U barskoj opštini sproveden je jedan od najopsežnijih projekata testiranja djece u Crnoj Gori, fokusiran na procjenu zdravstvenog, posturalnog i motoričkog statusa školske populacije. U istraživanju je učestvovalo 1.124 učenika četvrtog i petog razreda iz svih osnovnih škola na ovom području, prosječne starosti 10,3 godine.
Tim povodom, danas je u Velikoj sali SO Bar održana promocija knjige „Tjelesni i motorički status djece opštine Bar“, autora Marka Rajovića.
Goran Simić sekretar Sekretarijata za sport i mlade u Opštini Bar je na početku istakao da mu predstavlja čast i zadovoljstvo što je izašla ova knjiga u saradnji Opštine Bar i Sport performans profesora Marka Rajovića.
“Prije nekih godinu i po dana počela je priča o ovoj vrsti testiranja djece. Jedan zanimljiv prijedlog koji je stigao u sekretarijat na adresu i kod predsjednika Opštine i u Sekretarijat za sport i mlade, gdje smo nakon razgovora i konsultacija vidjeli da je ovo nešto što je sigurno potrebno uraditi, tj. izvršiti ovakvu vrstu testiranja i dobiti na uvid rezultate kroz jednu publikaciju, kroz jednu knjigu koja je na kraju i urađena, da bi mogli adekvatno kao treneri, kao ljudi, kao sportisti, kao roditelji, kao nadležni za sport reagovati po pitanju nekih mana i nedostataka koje se pojavljuju kod naše djece zbog tog nekog savremenog života koji se umnogome mijenja iz godine u godinu, i načina samog življenja djece, i smatram da je ovo jedna prava stvar koju smo radili i odradili, trebalo je malo vremena, trebalo je istestirati skoro 1200 djece, sve to analizirati, sabrati, i na kraju publikovati. Da je ovo jedna ozbiljna priča govore i sami podaci o autorima ove knjige, o ljudima koji su učestvovali u praćenju ovog projekta, i neko ko je dao te konačne rezultate i preporuke. Ono što želim sa ovog mjesta da vam kažem da sigurno se nećemo zadržati samo na ovome. Ovo je nešto što je pokazatelj, a sljedeći koraci koje treba da pokrenemo zajedno mi iz Opštine Bar, konkretno iz Sekretarijata za sport i mlade, zajedno sa vama trenerima, i ono što je neizostavno u ovom procesu, kako možemo uticati na poboljšanje razvoja motoričkih sposobnosti kod djece, je sigurno adresa Ministarstva prosvjete i, pogotovo osnovne škole, jer znamo da se u srednjim školama formiraju neke karakteristike koje teško mogu da se ispravljaju i na koje se teško može uticati. Ono što je sigurno potrebno je to da se već u prvom, drugom i trećem razredu osnovne škole, uz dužno poštovanje svih, ali smatramo da ipak u odgoj i fizičko vaspitanje djece u tim uzrasnim kategorijama moraju uključiti profesori i nastavnici fizičkog vaspitanja”, kazao je Simić.
Autor knjige i kompletnog istraživanja prof. Marko Rajović je na početku kazao da se danas govori o djeci, o njihovom zdravlju, kretanju, njihovom razvoju, i što je najvažnije, o njihovoj budućnosti.
“Knjiga “Tjelesni i motorički status djece opštine Bar” nastala je iz jednostavnog, ali suštinskog pitanja: da li znamo u kakvom su stvarnom fizičkom stanju naša djeca danas, a ne sjutra? Dobijeni statistički podaci i njihova analiza nijesu samo brojke na papiru. Oni nose jasnu poruku upozorenja: naše društvo mora ozbiljnije da se posveti zdravlju djece. Deformitet koje danas otkrivamo kod učenika postaje problem koji će kao odrasli liječiti ortopedi, fizijatri ili kardiolozi. Ono što ovaj projekat čini posebnim jeste da nijedno dijete nije ostalo samo broj na statistici. Svako dijete je detaljno pregledano, i roditelji su dobili jasan nalaz i dalje upute šta treba raditi. Tako smo napravili prvi i najvažniji korak što se tiče prevencije. Ako samo jedno dijete sa našim nalazom promijeni način ishrane, pristupi u neki sportski kolektiv, prevenira neki veći deformitet, onda je ova knjiga i ovaj projekat ispunila svoj cilj. Zato danas ne promovišemo samo istraživanje, već prevenciju kao najvažniji oblik brige, jer je zdrava omladina temelj opštine Bar. Obuhvatili smo 1124 učenika i učenice svih osnovnih škola opštine Bar. Ovo znači da ne govorimo o procentima. Govorimo o jasnim i tačnim podacima, i to je osnova svake ozbiljne zdravstvene, sportske i obrazovne politike”.
