Nastavnom osoblju i svim učenicima, putem viber grupa, distribuiran je edukativan materijal kojeg je osmislila kriminološkinja i socijalna radnica Adelisa Huremović za potrebe nacionalne kampanje „Granica lajka: Od interesa do uznemiravanja“. Ova inicijativa sprovedena je od strane Internacionalne policijske organizacije Crne Gore i odvijala se u skladu sa globalnim djelovanjem međunarodnih organizacija povodom učestalih zloupotreba digitalnih tehnologija.

“Tokom interaktivnih predavanja u više razreda, i to kod onih koji pohađaju nastavu iz pravne grupe predmeta, razmatrana su nedoumice, vođene diskusije i razmatrane studije slučaja koje su se odnosile na učestalo slanje poruka i insistiranje na odgovoru, nadgledanje online aktivnosti, isključivanje iz komunikacionih grupa, neuvažavanje privatnosti i nedozvoljeno korišćenje tuđih podataka, kao i zastrašivanje i ponižavanje. Pitanja na osnovu kojih su se odvijale ove dijaloške interakcije osmislili su sami učenici i većina njihovih komentara obuhvatala je pojavu straha, neprijatnosti, osjećaja nesigurnosti, doživljaj odbačenosti i anksioznosti kao posljedica digitalnog uznemiravanja”, navodi profesor Neđeljko Đurović.

U anketi koja je sprovedena na uzorku od 100 ispitanika, u starosnoj dobi od 16 do 19 godina, skoro dvije trećine učenika, ukazuje Đurović, potvrdilo je da o svojim digitalnim iskustvima razgovara sa roditeljima i da njih više od polovine komunikaciju na društvenim mrežama obavlja u okviru određenih grupa. Iako je načelno poznato da komentari na društvenim mrežama mogu biti izvor neprijatnosti i primjeri za govor mržnje ipak 60% anketiranih smatra da se iz njih nešto može saznati. Među ispitanicima, ističe on, bilo je svega nekoliko procenata onih koji prihvataju online komunikaciju sa nepoznatim osobama, dok je skoro trećina upitanih priznala da je nakon određenih iskustava sa društvenih mreža počela da sumnja u svoje sposobnosti i lični integritet.

“Ovo istraživanje ukazalo je i na veoma slabo poznavanja određenih pojava iz oblasti digitalnog uznemiravanja tako je da je svega 5% učenika znalo da objasni pojam ‘grooming’, odnosno pripremu i dešavanje seksualnog uznemiravanja na društvenim mrežama. Takođe, među anketiranim srednjoškolcima tek je svaki deseti mogao da pojasni značenje riječi ‘doksing’ ili ‘doksovanje’, odnosno nedozvoljeno objavljivanje privatnih fotografija ili informacija”, navodi Đurović. 

Podsjeća da digitalno uznemiravanje (eng. cyberbullying) predstavlja zloupotrebu digitalnih tehnologija za namjerno i ponavljano uznemiranja ili zastrašivanje, odnosno ponižavanje pojedinca i ova pojava je zapravo jedna od najmorbidnijih navika u ponašanju mladih.

“Zbog svoje učestalosti i teškog praćenja digitalno uznemiravanje je svojevrsno predvorje za skoro sve oblike vršnjačkog nasilja i ono samo po sebi može prourokovati fatalne posljedice”, upozorava profesor.  

Kao nastavak ovih tematskih aktivnosti, za utorak 21. aprila, u JU SEUŠ Bar predviđena je jednočasovna radionica u okviru projekta kojeg realizuje Agencija za audiovizuelne medijske usluge (AMU) u saradnji sa Misijom OEBS-a u Crnoj Gori. Radionicu o digitalnoj bezbjednosti za učenike/ce osnovnih i srednjih škola u Crnoj Gori održaće Adrijana Husić, edukatorka i sertifikovana stručnjakinja za marketing i komunikacije. 

The post Edukacija o digitalnom uznemiravanju u SEUŠ first appeared on BARinfo.

“Učenici oba razreda, druge godine obrazovnog programa ekonomski tehničar, tokom radionica posvećenih posljedicama korupcije u crnogorskom obrazovanju naveli su da se pored davanja mita za ocjene i određene učeničke privilegije, neosnovanog pravdanja časova, povlašćenog statusa učenika čiji su roditelji nastavnici, uspješniji preduzetnici ili javni funkcioneri, neprijavljivanja i nepostupanja odjeljenjskih starješina u slučajevima vršnjačkog nasilja, kao veoma značajan problem ističe sumnjivo i nepravilno odlučivanje žirija ili komisija tokom održavanja raznih takmičenja namjenjenih ovoj populaciji. Kao najznačajniji izvor svog informisanja o ovim nepravilnostima naveli su društvene mreže”, saopštio je profesor Neđeljko Đurović.

U anketi koja je sprovedena među učenicima svih srednjoškolskih uzrasta, i koja je obuhvatila stotinu ispitanika, ukazao je prof. Đurović, indikativno je da je samo jedan učenik potvrdno odgovorio na pitanje da li pohađa privatne časove. Dvije trećine anketiranih učenika smatra da u njihovim odjeljenjima nema privilegovanih učenika, dok preko 80 odsto njih smatra da među njima nema onih koji su ocjenjeni zbog mogućeg davanja mita ili pružanja određen protivusluge nastavniku. kako navodi “zabrinjava okolnost da među srednjoškolcima dominira stav po kojem bi se ipak odlučili na davanje mita ako bi im to olakšalo određeni posao, dok bi samo 54 odsto među njima prijavilo korupciju”. 

