Goran Pajović, rukovodilac Zavičajnog muzeja i arheolog, bio je gost emisije “Mozaik” Radio Bara, gdje je predstavio projekat koji prati sudbinu potonule jahte “Rumija”, jednog od najzanimljivijih podvodnih lokaliteta crnogorske obale.
Pajović je istakao da dokumentarni film „Jahta Rumija kroz vrijeme i prostor“ nije samo priča o luksuznom brodu, već i svojevrsno ogledalo istorijskih zbivanja Crne Gore početkom 20. vijeka, uključujući Balkanske ratove i Prvi svjetski rat. “Kroz njenu sudbinu možemo sagledati širu sliku tadašnjih događaja“, objasnio je Pajović.
Iako se jahta skriva pod površinom mora nadomak barske obale, njen podvodni lokalitet je nedostupan većini građana, ali zahvaljujući savremenoj tehnologiji i umjetničkim ostvarenjima, priča o Rumiji postaje dostupna široj javnosti.
Film traje četrdesetak minuta i podijeljen je u pet blokova, uključujući priče o istorijskim okolnostima, podvodnoj arheologiji i lokalnom pejzažu Bara. Projekat je nastao u okviru nevladinog udruženja Manoveki uz podršku Turističke organizacije Bar, a Pajović je naglasio da je cilj bio predstaviti lokalitet Rumije i njegove priče na način koji je istovremeno edukativan i vizuelno interesantan.
„Rumija je pod vodom, nedostupna većini posjetilaca. Zato smo koristili 3D skeniranje i snimke koji pokazuju stanje lokaliteta, ali i umjetnički reljef vajara Ivana Kapičića, koji prenosi izgled broda kroz slikarstvo i plitki reljef. Na taj način posjetioci mogu doživjeti brod, iako ga fizički ne mogu posjetiti“, pojasnio je Pajović.
Knjiga istroičara Milana Šćekića detaljno istražuje potapanje jahte, donoseći nove podatke o rasporedu vojnih baterija, vremenskim prilikama i operacijama vojnika u noći potapanja. Pajović je naglasio da ovakvi podaci omogućavaju drugačije sagledavanje istorije, čineći je konkretnijom i opipljivijom.
Za film je posebno komponovana i izvedena muzika. Profesor harmonike Safet Drljan napisao je numeru „Tajne mora“, koja je izvedena premijerno tokom promocije. Autor filma je istakao da je uključivanje muzike četvrti segment projekta, dodajući da takva posvećenost i namjenski komponovana muzika nije česta čak ni u velikim produkcijama. Takođe je naglasio da je numeru planirano dodatno razraditi i za širi aranžman.
Pajović je odgovorio i na pitanje o međunarodnom interesu o potpoljenoj jahti, napominjući da ga raduje što je Nacionalna geografija Mađarske objavila priču o Rumiji. „Ne gledam to kao konkurenciju, već kao potvrdu važnosti teme i kao šansu da šira publika upozna kulturnu i istorijsku baštinu Crne Gore“, rekao je on.
Kroz razgovor je otvoreno i pitanje kulturnog turizma, kako potencijalno valorizovati ovo barsko podvodno blago, a da se ne naruši integritet. Pajović je objasnio da zaštita mora biti primarna, dok turistička prezentacija dolazi kao naredni korak i da takvi projekti zahtijevaju ozbiljnu logistiku i planiranje.
Na kraju emisije Pajović je najavio i nove projekte, ističući da Rumija nije jedini „uspavani“ lokalitet u crnogorskom podmorju, te da se planira istraživanje i dokumentovanje drugih podvodnih i kopnenih lokaliteta na sličan način.