Tjelesni i motorički status djece opštine Bar
“Teorijski okvir zasniva se na analizi ključnih antropoloških dimenzija razvoja djece, budući da oni bitno utiču na kvalitet razvoja zdravlja i fizičke spretnosti djece. Predmet istraživanja obuhvata analizu antropološkog statusa djece osnovnog školskog uzrasta u opštini Bar, sa posebnim fokusom na posturalni status nogu, stopala i skočnog zgloba, nivo uhranjenosti i motoričke sposobnosti. Ovi pokazatelji predstavljaju ključne aspekte fizičkog razvoja i zdravstvenog stanja djece, te su od značaja za planiranje i unapređenje nastave i sportskog rada. Problem istraživanja ogleda se u činjenici da djeca u mlađem školskom uzrastu prolaze kroz intenzivan rast i razvoj, što može dovesti do raznih odstupanja u antropološkom statusu”.
Cilj istraživanja
“Opšti cilj istraživanja je da se izvrši sveobuhvatna analiza antropološkog statusa djece osnovnog školskog uzrasta u opštini Bar, sa naglaskom na utvrđivanje razlika u posturalnom statusu, nivou uhranjenosti i motoričkim sposobnostima u odnosu na pol, razred i uključenost u sportske aktivnosti. Uzorak ispitanika, za potrebe našeg istraživanja, izveden je iz populacije djece osnovno – školskog uzrasta sa područja. Ukupan uzorak je bio 1124 ispitanika, učenika četvrtog i petog razreda, prosječne starosti od 8 do 13 godina. Prosječna tjelesna visina je 145cm, a tjelesna masa 41kg. Dječaka je bilo 52.8% ili 594, a djevojčica 47.2%, a to je 530. Možete vidjeti koliko se djece od ovog uzorka bavi sportom, a koliko ne. 58.5% djece se ne bavi sportom. To je već alarmantno i to je van trendova čitave Evropske unije. Uzorak varijabli što smo radili, to je tjelesna visina, tjelesna masa, indeks tjelesne mase (body mass index), sva su djeca radila in-body analizator, pored body mass index-a tu smo vidjeli i minerale, proteine, kakve su djeca kostiila. Sva djeca koja su dobila nalaz, ukoliko postoji određenih oscilacija ili problema, mi smo napisali na nalazu šta treba dalje da rade. Varijable posturalnog statusa, gledali smo da li su djeca bez deformiteta, imaju li iks ili oks noge, stopala, da li djeca imaju ravno stopalo, ili uzvišeno stopalo. Uzvišeno stopalo je isto jedan jasan deformitet koji stvara velike probleme. Djeca koja se trude ili koja hoće da se bave profesionalnim sportom sa ovim deformitetima, to je izuzetno teško, zato što prilikom svakog doskoka, pokreta, prave se kompenzacije, blokiraju veći zglobovi, i dešavaju se veliki problemi. Oni ulaze u zone velikog rizika od povrede. I, što je vrlo važno, gledali smo skočni zglob, da li postoji deformitet skočnog zgloba, da li postoji jedan ili drugi ugao koji nije ravan. Motoričke varijable, gledali smo skok udalj iz mjesta, i stisak dominantnom šakom. Ovdje imamo stanje uhranjenosti učenika, gotovo polovina djece ima problem sa tjelesnom masom”.
Gojaznost djece
“Više od četvrtine je gojazno. Gojaznost više nije izuzetak, već ozbiljan zdravstveni problem u dječijem uzrastu. 26% djece je gojazno. 19% djece ima prekomjernu tjelesnu masu. Ukupno 45% djece odstupa od normale.. Vidite koliko su ovi rezultati baš loši i zabrinjavajući. Stanje uhranjenosti u odnosu na pol. Gojaznost je znatno češća kod dječaka, što ih svrstava u rizičnu grupu. Preventivne mjere moraju biti ciljane i započete ranije. 31.8% dječaka je gojazno, a 19.6% djevojčica je gojazno”.