Javni čas povodom obilježavanja Međunarodnog dana ljudskih prava, održan je u školskoj biblioteci pred prisutnim roditeljima, a pripremili su ga učenici obrazovnog programa pravno-administrativni tehničar iz odjeljenja II-5, koji su u svojim izlaganjima predstavili po dva osnovna prava iz Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima. 

“Ovim događajima okončane su brojne edukativne aktivnosti u JU SEUŠ Bar koje su započete radionicama od 25. novembra ove godine i koje su bile posvećene Međunarodnom danu borbe protiv nasilja nad ženama. Tokom proteklih 16 dana uključenim srednjoškolcima ukazivano je na značaj nenasilne komunikacije, uvažavanje različitosti i afirmaciju ljudskih prava”, zaključio je prof. Đurović.. 

The post Brižljivo osmišljenim aktivnostima u SEUŠ obilježena dva značajna datuma first appeared on BARinfo.

“Zahvaljujući književniku, publicisti i novinaru Željku Miloviću, srednjoškolci su bili u prilici da tokom proteklih dana odgledaju i kratkometražne dokumentarne filmove posvećene urbanom razvoju Bara.

Višednevne učeničke aktivnosti okončane su jučerašnjim obilaskom dvorskog kompleksa Nikole I Petrovića u Baru i predavanjem kustoskinje Zavičajnog muzeja Draginje Radonjić o bogatom materijalnom kulturnom nasljeđu grada pod Rumijom.

Radonjićka je istakla da arhitektonsko nasljedstvo barskog područja sa svojim lokalnim varijantama ispoljava raznolikost kulturnih uticaja, običaja i tradicija, kao i da je njegova spomenička baština među najslojevitijim u Evropi”, naveo je profesor Neđeljko Đurović.

„Dan Evropske baštine“ ustanovljen je odlukom Savjeta Evrope 1991. godine i njegovim obilježavanje krajem septembra i početkom oktobra, promoviše se kulturološka raznolikost i jedinstvo Starog kontinentna. Sadržajnim programima, koji se svake godine odvijaju sa drugačijom tematikom, nastoji se širom auditorijumu ukazati na značaj kojeg svaka kultura ima kao dio zajedničke baštine evropskih naroda. Obrazovni aspekt ove manifestacije, koja se održava u preko 50 zemalja, podstiče razumijavanje kulturne baštine, toleranciju i uvažavanje različitosti.

The post U SEUŠ obilježeni Dani evropske baštine first appeared on BARinfo.

Događaj je okupio ljubitelje istorije Crne Gore, koji su imali priliku da se informišu o knjizi, koja predstavlja značajan doprinos proučavanju crnogorske prošlosti.

Knjigu čini dvanaest radova u kojima autor, koristeći interdisciplinarni pristup, razmatra različite aspekte crnogorske istorije sa posebnim akcentom na srednjovjekovne procese i fenomene.

Prof. Neđeljko Đurović je istakao da knjiga obrađuje dešavanja na prostoru današnje Crne Gore u razdoblju od prvog do dvadesetog vijeka.

“Ne treba da čudi sadržaj, kao ni izbor obrađivanih tema u njegovoj sintetičkoj publikaciji ‘Studije i ogledi o crnogorskoj prošlosti’. Hronološki ispisane i po svojim istorijskim izvorima povezane teme u ovoj knjizi, predstavljaju jedan veoma interesantan i pregledan naučni omnibus – iako imamo samostalne narativne cjeline, njih okvirno vezuju uzročno-posljedična dešavanja na prostoru današnje Crne Gore u razdoblju od I do XX vijeka. Kako i sam Lekić navodi u predgovoru ‘tekstovi pokrivaju cijeli prostor države i sa zaključcima dobijaju puni smisao’”, istakao je Đurović.

Istoričar Vukota Vukotić smatra da Lekićeva namjera nije “samo puko  ređanje činjenica i podataka” već da na osnovu  dostupnih izvora, terenskog rada i istraživanja, kao i dostignuća drugih srodnih naučnih disciplina, predstavi modernoj crnogorskoj publici mrežu dešavanja koja su tiho uticala i oblikovala našu prošlost, čineći nas danas ovakvim kakvi jesmo.

“Autor ovog djela, vješto prateći često skrivene tokove istorijske zbilje, pred nas stavlja mozaik ličnosti, svetaca, vojnika, biblijskih ličnosti, vladika, zapovjednika, jeretika, koji su vječno upisani u istorijski kod našeg naroda, a koji su često zaboravljeni, prebrisani i zametnuti u hodnicima prošlosti. Na osnovu povelja i drugih dokumenata, prati posjede imanja i domene crkava i manastira u Crnoj Gori, čije je djelovanje, kroz propagiranje vjere, snažno uticalo na oblikovanje percepcije i stavove Crnogoraca. Zbog toga, ovo štivo koje je pred nama, vrlo je bitno da se promoviše upravo u Baru, gradu u kojem se spajaju skoro svi slojevi naše istorije. Time ovi redovi postaju još izraženiji i dobijaju na svojoj punoći”, zaključio je Vukotić.

