U Evropskoj kući u Baru održana je promocija međunarodnog projekta LANDS, finansiranog kroz Interreg EU IPA Adrion program, koji se bavi primjenom savremenih tehnologija za prevenciju klizišta i suša na području crnogorskog primorja. Događaj je organizovao Fakultet za poslovnu ekonomiju i pravo Bar, uz prisustvo predstavnika lokalnih institucija, akademske zajednice i stručne javnosti.
Konferenciju je otvorio prof. dr Rajko Novićević, koji je istakao važnost komunikacija u nauci, te o vrijednosti ove inicijative. Na događaju su govorili doc. dr Ivana Tomašević, predstavnica projekta LANDS, i prof. dr Velibor Spalević sa Univerziteta Crne Gore, koji je predstavio rezultate obimnog istraživanja o klimatskim rizicima u šest primorskih opština.
„Projekat LANDS ima za cilj da poveća upotrebu ICT rješenja u prevenciji klizišta i suša, te da unaprijedi kapacitete za istraživanje i inovacije malih i srednjih preduzeća. Projekat traje 30 mjeseci, a vodeći partner je razvojna agencija RERA S.D. iz Splita“, istakla je Ivana Tomašević.
Posebnu vrijednost projektu daje primjena bežične mreže senzora (WSN), razvijene na Univerzitetu u Bolonji.
Pilot aktivnosti projekta sprovode se u Albaniji, Crnoj Gori, Italiji, Srbiji i Sjevernoj Makedoniji, sa ciljem stvaranja transnacionalne mreže preduzeća koja će u budućnosti instalirati i upravljati ovom tehnologijom.
Prof. dr Velibor Spalević predstavio je dosadašnje rezultate istraživanja sprovedenog na području opština Bar, Budva, Herceg Novi, Kotor, Tivat i Ulcinj, koje se već suočavaju sa značajnim klimatskim i geološkim opterećenjem.
Istaknuto je da klimatske promjene već sada dovode do sve češćih i intenzivnijih suša, dok geološki nestabilni tereni, posebno flišni predjeli, povećavaju rizik od klizišta. Obalni region predstavlja okosnicu ekonomije Crne Gore, zbog čega klimatski rizici direktno utiču na poljoprivredu, turizam, infrastrukturu i lokalne budžete. Naglašena je potreba modernizacije vodne i komunalne infrastrukture, bolje planske regulacije i ranog otkrivanja rizika.
Najugroženija područja, kad su u pitanju klizišta, su opštine Herceg Novi, Kotor, Budva, Bar, Tivat i Ulcinj. Identifikovani su različiti tipovi klizišta, a najčešće se javljaju klizanja i odroni u flišnim i kraškim terenima. Procijenjena šteta na javnoj imovini iznosi 20–50 miliona eura, dok je šteta u sektoru malih i srednjih preduzeća oko 5 miliona eura, a na privatnim parcelama oko 10 miliona eura godišnje.
Posljednje tri godine obilježene su i izuzetno sušnim ljetima, sa temperaturama koje redovno prelaze 30–35°C i jasnim deficitom padavina. Poljoprivredna proizvodnja trpi značajne gubitke, posebno u sektorima vinogradarstva, maslinarstva i stočarstva.
Klimatske promjene, geološka nestabilnost, ubrzana urbanizacija i nedovoljno ulaganje u infrastrukturu čine primorje jednim od najrizičnijih područja u Crnoj Gori. Upozoreno je da je neophodna integrisana procjena rizika i uspostavljanje sistema ranog upozoravanja – upravo ono što projekat LANDS uvodi kroz novu tehnološku platformu.
Prema riječima prof. Spalevića, predstavljeni nalazi nijesu samo naučni podaci, već osnova za konkretno djelovanje. Građanima donose bolju zaštitu imovine, sigurnije okruženje i stabilnije vodosnabdijevanje. Opštinama omogućavaju preciznije planiranje urbanističkih i razvojnih projekata, uz jasno definisane rizične zone. Poljoprivrednicima i MSP-ovima pomažu da smanje gubitke, povećaju otpornost proizvodnje i pravovremeno se pripreme za sušne periode. Turizmu obezbjeđuju stabilniju infrastrukturu i smanjenje rizika koji direktno utiču na imidž destinacije.
„Klimatski rizici više nijesu pitanje budućnosti, već stvarnost Crne Gore danas. Projekat LANDS, kroz uvođenje savremenih tehnologija i kreiranje mreže preduzeća koja će upravljati monitoring sistemima, predstavlja značajan korak ka modernizaciji upravljanja prirodnim hazardima“, glavna je poruka sa skupa.
„Moramo djelovati sada – jer ono što danas izgleda kao prirodna nepogoda, već sjutra postaje ekonomski i razvojni problem cijele države“, zaključio je dr Spalević.