Uhranjenost po školama
“Razlike između škola su izražene i zabrinjavajuće. Ovi podaci ukazuju na snažan uticaj sredine i sistema. U pojedinim školama preko 35% djece je gojazno. To je prvenstveno škola “Srbija” i škola “Mrkojevići”. Definitivno da, od svih testiranih škola, te škole imaju najveće probleme. Definitivno je to da ta djeca nemaju adekvatnu salu, nemaju prave uslove, ali isto tako se mora napraviti neki program da se edukuju roditelji o značaju sporta, a i definitivno o značaju zdrave ishrane. Ovo je uporedni prikaz uhranjenosti dječaka i djevojčica. Vidljive su jasne polne razlike u nutritivnom statusu. Ovdje jedinstven pristup naravno da nije dovoljan. Uhranjenost po razredima, problemi sa tjelesnom masom se povećavaju sa uzrastom, bez rane intervencije trend se pogoršava, djeca što su starija sve manje se bave sportom, a to je veliki problem grada, opštine, države”.
Sportisti i nesportisti
“Uhranjenost, odnosno gojaznost je znatno češća kod djece koja se ne bave sportom. Sport se potvrđuje kao snažan zaštitni faktor zdravlja. Gojazno je preko 11% češća kod djece koja se na bave sportom, 7 od 10 gojazne djece ne trenira nijedan sport”.
Uhranjenost i posturalni status koljena
“Gojaznost je snažno povezana sa deformitetima koljena. Višak tjelesne mase povećava mehaničko opterećenje zglobova. Ja sam kod mene u centru u Podgorici testirao preko 200 sportista koji imaju višak kilograma, oni već imaju narušen posturalni status. Već imaju velike blokade koje je dosta teško tretirati bilo kakvim korektivnim vježbama. Zato i ovi mladi, sjajni sportisti koji su ovdje danas prisutni trebaju da se testiraju što ranije, i što ranije se moraju tretirati da bi postizali vrhunske rezultate kao seniori.
Uhranjenost i posturalni status stopala
“Ravno stopalo je znatno češće kod djece sa viškom kilograma. Nutritivni status direktno utiče na zdravlje stopala. Jasno se vidi, čim dijete ima višak kilograma, naravno da ta postura ne može da se drži kako treba, ta koljena idu unutra, stopala se spuštaju. Kad pričamo o deformitetu, morate da znate kako je stopalo jedna trećina normalno stopalo, a dvije trećine se tretira kao ravno stopalo. To nije potpuno da je stopalo spušteno ka dolje. Sport sa loptom mora da kontroliše stalno taj dio stopala, a ukoliko postoje oscilacije, a postoje kod većine djece, moraju se nositi ortopedski ili sportski ulošci, koji koriguju te oscilacije”.
Uhranjenost i posturalni status skočnog zgloba
“Posturalni poremećaji skočnog zgloba češći su kod gojazne djece. Ovi poremećaji utiču na stabilnost i hod”.
Posturalni status koljena
“Više od trećine djece ima deformitet koljena, što je alarmantan podatak, ovi problemi nastaju rano i često ostaju trajni. 35% djece ima deformitet iks ili oks noge. U nekom uzrastu 8, 9 ili 10 godina, kroz korektivne vježbe, svaki deformitet je 90% ispravljiv. Procentualni status stopala, na slajdu vidimo dosta loše rezultate OŠ “Kekec” i OŠ “Meksiko”, a pravo stanje je dosta drugačije. Prva škola koju smo testirali je bila moja škola, škola “Kekec”, i tu sam upisivao i najmanja odstupanja, čak i ako postoji lošiji odnos lijeve i desne strane, što u drugim školama nijesam, zato je ovaj procenat visok. Statistika je jasna, uključeni su i najmanji deformiteti. Što se tiče težih i jasnih deformiteta, a to su potpuno ravno stopalo i potpuno podignut svod stopala, u procentima: škola koja ima najviše takvih deformiteta je OŠ “Srbija” sa nevjerovatnih 24%. OŠ “Mrkojevići” 22.3%, OŠ “Jugoslavija” 21.3%. Većina djece ima izuzetno ravna stopala. Ostale škole su u prosjeku na nekih 16 posto. To su deformiteti koji se moraju tretirati vježbama i ortopedskim ulošcima. Djeca sa tom vrstom deformiteta zbog velikih kompenzacija bez jasnih korektivnih vježbi i uložaka ne mogu se profesionalno baviti sportom, oni su već sada u grupi sportista sa visokim rizikom od povreda. Ono što je nevjerovatno, kroz testiranje, jasno se vidi, na primjer škola “Jugoslavija” je nekih 30% ima djece koja su sa sjevera, a sjever, Bijelo Polje, Berane ili Pljevlja, oni imaju tendenciju ka ravnim stopalima, dok škola “Meksiko” ima više djece iz Rožaja, a oni imaju izraženiji deformitet potpuno drugi. Ako imate jednu trećinu koja treba da nalegne na stopalo, većina djece iz “Meksika” ima jednu trećinu od te jedne trećine, što je nevjerovatno. Definitivno može da se prepozna određeni deformitet i određeni problem područja u Crnoj Gori”.