Dr Aleksandar Radoman apostrofirao je da je knjiga realizovana kao interdisciplinarno istraživanje, čiji su rezultati danas dragocjeni brojnim naučnim oblastima – od političke, društvene, crkvene i kulturne istorije, preko istorije jezika, leksikologije i onomastike, do istorije umjetnosti, etnologije i kulturne antropologije.

“Premda u nekim radovima zadire u poznoantički ili ranonovovjekovni period, studije i ogledi objedinjeni ovom knjigom dominantno su posvećeni srednjovjekovnim temama pa se i time Lekić profiliše kao jedan od rijetkih proučavalaca crnogorskog srednjovjekovlja u mlađoj generaciji crnogorskih istoričara”, smatra Radoman.

Autor knjige, istoričar mr Petar Lekić se nada da bi knjiga mogla podstaći nova istraživanja.

“Ova knjiga ima namjeru da analitički sagleda istorijske tokove, te sasvim izvjesno može podstaći nova istraživanja. Isto tako, svjesni smo da ona ne daje sve odgovore na postavljena pitanja. Prema tome, veliko je zadovoljstvo ukoliko ona posluži kao ideja za nova naučna istraživanja. Iako sama knjiga obiluje informacijama, ona ništa manje sadrži i podatke iz društvene i kulturne istorije.”

Mr Petar Lekić rođen je u Baru 1986. godine. Magistrirao je na Istorijskom institutu Univerziteta Crne Gore, a trenutno radi kao kustos u Narodnom muzeju Crne Gore, gdje je zadužen za srednjovjekovnu zbirku. “Studije i ogledi o crnogorskoj prošlosti” su još jedan njegov doprinos razumijevanju crnogorske istorije i nasljeđa.

The post Promovisana knjiga Studije i ogledi o crnogorskoj prošlosti mr Petra Lekića first appeared on BARinfo.

“Problemi nejednake raspodjele društvenih resursa, kao prezentacija dominatnih oblika diskriminacije i marginalizacije određenih grupa u našem društvu saopšteni su nastavnom osoblju i učenicima putem komunikacionih grupa, dok su učenici prvog razreda odjeljenja Pravno-administrativnog smjera izradili  tzv. zidne novine koje su istaknute u holu ustanove. Tokom realizacije nastavnih ishoda učenicima određenih odjeljenja odražana su predavanja u vezi značaja društveno odgovornog poslovanja i istaknuti su primjeri dobre i nagrađivane prakse barskih privrednih subjekata.

U tematskoj anketi stotinu srednjoškolaca odgovaralo je na pet pitanja i evidentno je da među ispitanima nema dvojbe oko stanovišta da se u našem društvu nedovoljno radi na promovisanju socijalne pravde. Iako je skoro 90% anketiranih volontiralo u humanitarnim aktivnostima, među kojima su najbrojnije one koje su organizovane na nivou škole ili uz posredovanje nastavnog osoblja JU SEUŠ Bar sa drugim organizacijama, zabrinjava okolnost da je interesovanje za ovaj vid aktivnosti najslabije među maturantima. Čak 76 posto ispitanih učenika smatra nedovoljnim društveno odgovorno poslovanje privrednih subjekata u Crnoj Gori, dok je 97 posto njih potvrdno odgovorilo na pitanje u vezi postojanja, odnosno uočavanja ili ličnog iskustva u vezi nekog od oblika diskriminacije. Na pitanje da li u Crnoj Gori postoje jednake šanse za razvoj i napredak svih građana negativno je odgovorilo 60 posto anketiranih srednjoškolaca.

Međunarodni dan socijalne pravde obilježava se svake godine 20. februara sa ciljem podizanja svijesti o ostarivanju ravnopravnosti u zajednici i ustanovljen je od strane Ujedninjenih nacija 2007. godine”, navodi se u sopštenju ove obrazovne ustanove koje potpisuje koodinator aktivnosti prof. Neđeljko Đurović.

The post Dan socijalne pravde u SEUŠ obilježen brojnim aktivnostima first appeared on BARinfo.

Tako je obilježavanje godišnjice „Šumanove deklaracije“ započeto distribucijom informativnih sadržaja o EU i to posredstvom internih Viber grupa. Tokom cijelog dana u školskoj biblioteci emitovani su dokumentarni filmovi čija produkcija je finansirana od strane Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori, dok su đaci svoje priloge, komentare i utiske o EU isticali na zidnim novinama u holu škole.

„Članice Debatnog kluba Dunja Stanojević, Anđela Zindović i Sara Pepđonović svojim vršnjacima demonstrirale su vježbe prezentovanja i ispitivanja koje su tematizovale razloge pridruživanja Crne Gore EU i poboljšanja položaja mladih u našem društvu usljed ovog integracionog procesa, kao i djelovanje briselske administracije u oblasti zaštite životne sredine.

