čitaoci, posebnu pažnju?

Lekić: Ja sam se u toj knjizi bavio različitim temama. Ovdje bih postavio jedno istraživanje vezano za dukljansku tradiciju. Naime, i na grčkom, latinskom i slovenskom jeziku, pominje se Duklja u I vijeku. Imamo varijante Doklea, Diokleja, Dioklija i Dioklitija. Ono što je interesantno jeste da i vladika Vasilije pamti tu tradiciju, pa je naziva Dioklitijanska zemlja. Pronašao sam da se čak i u Pljevljima ta tradicija održava, tako da se u vrhobrezničkom rodoslovu iz XVII vijeka, kada se pominje osnivanje episkopije u Zeti, kaže da je ona osnovana u Zeti, dioklitijskom pomorju. Ta tradicija je veoma živa čak i poslije nestanka Duklje kao države. Primjera radi, barski nadbiskup Marin, 1420. godine, u svom testamentu navodi da je on barsko-dukljanski nadbiskup. Tako da sam se bavio i grčkim i slovenskim i latinskim izvorima za dukljansku tradiciju koja traje sve do XVIII vijeka i koja je neprekinuta. Posebno je ovdje interesantna priča o toj Dukljaninovoj međi, ili međi Vuka manitoga, koja stvarno postoji u Crnoj Gori. Izviše Ostroga se nalaze stari ostaci te međe. Ona je široka od dva do dva i po metra, i tu je bila stara granica između Zete i Hercegovine, kako kaže vladika Vasilije u svojoj istoriji Crne Gore.

RB/BI: Za kraj, jedno pitanje koje nema veze s istorijom. Nekad ste bili atrakcija ti i tvoj brat blizanac Pavle za šahovskom tablom. Pavle je nastavio amaterski da se bavi šahom, igra za Rumiju, a tebe nigdje nema. Jesi li sasvim digao ruke od šaha ili ponekad zaigraš na kompjuteru kao mnogi od nas?

Lekić: Ostavio sam šah drugima koji imaju veći talenat i entuzijazam. Ja sam svoj entuzijazam i energiju usmjerio na drugu stranu, da bih što bolje to radio. Brat igra za Rumiju i koliko vidim ide mu dobro, ne pitam ga često o tome, voli da izađe uveče s društvom da igra šah, tako da je ta tradicija nastavljena u našoj porodici. Možemo reći: „Ipak se okreće“.

The post Petar Lekić: Ljetopis popa Dukljanina je izuzetno pouzdan za proučavanje 11. i 12. vijeka na ovim prostorima first appeared on BARinfo.

Predstavljajući publikaciju ‘Kroz vrijeme i različitosti – manjinski narodi u Crnoj Gori’, istoričar Petar Lekić podsjetio je da je Crna Gora postala sekularna država 1852. godine, kada je prestala biti teokratija, vladavina sveštenika iz dinastije Petrovića.

„Time nastaje Knjaževina Crna Gora na čelu sa knjazom Danilom. Međutim, iako je Crna Gora bila faktički samostalna, svoju međunarodnu pravnu nezavisnost stiče tek 1878. godine, nakon Veljeg rata od 1876. do 1878. U to vrijeme, Crna Gora, koja je bila omeđena granicama od Lovćena do Morače, počinje da dobija drugi oblik, jer u njen sastav ulaze i druge vjerske institucije i zajednice“, naveo je Lekić.

Prema njegovim riječima, manjinska prava, koja danas prepoznajemo, tada su bila prava manjih populacija po vjeroispovijesti.

„Pored pravoslavnog stanovništva, Crna Gora je uključila i katoličko, kao i islamsko stanovništvo, što je predstavljalo novi izazov. Već 1886. godine, pod vođstvom knjaza Nikole Petrovića, Crna Gora potpisuje konkordat sa Rimskom crkvom, čime se regulišu prava rimokatoličke zajednice“, rekao je Lekić.