Posturalni status skočnog zgloba
“Gotovo svako drugo dijete ima poremećaj skočnog zgloba. Ovi problemi povećavaju rizik od povreda. 48% djece ima posturalni poremećaj. Postoje razlike između dječaka i djevojčica. Pol treba uzeti u obzir u korektivnom radu. Razlike po polu su prisutne, ali manje izražene. Važna je individualna procjena. Posturalni poremećaji prisutni su kod oba pola. Rana prevencija je ključna. Postura i sport, koljena, djeca koja treniraju imaju znatno bolji posturalni status. Sport ima jasan preventivni efekat. 71.9% sportista je bez deformiteta, 60.9% nesportista je bez deformiteta. Postura i spoj stopala kod sportista je češće pravilan svod stopala. Kretanje djeluje kao prirodna korekcija. Kod sportista ili kod nesportista, mi pravimo taj dio, da kažem, određeni kroz kretanje, stimulišemo stopalo, ali ukoliko postoje oscilacije lijeve ili desne strane, to je neka genetska predispozicija, i ona mora isto tako da se tretira vježbama. Tako da, sport je dobar, ali što se tiče određenih deformiteta koji vuku genetiku, oni su teško ispravljivi”.
Postura i sport, skočni zglob
“Nesportisti imaju više posturalnih poremećaja. Aktivno dijete ima stabilnije zglobove. Ovdje sport utiče, sigurno 70%. Postura i uhranjenost i koljeno, gojaznost povećava učestalost deformiteta koljena, mehaničko opterećenje ima presudan uticaj. Postura i uhranjenost i stopalo, najviše ravnih stopala je kod gojazne djece, postoji jasna statistička povezanost. Postura i uhranjenost i skočni zglob, gojaznost povećava rizik poremećaja skočnog zgloba, ovi problemi se često i kombinuju. Svako gojazno dijete, većina makar, 70%, 80% njih, imaju iks noge”.
Motoričke sposobnosti u odnosu na pol
“Postoje razlike u snazi i brzini. Daljina skoka bi trebala biti ekvivalent učenikovoj visini, a to se jasno ovdje vidi da smo daleko ispod prosjeka, muškarci 132, djevojčice 125, ako ostavimo da je prosjek visine 145, baš smo daleko ispod prosjeka. Znači da mi kao treneri i sportski radnici ne radimo svoj posao kako treba. Što se tiče preklona u sjedu, gdje se gleda multisegmentalna fleksija kičme, očekivani su rezultati i ove razlike, da djevojčice imaju bolje rezultate. Kod tapinga i stiska šakom u sredini smo prosjeka većine evropskih zemalja. Iz ovog proizilazi da razvoj motorike treba biti planski, da se određene stvari moraju mijenjati, kako u školi, tako i na treningu”.