Među đacima JU SEUŠ Bar sprovedena je i anketa na uzorku od 100 ispitanika. 40% učenika prvih razreda nije upoznato sa okolnošću da EU ima projekte namjene mladima, dok svaki drugi među njima smatra da naš obrazovni sistem dovoljno promoviše značaj EU. Njihovi stariji vršnjaci, učenici drugih i viših razreda, u potpunosti su upoznati sa odnosom kojeg EU ima prema mladima, dok njih 68% ima veoma kritičan stav kada je u pitanju kvalitet promovisanje evropskih vrijednosti od strane našeg obrazovnog sistema. Skoro svi ispitanici, osim učenika završne godine, stoprocentno vjeruju da će se poboljšati položaj mladih u Crnoj Gori nakon njenog učlanjenja u zajednicu evropskih naroda. Svega 63% maturanata vjeruje u ovu mogućnost, dok njih 37% nema stav u vezi ovoga“, kazao je prof. Neđeljko Đurović, koordinator aktivnosti.

Odgovori koji se odnose na pitanje: „Da li su vrijednosti koje promoviše EU u suprotnosti sa našim obrascima ponašanja?“, osciliraju u znatnoj mjeri i razlikuju se ne samo od srednjoškolskog uzrasta, već i od odjeljenja do odjeljenja. 94% maturanata smatra da naše svakodnevno ponašanje nije u skladu sa vrijednostima EU, dok učenici drugih razreda imaju izrazito podijeljeno mišljenje po ovom pitanju. Čak 85% đaka prvih razreda nema svoj stav o ovome. Na kraju, manje od polovine ispitanika potvrdilo je svoje učešće na nekom od programa EU namijenjenim mladima. Među maturantima ima preko 80% onih koji su sudjelovali na nekom od ovih programa.

„Obilježavanje Dana Evrope u JU SEUŠ Bar realizuje se u kontinuitetu i predstavlja veoma sadržajnu edukativnu djelatnost putem koje se dodatno motivišu nadareni učenici, podstiču interesovanja srednjoškolaca u vezi društvenog razvoja i kod njih razvija ideja pravednijeg i sigurnijeg svijeta“, zaključio je Đurović.

The post SEUŠ: Brojne aktivnosti povodom Dana Evrope first appeared on BARinfo.

U svojevrsnoj igri sa kišnim periodima, šesti po redu “Street in art”, koji je nosio ime “Summer time”, organizovan je u nekoliko segmenata. Umjetnička postavka od preko 60 likovnih radova, uz izuzetne umjetničke fotografije i nekoliko skulptura, održana je na raskrsnici Ulica maršala Tita i Popa Dukljanina od 9.00 do 11.00 h, a nakon što je počela kiša 20 umjetnika je radove preselilo u obližnji restoran “Gurman” i pretvorilo ga u mini galeriju.

Nakon podnevnog kišnog perioda, prolaznici u Ulici maršala Tita bili su u prilici da na mini platou ispred prodajnog objekta “Franca“ i restorana “Gurman” (koji je, uz TO Bar, od nastanka “Street in arta” velika podrška organizaciji ove manifestacije) posmatraju nastanak šest umjetničkih radova koje su na licu mjesta oslikali neki od učesnika u izložbenom dijelu.

Svoje radove na ovom “Street in artu” predstavili su Seada Škrijelj, Angelina Pajović, Kristina Pejović, Zana Bajraktarović, Katarina Perić, Nada i Svetozar Dedić, Danijela Drobnjak, Aja Milić, Nataša Petejčuk, David Husić, Irina Savić, Mirko Dragović i Vladimir Vlado Iličković, idejni pokretač manifestacije. Najstariji izlagač bio je Radovan Šušter, dok je najmlađi među slikarima bio Alen Januzi i jedan od organizatora manifestacije.

“Specijalni gost manifestacije bila je akademska umjetnica svjetskog renomea i učesnica u preko 330 selektovanih međunarodnih izložbi koje su održavane u preko 50 zemalja, mr Jelena Jovančov. Ova dobitnica 18 nagrada i velikog broja priznanja predstavila se sa tri rada, od kojih su dva bile grafičke minijature koje se nalaze u kolekciji Aleksandrijske biblioteke. Ova autorka 25 samostalnih izložbi, po nagovoru prijatelja manifestacije ‘Street in art’ i književnika Sava Markoča, poslije veoma dugog perioda ponovo je izlagala u svom rodnom Baru, koji očigledno ne vrednuje valjano njene umjetničke domete.

Prijatelji ove manifestacije bili su i osnivači ‘Strip art Bara’ Andrija Vujošević i Joko Lekić, dok su gosti ljetnjeg izdanja bili akademska slikarka Svetlana Zarić, koordinatorka likovne kolonije za djecu u Somboru i književnik Labud N. Lončar, predsjednik Međunarodnog udruženja književnih stvaralaca i umjetnika ‘Nekazano’, koji je svim učesnicima događaja poklonio po primjerak svoje knjige poezije ‘Sidro noći’ i novi broj časopisa za kulturu i umjetnost ‘Nekazano’. Okupljene izlagače svojim stihovima pozdravio je i Rajko Joličić”, istakao je p.r. i organizator događaja Neđeljko Necko Đurović.

Organizatori manifestacije svim izlagačima poklonili su i knjige Miroslava Jovanovića Timotijeva, jednog od najistaknutijih stvaralaca crnogorske savremene poezije i iskrenog prijatelja “Street in arta”. Na ovaj način, podsjeća Đurović, “ manifestacija čuva sjećanje na ovog velikana pisane riječi i podsjeća na njegovu humanitarnu akciju ‘Mijenjao bih životnu priču’“.

