Raznovrsna i jedinstvena ponuda u turističkom proizvodu Crne Gore najviše je, čini se, vidljiva upravo u Baru. Morska i jezerska obala, priobalni, urbani dio i zaleđe na jednom i drugom kraju opštine.
Crmnica i Krajina sa živopisnom prirodom koju odlikuju sklad i mir, gotovo pastoralna idila sa autentičnim poljoprivrednim proizvodima, gastronomskim specijalitetima podrumijskog kraja, brendom zvanim crmničko vino. Takvi su i Mrkojevići, pitomi ruralni krajolik nadomak grada u koji sve češće dolaze turisti. Vinske i biciklističke ceste, kajaking, kanjonig, nacionalni parkovi, izleti brodovima na moru i jezeru, kulturno – istorijski spomenici i bogata kulturna baština…
U srcu svega Stari Bar – kulturno istorijski spomenik prve kategorije, gdje se susreću istočna i zapadna kultura i civilizacija na najočigledniji način. Posljednjih godina ovom dragulju barske opštine udahnut je novi život – rekonstrukcijom najznačajnijih objekata unutar zidina drevne tvrđave, ali i ponudom lokalnih ugostitelja u kaldrmisanoj ulici sa više restorana, čiji enterijer i eksterijer odražavaju duh mjesta i prošlih vremena.
Nadomak barske obale su atraktivna turistička mjesta sa svojim posebnostima, svako drugačije, ali podjednako atraktivno. Čanj, ušuškan i izolovan od gradskog života, sa “bisernom obalom” u čijoj je neposrednoj blizini i jedna od najljepših plaža – Kraljičina.
Na drugom kraju su Veliki Pijesak i Utjeha, isto tako lijepe turističke oaze, između Sutomore, destinacija koja funkcioniše u drugačijem ritmu, uz pjeskovitu plažu, brojne restorane i kafiće – za goste koji preferiraju upravo to, pojačan puls noćnog života i zabave, i Šušanj, još jedno specifično turističko mjesto sa nešto drugačijom ponudom. Tu je, prije svega, gotovo jedina plaža na Crnogorskom primorju sa gustom borovom šumom. Zbog nje ljekari decenijama taj lokalitet preporučuju porodicama sa djecom, ali i odraslima koji imaju problema sa disajnim organima, nervnim i imunološkim sistemom, jer susret morskog vazduha sa mirisom borovine predstavlja jedan od najmoćnijih prirodnih lijekova (zbog antibakterijskih supstanci i eteričnih ulja koje bor koristi).
Šetalište u Šušanju je kultivisano, a privatni ugostitelji su u ovom kraju značajno poboljšali ponudu. Sve više se ovaj kraj prepoznaje, ne samo kao porodično ljetovalište zbog pomenutih benefita, ležernijeg i mirnijeg odmora, već i kod drugih gostiju koji žele sve to, ali biraju Šušanj i kao središnju destinaciju, sa koje mogu jednostavno (da nema saobraćajnih gužvi) obići i osjetiti čari ljeta na drugim mjestima, stići do Virpazara, Starog Bara, najznačajnijih kulturno-istorijskih spomenika koji su obilježili ne samo istoriju Bara, već i Crne Gore.
Turistička organizacija Bara je u proteklih dvadesetak godina uradila mnogo na promociji raznolike ponude Bara, afirmaciji kulturoloških i drugih posebnosti, koje su “oživjele” upravo zahvaljujući predanom radu njenih zaposlenih. Dala je nemjerljiv doprinos i dugo nedostajućem sadržaju u turističkoj ponudi grada, zabavnom segmentu, redovnom organizacijom prepoznatljive muzičke manifestacije “Ljeto sa zvijezdama” na kojoj gostuju najveći domaći i regionalni izvođači.
Decenije trajanja bilježe i autentične poljoprivredno-turističke i kulturne manifestacije – Maslinijada, Festival vina i ukljeve, kao i Koštanijada, koji sublimiraju suštinu identiteta Bara, ali i ukazuju na njegove potencijale u smislu turističkog i sveukupnog privrednog razvoja čija su okosnica poljoprivreda – turizam. “Bar na dvije čarobne obale” kako je to davno definisala Turistička organizacija i jeste to, a strategija razvoja države koja se bazira na turizmu i poljoprivredi baš u Baru nalazi svoju punu potvrdu.
Ni kultura i umjetnost ovdje nisu zanemareni. Naprotiv, u gradu gdje je nastao prvi pisani spomenik u Južnih Slovena, gdje se njeguje kult Svetog Vladimira, dukljanskog kneza i sveca, u čijoj ličnosti je na najpotpuniji način ovaploćena ekumenska ideja, gdje je Stara maslina, najstarije stablo u Evropi i jedno od najstarijih na svijetu sa simbolikom mira i prijateljstva, kojoj se pripisuju i čudotvorna svojstva, gradu sa dvooltranim crkvama, Tuđemilske bitke (iz 1042. godine, u čiju čast i slavu je u Tuđemilima podignut spomenik), arhitektonski atraktivnim vjerskim objektima sve tri konfesije, već četiri decenije najljepše stranice kulture ispisuje multimedijalni festival “Barski ljetopis”.
On svakodnevno Baranima i njihovim gostima nudi kvalitetne sadržaje iz književnosti, filma, pozorišta, muzike, likovne umjetnosti, sa najznačajnijim umjetnicima iz države i ragiona, ali, kroz segment bARS i onima koji kreiraju lokalnu kulturnu ponudu.