Motoričke sposobnosti u odnosu na razred
“Stariji učenici postižu bolje rezultate. Kontinuitet fizičke aktivnosti naravno da je presudan. Sportisti ostvaruju bolje rezultate u svim testovima. Sport razvija funkcionalnu sposobnost tijela. Normalno uhranjena djeca su pokretljivija i efikasnija, višak tjelesne mase ograničava kretanje. Ovdje imamo glavne nalaze i zaključke istraživanja, morfološke, motoričke nalaze, nivo uhranjenosti, posturalni status učenika i posturalni status i gojaznost učenika. Prosječna tjelesna visina dječaka je 145, što je mnogo ispod prosjeka onog skoka, prosječan body mass index dječaka je 19.92, prosječna starost dječaka koji su učestvovali u istraživanju je 10.3. Prosječna tjelesna visina djevojčica je 144. Prosječan body mass index djevojčica je 19.2, prosječna starost djevojčica koje su učestvovale u ovom istraživanju je 10.29. Ovaj uzorak od skoro 1200 djece je uzorak koji je definitivno slika ne samo grada Bara, već i čitave Crne Gore. Učenici sportisti postigli su bolje rezultate u odnosu na ispitanike koje se ne bave sportom. Za 11.33cm je duži prosječan skok sportista, a za 0.68 je bolji prosječan rezultat na testu stisak šake. Za 0.45s u testu taping rukom brži su od učenika koji se ne bave sportom. Učenici normalne uhranjenosti ostvaruju bolje rezultate u testovima skok udalj, iz mjesta, i preklon u sjedu u odnosu na prekomjerno uhranjene i gojazne učenike. Vidim da dosta ima karatista ovdje, pa, kad sam gledao pojedine nalaze, vidio sam da pokretljivost zglobova pojedinih sportista nije na nivou karatea na kom bi trebalo da budu. Nije na nivou Evropske unije sportista borilačkih vještina. Dosta toga se mora promijeniti. Gojazni i prekomjerno uhranjeni učenici imali su izuzetnu apsolutnu snagu u rukama u odnosu na normalno uhranjene učenike, što je i očekivano. Ovakvi nalazi potvrđuju da višak tjelesne mase nepovoljno utiče na relativnu snagu i fleksibilnost, a istovremeno može biti povezano sa većim vrijednostima apsolutne snage gornjih ekstremiteta. To se jasno vidi na svakom testiranju, i to je nešto što se i očekuje kad se radi taj test. Prema normama Svjetske zdravstvene organizacije, najveći broj testiranih učenika spada u kategoriju normalno uhranjenih, 46%, zatim u kategoriju gojaznih 26%, i u kategoriju prekomjerne tjelesne mase 19%. Čak 32% testiranih dječaka je gojazno, a 19% sa prekomjernom tjelesnom masom. Opet možemo reći da je to jedan alarm, a inače to su neki trendovi u Evropi, Mediteranskim zemljama. Kipar, na primjer, prednjači, sa nekih 35-36%. Tačno polovina testiranih djevojčica sa normalnom tjelesnom masom, 20% je gojaznih, dok njih 19% pripada kategoriji prekomjerna tjelesna masa. Ove razlike muškaraca i djevojčica su trendovi svuda u Evropi. Škole u kojima je identifikovan najveći broj gojazne djece su OŠ “Jovan Tomašević”, OŠ “Srbija” i OŠ “Mrkojevići”. Procenat najviše učenika sa prekomjernom tjelesnom masom su OŠ “Blažo Jokov Orlandić”, OŠ “Meksiko” i OŠ “Mrkojevići”. Gojazne djece u opštini Bar je 26.1% ukupnog broja ispitanika, odnosno 19.6% djevojčica i 31.8% dječaka. Tu vidite razliku i tu se mora ciljano djelovati. Statistički značajna razlika između djece sportista i nesportista ustanovljena je u kategoriji gojaznost, koja je veća za 11.6% kod djece koja ne trenira nijedan sport. Od 10 djece kod koje je utvrđena gojaznost njih 7 ne trenira, a njih 3 se bave sportom. Eto kakvu bi mi prevenciju uradili da svu tu djecu uključimo u sport. Ništa drugo nije potrebno. Koliko bi samo čitav sistem zdravstva uštedio za nekih dvadeset godina. Kod pothranjene i umjereno pothranjene djece više od 60% djece ne trenira niti jedan sport. Znači, ta djeca koja su mršava bi trebala takođe da se bave sportom. Oni ulaze u istu kategoriju, djece sa uhranjenom. Postoji statistički značajna razlika u raspodjeli kategorija uhranjenosti, i to kod gojaznosti, koja je značajno češća kod nesportista, i