Inicijator “Street in arta”, slikar Vladimir Vlado Iličković, nije krio zadovoljstvo zbog snage zajedništva i kreativnosti koja je tokom manifestacije bila najizraženija. Bio je, kaže, veoma srećan zbog svojih okupljenih prijatelja koji kistom uljepšavaju našu stvarnost i ne dozvoljavaju da umjetnost, i pored svih nepravdi i izazova, bude u zaplećku. Tokom ovog “Street in arta“ među okupljenima uspostavljen je i novi vid međusobne komunikacije, dok su i dogovorene nove forme održavanja ove manifestacije.

The post Uspješan Street in Art, uprkos kiši first appeared on BARinfo.

„Ovaj poetsko-prozni događaj, kojeg često znaju da proprate i muzički sadržaji, jedan je od najduže trajućih učeničkih projekata JU SEUŠ Bar i njegov nastavak, nakon COVID perioda, posebno raduje jer dolazi u trenutku kada ova ustanova obilježava dvije decenije svog postojanja. Program ‘Večeri lijepe riječi’ uglavnom osmišljavaju profesori aktiva crnogorsko-srpskog, bosansko, hrvatskog jezika i književnosti sa zainteresovanim kolegama i njegovim održavanjem ustanova predstavlja javnosti svoj nastavni angažman sa nadarenim učenicima“, saopštio nam je prof. Neđeljko Đurović.

Na ovogodišnjoj manifestaciji, koja se inače održava na kraju svake nastavne godine, svoje poetsko stvaralaštvo predstavile su maturantkinja i afirmisana pjesnikinja Aleksandra Đurović i učenica prvog razreda Zema Škrijelj.

„Obje mlade poetese objavljivale su svoje stihove u publikacijama Međunarodnog udruženja književnih stvaralaca i umjetnika ‘Nekazano’ iz Bara, dok je Đurovićka ovom prilikom promovisala i svoju novu zbirku pjesama. Recitali učenica nižih razreda Anđele Zindović, Dunje Stanojević i Ive Šekularac, prethodile su bravuroznim izvedbama Olene Gromova i Hristine Krgović, koje su učenice trećih razreda. Na nedavno održanom Opštinskom takmičenju recitatora Gromova je govorila stihove ‘Nekako nikako’ Gorana Tadića, dok je Krgovićka za kazivanje poeme ‘Ubijte nas’ Žane Stanojević, osvojila drugu nagradu. Učenica trećega razreda Anja Pavlović recitalom ‘Imele’ Marije Šimoković, na ovom takmičenju ponijela je epitet najbolje“, navodi prof. Đurović.

 Organizatori „Večeri lijepe riječi“ bili su mentorka nagrađenih recitatorki profesorica Valentina Lekić, profesorica Mirjana Savićević i njihov kolega Neđeljko Đurović. Ovim događajem Aktiv CSBH jezika i književnosti zapravo kruniše jednu od svojih najboljih nastavnih godina, jer su tokom nedavne eksterne evaluacije ocjenjeni sa najvišom ocjenom za svoja obrazovna postignuća.

The post Veče lijepe riječi okupilo mlade ljubitelje književnosti first appeared on BARinfo.

Ovaj izložba, koji je održana krajem prošle godine u Crnogorskoj galeriji umjetnosti “Miodrag Dado Đurić” na Cetinju, pripremana je skoro tri godine i obuhvatila je period od Ivana Crnojevića do druge polovine XIX vijeka. Njeno održavanje nije samo doprinijelo afirmaciji sfragistike, kao pomoćne istorijske nauke koja proučava razvitak, izradu i upotrebu pečata na poveljama i drugim javnim i privatnim ispravama, već je i otklonilo jednu lingvističku dilemu i potvrdio interkulturalni obrazac Crne Gore.

Jedan od autora izložbe, istoričar Petar Glendža istakao je da su tokom njenog pripremanja pregledali preko 25 hiljada dokumenata i da je najveći dio ove izložbe po prvi put prikazan crnogorskoj javnosti. Potraga za dokumentom na kojem je utisnut pečat šestanskog vojvode, i u kojoj je učešća uzeo i istoričar Petar Lekić, dovela je do lične prepiske vojvode Mala sa crnogorskim vladikom Petrom II Petrovićem Njegošem. Raščitavanje starog rukopisa obavio je prof. dr Aleksandar Radoman, dok mu je u potvrđivanju sadržine pomoć pružio kolega prof. dr Adnan Čirgić, dekan Fakulteta za crnogorski jezik i književnost. 

Ćirilično pismo, iz čijeg sadržaja se izvlači zaključak da je šestanski vojvoda ovlašćen od crnogorskog vladara da pregovara sa skadarskim pašom, datira od 19. marta 1846. godine. Letera je ispisana u godini u kojoj će u Beču biti štampana poema “Gorski vijenac”, kao i periodu koji će prethoditi najvećem izazovu za Njegoševu vladavinu – te godine Crnu Goru zadesiće neviđena suša koja će naredne 1847. godine izazvati veliku glad i koju će Osman-paša Skopljak iskoristiti za pokretanje pobune protiv Petrovića time što će velikim količinama pšenice podmiti određene crnogorske glavare.

 “U Cetinje gospodaru vladiki Petru Petroviću pozdravi Skadar marta 19. 1846.