Bar je posljednjih godina dobio i nekoliko ekskluzivnih hotelskih objekata, imaće ih još u narednom periodu, što znači da ovaj hronični nedostatak u ponudi, više nije njegovo obilježje. Stari Bar i Virpazar dnevno posjeti više hiljada turista, barska marina je popunjena do posljednjeg mjesta i vanredni je užitak prošetati pristaništem i vidjeti brojne lijepe brodove i luksuzne jahte. Bar je, u međuvremenu, postao i nezaobilazna kruzing destinacija, a gosti iz zapadnoevropskih zemalja i sa drugih kontinenata, za kojima se nekada vapilo, ponovo su otkrili ovaj grad i Crnu Goru (a, trebalo je za to dosta vremena) kao poželjno mjesto za odmor.
Reklo bi se – imamo sve. Raznovrsne prirodne potencijale i resurse, značajno unaprijeđenu ponudu, gostiju sve više, ali pozitivan imidž koji se gradio godinama, za svega nekoliko sezona može da se uruši, a možda je taj trend i započet. Neadekvatna vodovodna i kanalizaciona mreža, uslovljena velikim brojem nelegalnih objekata, saobraćajni kolaps, neki su, ali sigurno, i najveći razlozi, što sve češće od turista možemo čuti da se neće vratiti u Bar.
Očigledno je da najznačajnija infrastruktura nije pratila evoluciju grada, njegove potrebe i njegovu turističku ponudu. To, između ostalog, potvrđuju svakoga ljeta incidenti sa izlivanjem fekalija u more, nedostatak vode u pojedinim djelovima opštine, saobraćajne gužve na Jadranskoj magistrali koje, ne samo da otežavaju dolazak do destinacije, već i onemogućavaju gostima da dožive svu raznoliku i jedinstvenu ponudu Bara, koja jeste njegova najznačajnija komparativna prednost. Ako bismo postavljali prioritete, onda je nesumnjivo da bi komunalno uređenje i adekvatna saobraćajna povezanost bili, ne samo “prioritet prioriteta” već “conditio sine qua non” ako želimo turistički razvoj, a želimo, jer u najvećoj mjeri živimo od turizma.
Izlivanje fekalija u more svake godine na pojedinim plažama, nedostatak vode i višesatno putovanje u dolasku, odlasku, na izletima, više su nego dovoljan razlog, da se turisti ne vraćaju ovdje, što je primjetno i ovoga ljeta – sezona je “preskočila” jul i u punom kapacitetu počela tek u prvoj dekadi avgusta. Bar je rastao i razvijao se, često neplanski i nelegalno. Teško je poslednjih godina ispratiti graditeljsku ekspanziju, koja počiva na postojećoj infrastrukturi (vodovodna i kanalizaciona mreža u pojedinim naseljima datiraju čak iz druge polovine XX vijeka). Uprkos razumijevanju zbog nestabilnih ekonomskih prilika, te uvažavajući činjenicu, opšte poznatu, da je dugi niz godina tolerisana nelegalna gradnja, kao i da su za investicije tog tipa potrebna značajna finansijska sredstva, ostaje gorak ukus nakon svake sezone, ali i bojazan da ćemo izgubiti korak koji smo očigledno uhvatili sa modernim trendovima na svjetskoj turističkoj mapi i očekivanjima savremenog turiste.
Bar ima potencijala za relativno lakše rješavanje saobraćajne problematike u odnosu na druge opštine, jer je za značajno rasterećenje glavne magistrale, dovoljna rekonstrukcija već više puta najavljivana, alternativnih pravaca, puta Virpazar – Bar, preko Sutormana, i Virpazar – Ostros. Da ne govorimo o, isto tako najavljivanoj izgradnji Bulevara Sutomore – Bar, odnosno Šušanj, od Biskupade do priključka na Regionalni put R-29, kod tunela “Ćafe”, kao i više drugih manjih intervencija, koje bi u ovakvim okolnostima donijele mnogo.
Nisu samo ovo problemi koji se odražavaju na našu najznačajniju privrednu granu – tu je i neadekvatna željeznička infrastruktura, kašnjenje vozova, nebezbjedna pruga koja nije ozbiljno rekonstruisana od perioda izgradnje prije više od pola vijeka, nedostatak trajektnih linija sa Italijom, visoke cijene koje barski megamarketi značajno povećavaju uoči sezone i koje ne prate svu ostalu uslugu, neljubaznost na ulici, u trgovinama, lokalima, nedostatak parking prostora, ali i kvalifikovane radne snage u ugostiteljstvu, koja je upravo i vidljiva i u nivou profesionalnosti i odnosu prema gostu, ulice koje se redovno ne peru i dezinfikuju i drugo. Međutim, ni njihovo eventualno otklanjanje neće imati svrhu ako se ne riješi osnovna problematika, odnosno bazična infrastruktura koja bi trebalo da bude podrazumijevajuća – vodovodna i kanalizaciona mreža, a zatim i saobraćajna konekcija.
Barski ugostitelji, su upravo zbog ovakvih nedostataka, prinuđeni da snižavaju cijene svojih usluga, iako one rastu na svim drugim nivoima, kako bi zadžali i privukli goste. Zato još uvijek mnogi dolaze, a i zbog sve ostale ponude notirane u ovom tekstu. To ne može dugo tako da funkcioniše. Dovoljno je osvrnuti se na naše susjede – Albaniju, koja sa boljim putevima, više stotina letova dnevno na aerodromu u Tirani, boljom i kvalitetnijom uslugom, pristupačnim cijenama, postaje sve popularnija gostima iz regiona i svijeta, pa i Srbije, koji su tradicionalno, u najvećem broju dolazili na Crnogorsko primorje. Da ne govorimo o drugim destinacijama u okruženju i dalje.
Posljednji je alarm da nam evidentan napredak u turističkoj ponudi ne devalvira problematika čije je rješavanje upravo to “conditio sine qua non” turizma, ali i svakog civilizovanog i dostojanstvenog društva.