to za preko 11%, dok je normalna uhranjenost znatno češća kod sportista za preko 10%. Kod približno 35% učenika identifikovan je poremećaj koljena, odnosno kod 22% učenika utvrđen je deformitet iks noge, a kod 12.5% učenika oks noge. Definitivno, ako se i ovo ne tretira, predstavlja problem svakom seniorskom sportu. Kod 25% testirane djece utvrđen je “pesklanus”, odnosno spušten svod stopala. Kod 56% učenika posturalni status stopala je ispravan, kod 44% učenika je posturalno promjenama svoda stopala, 24% spušten, 22% povišen svod. Kod 48% djece ustanovljen je posturalni poremećaj skočnog zgloba. Ovo je procenat koji je izuzetno visok, ali očekivan. Čak i u Podgorici sam radio, u dvije škole istraživanje. Oko 800 đaka sličnog uzrasta, isto, čak je izašlo i više, 55%. Deformiteti u zglobu koljena u velikoj mjeri su prisutniji kod učenika koji nisu sistemski uključeni u sportske klubove. Veći je procenat učenika bez deformiteta u zglobu koljena, 71.9% kod učenika koji treniraju, kod učenika koji se ne bave sportom 60.9%. Razlika u zastupljenosti deformiteta iks i oks nogu između sportista i nesportista su statistički značajne, što može ukazivati da redovna fizička aktivnost i sportski trening mogu doprinijeti boljem posturalnom statusu donjih ekstremiteta, a posebno smanjenju pojave deformiteta zgloba koljena. Ono što definitivno moramo i mi u školi uraditi, to je promijeniti određeni sistem rada, i ubaciti ove vježbe, korektivne, koja djeca moraju raditi, pa mislim na svakom času. Najveći procenat zabilježenih posturalnih poremećaja koljena detektovano je u OŠ “Srbija”, zatim OŠ “Meksiko” pa OŠ “Mrkojevići”. Škola sa najmanje utvrđenih posturalnih poremećaja je OŠ “Jovan Tomašević”. OŠ “Srbija” kod 39.2% učenika utvrđen je gemuvaldung deformitet iks nogu, koji je lokalizovan u predjelu koljena. To je zato što su ta djeca sa viškom kilograma, i ta stopala i noge su već u velikom deformitetu. Najviše djece sa deformitetom iks noge je u OŠ “Meksiko”. To je ono što sam rekao, da oni imaju samo tu jednu trećinu sa strane, i da definitivno dok gaze, taj deformitet, iako ga nemaju genetski, se napravi zbog takvog hoda. Od 1124 učenika četvrtog i petog razreda obuhvaćenih ovim istraživanjem, 35% učenika je sa identifikovanjim poremećajem koljena, odnosno iks ili oks noge. Dalja analiza posturalnih poremećaja stopala ukazuje da je kod 25% djece utvrđen pesplantus, odnosno spušten svod stopala. Od tog broja, najveći procenat je zabilježen u OŠ “Jugoslavija”, 26.3%. Ovdje govorimo o deformitetu koji nije potpun, već čim se vide oscilacije, zato su ovi procenti. Utvrđivanje posturalnog statusa stopala učenika za svaku školu posebno se zaključuje da je najviše 52.4% sa procentima na svodu stopala OŠ “Kekec”, 49.7% učenika OŠ “Meksiko” od ukupnog broja testiranih učenika u tim školama. Od ukupnog broja detektovane djece sa deformitetom utvrđeno je da 73.4% spada u gojaznu, a 16.1% u prekomjernu tjelesnu masu. Kada je riječ o deformitetu genuvarum, najviše je kod normalno uhranjene djece, 57.9%. Najveći broj djece bez deformiteta koljenog zgloba je kod normalno uhranjene djece, 410, što čini 55.7% djece bez poremećaja koljenog zgloba. Najviše djece sa ravnim stopalom je kod gojazne djece, njih 135, a sa povišenim je kod djece koja su normalno uhranjena, njih 124, što predstavlja statistički značajnu razliku u broju djece sa ustanovljenim deformitetom stopala. Svod stopala se formira kod djece između osme i desete godine i tu možemo napraviti određene promjene. Neka djeca koja su u toj statistici a biološki mlađa imaju taj početak podignutog svoda stopala koji bi definitivno trebalo da se koriguje kroz pola godine ili godinu, ali te statističke podatke stvarno nemamo. Ja imam moje košarkaše koje sam testirao, reprezentativce košarkaške, i kod većine kroz taj rad i nošenje uloška se taj svod malo spustio, i više nijesu u zoni nekoj od većeg deformiteta. Od