Eto Vas javljam kako dosmo ovamo  i pašom se razgovorih za sve kako što smo se ja i ti razgovorili. I kazah mu poradi onoga posla kako što si mi reka. Paša nekće na to pristati no je iska 8 stotina ćesa koje ćesa svaka groša 500 turskije koje i sami za to znate pa ja i ćehaja beg molismo mu se. Učinjesmo ti na 7 stotina ćesa a ćehaja beg moli se i njemu da mu daš sto dukata ako budnete konteni vi na ovi način zašto ja poradi male stvari neću u to ulaziti e ću se osramotiti a više sam poharčio no što ti je Male kazivao. No samo poradi tvoga obraza zašto smo jednozemici zato ti bih rad ovu ljubav ja tebe učiniti zašto što gođ manjka valja mi sve iz ćese platiti a one ljuđe ja hoću maknuti odavden a more biti i iz Podgorice pa more biti poradi tebe i da ću kojega ubiti. I rekli su Skadrani paši da ne puštaje tamo lađe niti ljuđi na Rijeku pa je paša reka ‒ mene je Male jemac za sve otuda što će koga naći. I paša je reka Skadranima ako što budne kojemu Crnogorcu na naš hudut da ću 10 ljuđi poradi jednoga Crnogorca ubiti. Pošto mi se Male pojemčio za tamo sada ako ti kabulim ovu pogođbu valja da pratiš 1 vaše pismo đe te se ove pare uzeti i od koga i na koje mljesto ako se opravi tvoja rabota po tvojoj volji. Mala vojvoda šestanski”.

U ovom pismu, čija namjena traži podrobniju istorijsku kontekstualizaciju, dominiraju poruke uzajamnog povjerenja između pošiljaoca i primaoca, dok se među njima posebno ističe arhaična imenica “jednozemici” koja moguće ukazuje na etničku povezanost i osjećaj pripadnosti konkretnoj državnoj upravi.

Ovaj odnos dinastije Petrović prema Šestanima prof. dr Živko Adrijašević podrobno je objasnio u svom radu “Sedam Petrovića”, objavljenom u zborniku radova Matice crnogorske iz 2012. godine, u kojem navodi da je “Mitropolit Vasilije je bio utemeljivač političke kartografije, koja je trebalo da bude osnova za planove crnogorskih teritorijalnih aspiracija. Ideju koja se prepoznaje u političkim spisima mitropolita Danila – da pored teritorije slobodne Crne Gore postoji i teritorija Crne Gore koja je u tuđinskim rukama, on je doveo do precizne geografske prepoznatljivosti. Kod mitropolita Vasilija se konkretno navodi koje su to teritorije nekada pripadale crnogorskoj državi, a nalaze se pod tuđinskom vlašću. U svojoj „Istoriji Crne Gore“ i političkim spisima, on navodi da se Crna Gora prostire između Jadranskog mora i Lima, Trebišnjice i Prokletija, odnosno između Primorja, Bosne i Albanije. On, takođe, nabraja crnogorske oblasti: Katunska, Riječka, Lješanska, Šestanska, Pješivačka, Bjelopavlićka, Piperska, Rovačka i Crmnička nahija, zatim srezovi i plemena: Spič, Šušanj, Zeta, Grahovo i Vilusi, Paštrovska nahija, Grbalj, Kuči, Bratonožići, Vasojevići, Klimenti, Tuzi, Grude, Hoti, Kastrati, Nikšići, Banjani, Pivljani, Drobnjaci, Gačani, Trebinjani, Zupci i Popovo. Imajući u vidu da sredinom XVIII vijeka Crnu Goru uistinu čini samo prostor između Lovćena i Skadarskog jezera, Garča i Paštrovačke gore, ovakve ideje mitropolita Vasilija predstavljale su osnovu za označavanje granica crnogorskih teritorijalnih aspiracija. Izvan tih granica uglavnom nije izlazila ni politika crnogorskih državnih aspiracija u XIX vijeku. Uz pomoć istorije, mitropolit Vasilije je obezbijedio legitimitet crnogorskih državnih aspiracija i legitimitet ciljeva crnogorske državne politike uopšte. Legitimitet crnogorske državne politike pronađen je u istorijskom pravu Crne Gore da se kao zemlja koja je svoju državnost izgradila u srednjem vijeku, pod vlašću dinastije Crnojević, bori za vraćanje oblasti koje su državi Crnojevića nekada pripadale, a koje se sada nalaze pod tuđinskom vlašću. U jednom istorijskom spisu, mitropolit Vasilije je naveo da su Crnojevići najprije vladali Zetom, Krajinom, Šestanima, Brdima, Crnom Gorom i Primorjem, osim Paštrovićima, kao i Trebinjem, Popovim poljem i Konavlima. Budući da se, osim Crne Gore, sve ove oblasti nalaze pod tuđinskom vlašću, Crna Gora ima pravo da se bori za njihovo vraćanje pod svoje državno okrilje. To znači da se ona bori da vrati u svoj državni okvir one oblasti koje su joj nekada pripadale, odnosno, one oblasti za koje se istorijskim činjenicama može dokazati da su joj ranije pripadale. Zbog takvog istorijskog utemeljenja, njene teritorijalne pretenzije imaju legitimitet koji se ne može osporiti.”