Ukazao je da je od 1889. do 1897. godine izlazio nacionalni časopis “Grlica”, koji je na neki način bio lična karta Knjaževine Crne Gore, u kojem su bile zastupljene sve tri vjeroispovijesti sa svojim praznicima: pravoslavni, katolički i, kako su tada zvali, muhamedanski praznici.

„Prva crnogorska vjerska zajednica dobila je punu pravnu regulativu donošenjem crnogorskog Ustava 1905. godine. U članu 40. ovog ustava stoji da je državna vjera u Crnoj Gori istočno-pravoslavna, ali se u trećem stavu istog člana garantuju prava svih ostalih priznatih vjerskih zajednica. Crna Gora je 1907. godine postala kraljevina, a iste godine izašla je knjiga “50 godina na prijestolu Crne Gore”, gdje su i katolička i islamska vjeroispovijest dobile svoje mjesto u istoriji zemlje“, kazao je Lekić.

Podsjetio je da 1918. dolazi do stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, gdje Crna Gora i dalje promoviše manjinska prava.

„Najveća kriza manjinskih prava u Kraljevini Jugoslaviji dogodila se tokom konkordatske krize 1937. godine, kada je Kraljevina potpisala sporazum sa Rimokatoličkom crkvom, iako je taj sporazum izazvao proteste“, rekao je Lekić.

Kazao je da je koncept bratstva i jedinstva dominirao u tadašnjoj socijalističkoj Jugoslaviji, navodeći da su popisi stanovništva od 1948. do 1991. godine pokazivali dominantne nacionalne zajednice i manjinske narode.

„Zakonom o vjerskim zajednicama iz 1977. godine regulisana su prava vjerskih zajednica, ali je raspad Jugoslavije 1991. godine doveo do kršenja manjinskih i ljudskih prava. Crna Gora je bila suočena s izazovom očuvanja svog multietničkog karaktera. Do 2001. godine, zabilježeni su ratni zločini koji su narušili multietnički sklad u Crnoj Gori“, rekao je Lekić.

U cilju pomirenja, kako je dodao, 2011. godine su podignuti spomenici civilnim žrtvama rata iz bivše Jugoslavije.

„Godine 2006. donesen je Zakon o manjinskim pravima i slobodama, a Crna Gora je potpisala sporazume sa vjerskim zajednicama: 2011. godine sa Vatikanom, 2012. sa Islamskom zajednicom, a iste godine i sa Jevrejskom zajednicom. Što se tiče Jevrejske zajednice u Crnoj Gori, ona je imala težak epilog tokom Drugog svjetskog rata, ali imamo i svijetli primjer Petra Zankovića, koji je dobio medalju “Pravednik među narodima” od države Izrael. Vjerske slobode su se dalje razvijale sa zakonskim okvirom iz 2019. i 2021. godine“, naveo je Lekić.

The post Smanjenje međuetničke distance je proces koji zahtijeva posvećenost i saradnju svih first appeared on BARinfo.

Na promociji su govorili istoričarka umjetnosti Anastazija Miranović, publicista i urednik izdanja Ivan Jovović, istoričar Vukota Vukotić i autor.

Miranović, Jovović i Vuković složni su u tome da je ovo pionirsko djelo, koje daje smjernice za sve dalje istraživače, te da se radi o odmjerenom, neutralnom, na istorijskim izvorima i terenskom radu utemeljenom izdanju.