ukupno ustanovljene gojazne djece, 293, 135 dječaka i djevojčica je sa ravnim stopalom, 46.1%, 10% je sa povišenim svodom stopala, a 43.7% gojazne djece je bez utvrđenih posturalnih deformiteta skočnog zgloba. Od ukupnog broja djece sa ravnim stopalom, najviše je kod gojazne djece, 49.3%, 30.3% normalno uhranjene djece, 17.2% djece sa prekomjernom masom. Naša istraživanja dodatno potvrđuju da gojaznost kod mlađeg školskog uzrasta značajno povećava učestalost ravnog stopala. Najizraženije razlike uočene su kod zgloba koljena, gdje su deformiteti iks i oks noge povezani sa većim udjelom gojaznosti i pothranjenosti, dok učenici bez deformiteta češće imaju normalnu tjelesnu masu. Dokazano je da normalna građa stopala u zglobu češće prati normalnu uhranjenost tjelesnih učenika” kazao je Rajović i zaključio:
“Ovo istraživanje pruža značajne podatke koji mogu poslužiti kao osnova za kretanje strateških i zdravstvenih intervencija javnih politika u Crnoj Gori. Rezultati ukazuju na potrebu za hitnim mjerama, kako bi se ublažili nepovoljni trendovi u nutritivnom statusu, odnosno nivou uhranjenosti djece. Neophodno je sistemsko praćenje intervencije u oblasti dječije ishrane kroz obrazovni sistem, porodično okruženje i javne politike. Rešenje problema zahtijeva sistemski pristup i mjere prevencije kroz školske programe i edukaciju o ishrani i promociju fizičke aktivnosti. Posebno je kontinuirano praćenje dječije uhranjenosti i blagovremene intervencije na lokalnom i nacionalnom nivou. Fizička aktivnost je ključna za zdrav razvoj i rast djece, kako u pogledu tjelesne mase i kompozicije, tako i u prevenciji posturalnog statusa, što je ovim istraživanjem i dokazano. Stvaranje zdravih životnih navika i veće uključivanje djece u sport moraju biti prioritetne aktivnosti. Djeca sa viškom tjelesne mase i gojaznošću imaju veću vjerovatnoću da će takav status zadržati u kasnijem dobu, što naglašava značaj ranih preventivnih mjera i intervencija za suzbijanje gojaznosti već u ranom periodu. Neka istraživanja pokazuju da je trend Evropske unije da je 80% djece koja su imala viška kilograma kao mlađi su zadržali taj status, a to je ogroman procenat. Zaključci istraživanja naglašavaju važnost redovnih sportskih aktivnosti kao ključnih faktora u prevenciji prekomjerne tjelesne težine i gojaznosti kod djece. Promocija fizičke aktivnosti treba biti usmjerena na podsticanje djece na dugoročno i dosljedno bavljenje sportom, sa fokusom na sportove koji zahtijevaju široku lepezu motoričkog angažovanja i kretanja. Preporučuje se sprovođenje dodatnih i objektivnih istraživanja koja bi koristila više baza podataka i pružila pouzdaniju osnovu za razumijevanje ovog sve značajnijeg javnozdravstvenog problema. Rana dijagnostika, korektivni programi u nastavi fizičkog vaspitanja, kao što smo već rekli. Naša istraživanja imaju određena ograničenja, s obzirom na to da su ispitanici bili učenici četvrtog i petog razreda, potrebna su obimnija istraživanja koja bi obuhvatila sve uzraste školske populacije kako bi se preciznije identifikovali kritični period i efikasnije planirali korektivni programi. Bilo bi lijepo da istu djecu za dvije godine testiramo i da vidimo da li postoji progres ili ne. Ono što hoću da kažem na kraju jeste da djeca nijesu odgovorna za svoje zdravstvene navike. Na nama, roditeljima, prosvjetnim i sportskim radnicima, kao i donosiocima odluka jeste da pokažemo pravi put. Podaci koje smo danas prezentovali podsjećaju nas da zdravlje djece zavisi od okruženja koje im stvaramo i izbora koji im nudimo. Ako danas postavimo dobre temelje, djeca će sjutra imati priliku za zdrav, aktivan i kvalitetan život. Zahvaljujem Opštini Bar, njenom predsjedniku i Sekretarijatu za sport i mlade što su prepoznali značaj ovog projekta i pružili neophodnu podršku njegovoj realizaciji. Njihova podrška bila je ključna u ostvarivanju ovih značajnih rezultata” kazao je Rajović.