Otkriće ove prepiske značajno je i za dalje proučavanje govornog nasljeđa Šestana. Iako je autor prve “Kratke istorije Crne Gore”, istoričar František Šistek konstatovao da: “U okolini Bara ljudi su vjekovima bili bilingvijalni“, ovo je vjerovatno najupečatljiviji pisani trag koji može poslužiti za naučno potvrđivanje postojanja dvojezičja u mjestima podno Rumije. Raniju potvrdu postojanja ovog fenomena imali smo u izvještaju Barske nadbiskupije iz 1570. godine i u njemu je naznačeno etnolingvističko razgraničavanje populacija na prostoru tadašnje dijaceze i istaknuto je da se Dalmacija prostire do Ulcinja (na uklonjenoj ploči sa sjevernog ulaza u stari grad bio je uklesan latinski natpis koji je svjedočio da se radi “o posljednjim vratima kroz koja se ulazi u Dalmaciju“). U ovom pisanom dokumentu navedeno je da se od Bara do Istre govorilo slovenskim jezikom, dok je od Ulcinja do Valone uz albanski jezik u upotrebi bio i grčki jezik.

U radu Tatjane Katić “Pleme Šestani u osmanskim izvorima 15. i 16. veka2, kojeg je tokom prošle godne objavio Istorijski institut iz Beograda, napominje se da je “Šestane naseljavalo stanovništvo romansko-slovenskog porekla“ i da je „budući u zoni susreta dva govora, u prošlosti, kao i danas, većinom bilo bilingvalno“ kao i da je “ravnopravno koristilo naški i arbanaški“.

Termin “naški i arbanaški“ vezuje se i za druge oblasti u Crnoj Gori. Narodni učitelj Mašan Pavićević u svom zapisu opisao je boravak vojvode Marka Miljanova u Ulcinju 1897. godine. Iako je kučki vojvoda boravio radi liječenja na primorju, često je u Novoj Mahali navraćao kod određenih albanskih familija i na njihovo upitivanje kako to on veoma dobro govori oba jezika, odgovarao je sljedeće : “U mom se plemenu govori naški i arbanaški. Oni su oba moji. Osim toga, između mojega plemena i sjevernih arbanaških, nema granice. I ja i moji plemenici idemo slobodno kod njih i oni dolaze kod nas. Kada pođemo tamo, ja zborim arbanaški, a oni naški. Kad oni dođu kod nas, ja govorim arbanaški, a oni naški”. I u svom djelu “Životi i običaji Arbanasa”, u poglavlju “Oni i Crnogorci”, Marko Miljanov Popović ističe da: “Tek u nji` nema ni crnoga ni bijeloga, u čam se slava ne traži tako veličanstveno da se ne može opisat` njina fantazija, od koje imamo neki dio mi Brđani i Crnogorci u običaje, da se u mlogome priliču s arbanaškijem običajima, i to više imaju toga plemena brcka koja su bliže Arbanije, kao Vasojevići i Kuči, malo Lješnjani i Ceklinjani, a poviše Cr[m]ničani. Ova su više poznata s Arbanasima i njinijema običajima, da i` nijesu toliko opori jednijema i drugijema, no se miješaju, traže jedan drugoga, čine poznanstvo i prijateljstvo, bratime se i kumuju, i u sve drugo se slažu, kad se ne biju među sobom; samo i` je u jezik velika razlika, no i to su mlogi jedni od drugije naučili da govore, naši arbanaški, a oni naški.“

Možda najbolju eloboraciju ovog interkulturalnog fenomena, koja bi trebala kod vatrenih zagovornika etnocentrizma da izazove zebnju, imamo u pomalo zaboravljenoj studiji Mitra Pešikana “O granici srspskih i arbanaških govora u XV veku” i u njegovoj konstataciji da: “ima slučajeva da se čovek za koga se izričito kaže da je Arbanas zove npr. Miloš ili Radoslav, a da se čovek u čiju slovensku pripadnost ne može biti sumnje zove Lješ ili Đon”.

U istraživanjima mr Ivan Jovović, koji obrađuje prošlost Dukljansko-barske nadbiskupije, takođe imamo isticanje bilngvalnosti kao jezičke osobenosti područja Šestana. U prilog ovoj tezi, Jovović je u više navrata isticao okolnost da su se iseljeni Šestani u Zadru početkom 18. vijeka odmah po dolasku uključili u glagoljsku liturgiju, kao i da su među njima bili znameniti glagoljaši Juraj Jović, sveštenik zadarske nadbiskupije i šibenski biskup dr Ivan Petani (Petanović) koji su kao dječaci napustili podrumijski kraj.

Najnovija istraživanja potvrdila su ovu tezu o izvornom praktikovanju bilingvalizma, odnosno upotrebi slovenskog i arbanaškog jezika u svakodnevnoj komunikaciji među zadarskim doseljenicima iz Šestana. Ovu lingvističku tematiku obradili su u svojim studijama Maksimilijan Barančić “Arbanasi i etnojezični identitet” i Ivan Stagličić “Arbanasi su se doselili kao dvojezičan narod?!” Ovo “veliko leksičko bogastvo2 u svojoj doktorskoj studiji prof. dr Kruno Krstica određuje kao “dual”.       

