“U više gradova u Crnoj Gori znatno je pogoršan kvalitet vazduha. Podaci pokazuju da je najlošije stanje u Baru i Podgorici, odnosno u gradovima u kojima su bili aktivni požari“ – ocijenila je za “Pobjedu” Azra Vuković iz NVO Green Home

“„”U Crnoj Gori pogoršan kvalitet vazduha uglavnom karakteriše zimske mjesece, kada zbog individualnog grijanja i meteoroloških uslova imamo povećan sadržaj zagađujućih materija u vazduhu. Međutim, posljednjih dana svjedočimo seriji ozbiljnih požara koji su aktivni širom Crne Gore i koji kao rezultat, osim materijalnih gubitaka, te gubitka biljaka i životinja, znatno doprinose i pogoršanju kvaliteta vazduha. U više gradova u Crnoj Gori znatno je pogoršan kvalitet vazduha, a podaci pokazuju da je najlošije stanje bilo u Baru i u Podgorici, odnosno u gradovima u kojima su bili aktivni veliki požari. Zabilježeno je i znatno povećanje PM2.5 i PM10 u Podgorici, a o čemu su građanima dostupni ažurirani podaci na aplikaciji vazduh.me. Povećane koncentracije ovih materija imaju značajan uticaj na zdravlje građana i na stanje životne sredine“, kazala je Vuković.

Pogoršan kvalitet vazduha, kako je pojasnila, i te kako ima uticaja na zdravlje građana, posebno ranjivih kategorija poput hroničnih bolesnika, starijih ljudi i djece.

Dugoročno posmatrano, kako je objasnila, požari dovode do gubitka biodiverziteta ili biološke raznolikosti.

„Neke vrste se oporavljaju brzo, a neke, posebno rijetke i ugrožene, znatno sporije. Otvara se prostor invazivnim vrstama i mijenjaju se ekosistemi. Požari ne samo da ubrzavaju klimatske promjene, već i umanjuju sposobnost prirode i društva da se na njih prilagode“, zaključila je Vuković.

Čestice PM2.5 i PM10 su čestice u vazduhu koje su različite veličine i mogu imati drugačiji uticaj na zdravlje.

PM10 su manje od 10 mikrometara i uključuju sve čestice koje su manje od 10 mikrometara u prečniku. Mogu se lako udisati i doseći gornje djelove disajnih puteva izazivajući probleme kod osoba sa respiratornim i srčanim oboljenjima. PM2.5 su čestice manje od 2,5 mikrometara i još su sitnije i mogu da prodru duboko u pluća i krvotok. Zbog svoje veličine, često su najopasnije jer mogu izazvati ozbiljne respiratorne bolesti, srčane i druge zdravstvene probleme. Ukratko, veće čestice (PM10) mogu izazvati iritaciju disajnih puteva, dok su PM2.5 još štetnije jer mogu prodrijeti dublje u organizam i izazvati ozbiljne zdravstvene probleme.

Sedmog februara 2024. godine Agencija za zaštitu životne sredine EPA USA donijela je novi standard za PM u vazduhu. On je usklađen sa najnovijim naučnim dostignućima, koja naglašavaju značajnu povezanost čestičnog zagađenja (Particulate Matter – PM) i zdravlja.

„Zato su pooštreni zahtjevi koji se odnose na PM čestice. Dozvoljena granična vrijednost koja se smatra zdravstveno bezbjednom je sada mnogo niža – kako se ističe u standardu EPA USA. Podjela čestica na PM1, PM2.5 i PM10 nastala je radi lakšeg razumijevanja njihovih dimenzija“, navodi se u standardu EPA.

Kako objašnjavaju, svaka veličina PM (particulate matter) predstavlja kumulativni zbir svih manjih veličina: PM10 sadrži sve veličine čestica manjih od 10 µm uključujući i PM2.5 i PM1; PM5 sadrži sve čestice manje od 2,5 µm uključujući i PM1; PM1sadrži sve čestice manje od 1µm.

EPA je revidirala godišnji nacionalni standard kvaliteta ambijentalnog vazduha sa aspekta zdravstvenih uticaja istog i smanjila dozvoljeni nivo finih čestica u vazduhu.

„Dozvoljeni nivo čestica manjih ili jednakih od 2,5 µm (PM2,5) smanjen je sa 12 na 9 µg/m3. Ovi pooštreni propisi treba da doprinesu višem stepenu čistoće vazduha za porodice, radnike i zajednice, i na taj način doprinesu unapređenju ukupnog zdravlja. Sljedstveno novim graničnim vrijednostima sadržaja PM 2,5 u vazduhu, EPA je ažurirala i granice indeksa kvaliteta vazduha AQI (Air Quality Index). Granična vrijednost između dobrog (zelenog) i umjerenog (žutog) kvaliteta vazduha je smanjena na 9 µg/m3. Promijenjene su i granične vrijednosti između nezdravog, veoma nezdravog i opasnog indeksa kvaliteta vazduha. Tako se sada opasnim po zdravlje smatra sadržaj finih čestica od 225,5 µg/m3 umjesto ranije vrijednosti od 250,5 µg/m3“, navodi su EPA.

Dozvoljene granične vrijednosti za PM10 i PM2.5 čestice su različite u Evropskoj uniji i prema preporukama Svjetske zdravstvene organizacije (SZO). EU propisuje 40μg/m3 za PM10 i 25μg/m3 za PM2.5, dok SZO preporučuje 20μg/m3 za PM10 i 10μg/m3 za PM2.5.

Iz Instituta za javno zdravlje su kazali da je dim rezultat nepotpunog sagorijevanja, a sastoji se od sitnih čestica, gasova i vodene pare.

„Osim gasova kao što su ugljen-monoksid, ugljen-dioksid, sumpor-dioksid, oksid azota, iritantnih isparljivih organskih jedinjenja i slično u dimu se nalaze i čestice malog promjera – takozvane praškaste čestice. Udisanje dima utiče štetno na zdravlje. U najvećem riziku od udisanja dima su osobe sa hroničnim bolestima srca/ ili pluća i astmom. Djeca, trudnice i stariji ljudi predstavljaju grupe stanovništva koje su osjetljive na štetne efekte zagađenja vazduha u odnosu na opštu populaciju. Koncentracija praškastih čestica u dimu, a naročito onih koje imaju promjer manji od 2 ,5 μm, predstavljaju najveći rizik od udisaja zagađenog vazduha po zdravlje“ – navodi se na sajtu Instituta.

Oni su upozorili da pri dužem izlaganju dolazi do pojave i napredovanja kardiovaskularnih i respiratornih oboljenja, povećava se smrtnost od tih bolesti, dokazano je i da su kancerogene.