„Knjiga istoričara Petra Lekića jedna je od rijetkih ove vrste u domicilnoj naučno-stručnoj literaturi, što dodatno apostrofira njen značaj. U svijetlu činjenica, ona potvrđuje davno determinisane istine da nema vjere bez politike, niti politike bez vjere, odnosno crkve bez države i/ili države bez crkve. To najbolje svjedoči crnogorska dinastija Petrović –Njegoš, čiji su vladari bili istovremeno i crnogorske vladike. Istorijsko-civilizacijskim hodogramom međusobni uticaji i korelacije države i crkve su varirali, približavali se i udaljavali. No, više od formalnog ustrojstva, neraskidivost su odnosa države i crkve determinišu i aktuelna društveno-politička dešavanjima u Crnoj Gori, kojima svjedočimo. Lekić u svojoj knjizi daje istorijski presjek razvoja hrišćanstva i hrišćanskih kultova u širem kontekstu, svodeći narativ na prostor današnje Crne Gore i na njene negdašnje društveno-političke prilike. Među koricama ovog izdanja naći će se sabrani svetitelji hrišćanstva, štovani na ovim prostorima, od takozvanih opštih, zajedničkih, do onih koje poštuje pravoslavna i katolička crkva. Navođenjem i korišćenjem brojnih, relevantnih istorijskih izvora autor prati i potkrepljuje svoja zapažanja, stavove i zaključke uz korišćenje deduktivnog metodološkog pristupa, čime čitaocu daje prostor za spoznaju šire slike-konteksta, a time i objektivnijeg uvida u datu problematiku“, istakla je Miranović.

Ivan Jovović je istakao da se Petar Lekić ovom knjigom referirao za buduće istraživačke projekte crnogorskog srednjevjekovlja, jer se kao mlad čovjek uhvatio u koštac sa tematikom koja zahtijeva ne samo entuzijazam i posvećenost, nego i konstantno profesionalno usavršavanje.

„U knjizi Petra Lekića zastupljeno je 133 kulta, od čega 99 opštih ili zajedničkih, kao i 12 pravoslavnih i 12 katoličkih kultova. Opšti ili zajednički kultovi predstavljaju duhovnu baštinu pravoslavne i katoličke crkve nastalih prije raskola 1054. godine“, istakao je Jovović.

„Ova knjiga je još jedna potvrda u nizu aktuelnost identitetskih tema u savremenoj crnogorskoj istoriografiji, gdje se Petar Lekić odlučio da na jedan atipičan način prezentuje sakralno nasljeđe crnogorskog i drugih naroda na ovom prostoru. Uostalom, autor je pokazao kako su katolička i pravoslavna crkva preko svojih ustanova radile na utemeljenju i njegovanju kultova, pri čemu je data posebna pažnja onim gdje su bila sjedišta nadbiskupa i biskupa, odnosno episkopa i mitropolita, koja su se odlikovala najvećim stepenom ceremonijala, o čemu imamo živo svjedočanstvo koje seže u srednji vijek, a riječ je o tripundanskim svečanostima u Kotoru“, apostrofirao je Jovović, dodajući da se autor ovom knjigom kod stručne javnosti u Crnoj Gori legitimisao kao neko na koga se može osloniti crnogorska medijavelistika.

Istoričar Vukota Vukotić istakao je da će ova knjiga doprinijeti boljem razumijevanju srednjeg vijeka i vjere na ovim prostorima.

 „Mi večeras promovišemo prvo djelo moga velikoga prijatelja i kolege Petra Lekića. Radi se o knjizi za koju ja moram da kažem da predstavlja jedan izuzetan čin hrabrosti. Govoriti o hrišćanskim kultovima u gradu koji je stariji od hrišćanstva, u gradu u kome su zastupljene tri konfesije je jedan i naučni i intelektualni podvig“, istakao je Vukotić.

Autor je zahvalio brojnoj publici na izdvojenom vremenu i istakao da kulturno istorijsko nasljeđe jedne zemlje predstavlja ogledalo njene prošlosti i sadašnjosti.

„U toku ovog istraživanja uočio sam da staroslovenski, latinski i italijanski spisi sadrže bogate informacije o mjestima, pa će moj budući rad biti usredsređen na njihovu identifikaciju i utvrđivanje tačnog lokaliteta“, kazao je Lekić, najavivši da će se u narednom periodu baviti ovom temom.

Moderator je bila Jelena Srzentić.

The post Promovisana knjiga Petra Lekića – Hrišćanski kultovi u Crnoj Gori first appeared on BARinfo.