Početkom prošlog vijeka Nadbiskupski ordinarijat Zadar publikovao je spis “Dokazi svjedočanstva o obstanku Glagolice u župi Arbanasi” i u njoj je postavljeno pitanje: “Zar ne isto staroslovenski Misal za Crnu Goru i uspostava glagolice u barskoj nadbiskupiji, gdje je bila prestala za više od 100 godina?” Zbog obuhvatnijeg tumačenja ovog upita, nužno je i ukazati da je Sveta Stolica od sredine XVIII po sredine XIX vijeka za barske nadbiskupe imenovala isključivo pripadnike albanske etničke zajednice. Ovaj period poklapa se sa migratornim kretanjima ka Zadru, dok je 1886. godine za prvog prelata obnovljene Barske nadbiskupije imenovan Šimun Milinović.

Ovom prilikom treba naglasiti i veoma interesantnu okolnost po istoriju Crne Gore! Naime, ranije pomenuti šibenski biskup dr Ivan Petani i velikan glagoljaštva rođen je 1715. godine u šestanskom selu Briske, dok su njegovi Petani 1726. godine predvodili seobu u okolini Zadra, selu Zemunik Donji. Bio je prvi upravitelj Zmajoillyricuma (glagoljaškog sjemeništa koje je osnovao nadbiskup Vicko Zmajević) i prvi čovjek Colegium illyricum u italijanskom Loretu. Ono što predstavlja rariret jeste da je bio je među prvim doktorima teologije i filozofije sa ovih prostora. Ovo najveće akademsko zvanje uz Petanija u tom razdoblju imao je i Jovan Stefanov(ić) Baljević, koji je sebe nazivao “Albano-Crnogorac iz Bratonožića” ili “Bratonožić-Albanac”, kako je i napisao na naslovnoj strani svoje disertacije na latinskom jeziku.

Na kraju, ovo nijesu sve teme koje ovaj viševjekovni ćirilični spis iz Šestana otvara za laičku i stručnu javnost. U prvom redu, i dalje ostajemo uskraćeni za odgovor na pitanje ustanovljenja (navodnog) vojvodstva i svih oblika organizovanja zajedništva Nahije Šestanskog gorja (u turskim dokumentima nahiye-i cebel – i $estan) od XV vijeka do perioda kada je nastao predmetni spis. Poseban aspekt predstavljaće stručni prikaz koji će se odnositi na sami pečat Mala vojvode šestanskog i njegov simbolizam.

Otklanjanje predrasuda u sagledavanju našeg istorijskog nasljeđa savremenoj Crnoj Gori može omogućiti potpuniju i neophodnu socijalnu integraciju. Aktuelizovano etničko distanciranje, osim ideloške manipulativnosti, nema objektivnog utemeljenja u našem složenom, ali veoma bogatom kulturnom nasljeđu. Kao društvo, koje treba da uvažava metodološki ispravno utvrđene činjenice i ne služi se mitom, odnosno usmenim predanjem kao jedinim putokazom, naši etnocentrizmi moraju krenuti putem interkulturalizma i razumijevanja. Iako po svojim karakteristikama uočljivi, svi identiteti na prostoru Crne Gore imaju zajednička kulturno-istorijska obilježja koja podjednako moraju uvažavati i isticati na isti način kao što to rade sa svojim različitostima.

The post Neđeljko Đurović: Ćirilično pismo Mala, vojvode šestanskog, Petru II Petroviću Njegošu first appeared on BARinfo.

SEUŠ je i do sada, kroz razne filmove, edukativne radionice za učenike i seminare za profesore, pružala podršku borbi protiv vršnjačkog nasilja.

Prof. Mirjana Savićević spomenula je za Radio Bar i Bar Info tim povodom, film “Preobražaj”, koji je rađen prošle godine u saradnji sa NVO “Bubulj”, zatim “Ispovijest jednog nasilnika”, “Jedna obična priča”…, a koji se mogu pogledati na You tube kanalu.

“I ove godine smo, u okviru Tima za vršnjačko nasilje, a u saradnji sa filmskom sekcijom škole, snimili edukativni, kratkometražni film ‘Olovni snovi’. Problem nasilja sagledavamo iz ugla žrtve, nasilnika, roditelja, slučajnih prolaznika… Bez obzira da li su u Timu za nasilje ili ne, svi profesori pružaju ruku pomoći i učestvuju u borbi protiv ove nemile pojave koja postaje gorući problem u  društvu”, kazala je prof. Savićević, naglašavajući da svoje đake uči da poštuju razlike i sve probleme rješavaju razgovorom, jer je jedini način da se put kroz život trasira dostojanstveno i čestito.

“Zato, dignimo svoj glas protiv nasilja”, poručuje prof. Mirjana Savićević, dodajući da će se okupljenima na Trgu u Baru obratiti prof. Neđeljko Đurović.

Sa protesta u Baru i Podgorici biće poslata poruka da se “mora zaustaviti nasilje koje je, izgleda, postalo naša svakodnevica i, što je još opasnije, prihvatljivo ponašanje za koje nema odgovornosti, čak i kada se ponavlja. Povod za okupljanje su posljednji događaji nasilja u kojima su žrtve maloljetnici, ali i počinioci, a koji su samo pokazatelj nedovoljnog stepena bezbjednosti i sveoprisutnog nasilja među djecom i mladima”, kategorični su iz Udruženja “Roditelji”.. 

The post Profesori dižu glas protiv vršnjačkog nasilja first appeared on BARinfo.