POSLANICI IZ KAPETANIJE MRKOJEVIĆKE NA IZBORIMA ZA CRNOGORSKU NARODNU SKUPŠTINU (1905-1914)
Naredbom o izboru narodnih poslanika od strane predsjednika Državnog savjeta i ministra unutrašnjih djela Knjaževine Crne Gore vojvode Boža Petrovića Njegoša od 19. oktobra / 1. novembra 1905. godine, a donijetom na osnovu Ukaza knjaza Nikole I Petrovića Njegoša od 18 / 31. oktobra 1905. godine, propisano je da će se izbori u cijeloj državi održati 14 / 27. novembra 1905. godine. Navedenom naredbom regulisano je da poslanike za Narodnu skupštinu bira narod „javnim glasanjem po svojoj volji, bez ičijeg upliva i miješanja u to“ (član I), te da „svaki crnogorski građanin, koji je navršio 21 godinu, ima pravo da glasa i da bira narodne poslanike“ (član II).
Propisano je da se na izborima glasa lično, odnosno, neposredno, a da za poslanika može biti izabran svaki onaj crnogorski građanin koji je navršio 30 godina starosti i koji plaća državi godišnje dacije i poreza najmanje 15 kruna (član III Naredbe). Propisano je, pored toga, da svaka Kapetanija bira po jednog poslanika (član IV), a da četiri varoši (Cetinje, Podgorica, Nikšić i Ulcinj), biraju, takođe, po jednog poslanika, a ostale varoši: Bar, Kolašin, Rijeka, Danilovgrad, Andrijevica i Virpazar „biraju poslanike sa kapetanijama kojima pripadaju“ (član VII naredbe). U obznanjenoj Naredbi je izričito normirano i to da se, skladno istoj, izbor narodnih poslanika vrši na mandat u Skupštini u trajanju od jedne godine (član VIII Naredbe).
Izbori su sprovedeni saglasno mjerodavnim legislativnim aktima državnih organa knjaževine Crne Gore, navedenog datuma. Na tim izborima, slobodno iskazanom voljom većine birača, ispred Kapetanije Mrkojevićke za narodnog poslanika Skupštine Knjaževine Crne Gore izabran je Jusuf Alilov Kaplanović.
Narodna skupština Knjaževine Crne Gore otpočela je svoj rad 6 / 19. decembra 1905. godine, usvajanjem prvog crnogorskog Ustava (Nikoljdanskog, oktroisanog, „darovanog“ Ustava od strane vladara knjaza Nikole I Petrovića Njegoša). Tada je Crnogorska narodna skupština, jednoglasno, usvojila prvi crnogorski Ustav.
Od posebne je važnosti istaći da je „na zboru crnogorskih prvaka decembra 1905, kada je izglasan Prvi crnogorski Ustav, bilo pet poslanika muslimana: hodža Karađuzović iz Bara, Jusuf-beg Resulbegović iz Ulcinja, Medo Lukačević iz Podgorice, Adem Kolić iz Krajine i Hasan Andrić iz Mrkojevića. Prema eksplicitnoj ocjeni i konstataciji akademika prof. dr Šerba Rastodera, „to su sigurno bili najistaknutiji predstavnici muslimana i prisustvo takvom činu je sigurno doživljavano kao počast koja pripada samo prvacima“. Tome činu prisustvovao je i narodni poslanik Jusuf Kaplanović.
Saglasno Naredbi vojvode Boža Petrovića da mandat narodnih poslanika, izabranih na izborima 1905. godine, traje najduže jednu godinu, naredni, parlamentarni izbori u Knjaževini Crnoj Gori održani su, po Ustavu i zakonima Crne Gore, 1906. godine. Po Ustavu Knjaževine Crne Gore iz 1905. godine, bilo je propisano da mandat izabranih poslanika u Narodnoj skupštini traje 4 godine (član 43. Ustava).
No, u praksi je, a saglasno ustavnim, zakonskim i podzakonskim aktima i odlukama, donesenim od strane meritornih faktora državnih vlasti, što je bilo koherentno ustavnim i zakonskim normama i mogućnostima, postupano realno, ali legalno i legitimno, drugačije od strane ključnih nosilaca državne vlasti u knjaževini Crnoj Gori, tako da su se od 1906. do 1914. održali parlamentarni izbori, i to prijevremeni, odnosno, vanredni izbori dva puta (1907. i 1914. godine).
Shodno relevantnim, imperativnim propisima nadležnih državnih organa Knjaževine Crne Gore, mandat izabranih narodnih poslanika za ustavotvornu Skupštinu Knjaževine Crne Gore (1905), trajao je, realno (i bezmalo) jednu godinu i nakon toga raspisani su i održani prvi parlamentarni izbori za novi saziv Crnogorske narodne skupštine, kao ustavno definisanog, predstavničnog i zakonodavnog državnog organa Crne Gore.
Raspisani su 1906. godine, te su tada organizovani i izvršeni drugi parlamentarni izbori, ali su oni, ustavno bili prvi parlamentarni izbori, odnosno, izbori koji su održani poslije usvajanja Ustava Knjaževine Crne Gore 6 / 19. decembra 1905. godine.
Po slovu Ustava knjaževine Crne Gore i pravnih normi i donijetih akata sa zakonskom snagom, naredni izbori za poslanike Crnogorske narodne skupštine održani su 14 / 27. septembra 1906. godine. Na osnovu izvršenih izbora i prema njihovim rezultatima, u ime Kapetanije Mrkojevićke, za narodnog poslanika u Crnogorskoj narodnoj skupštini, neposrednim, odnosno, ličnim glasanjem punopravnih birača, legalno i legitimno, njihovom većinskom voljom, izabran je za narodnog poslanika hodža Murteza (Murtezir Karađuzović) iz Starog Bara, koji se kandidovao u toj Kapetaniji, iako nije bio Mrkojević, ni po rođenju, ni stanovnik Mrkojevića, već je bio stanovnik Starog Bara.
Izbori u knjaževini i kraljevini Crnoj Gori, od 1907. do 1914. godine, sprovođeni su, saglasno državnom Ustavu, a na osnovu Zakona o izborima narodnijeh poslanika od 5. januara 1907. godine, koji je izmijenjen i dopunjen Zakonom od 9. februara 1910. godine. Princip tajnog glasanja birača na izborima, predviđen Zakonom iz 1907. godine (član 42), napušten je, izmjenama i dopunama istog Zakona iz 1910. godine, kojim je uvedeno pravilo javnog glasanja na biračkom mjestu (član 28 Zakona).
Sljedeći izbori u Crnoj Gori za sastav nove Crnogorske narodne skupštine na cijeloj njenoj teritoriji održani su 18 / 31. oktobra 1907. godine i na njima je za narodnog poslanika u Kapetaniji mrkojevićkoj izabran za četvorogodišnji mandat zemljoradnik, posjednik Hasan (Asan) Andrić, koji je bio domicilni, autohtoni Mrkojević.
Narodna skupština Crne Gore je obavljala meritornu, zakonsku i ustavnu dužnost i njen mandant je, nakon održanih izbora 1907. godine, po prvi put, u parlamentarnoj praksi i iskustvu, trajao u gotovo punom četvorogodišnjem mandatu.
Tako su naredni izbori za poslanike Skupštine već kraljevine Crne Gore održani tokom septembra 1911. godine. Konkretno, nakon skoro četvorogodišnjeg ustavnog i zakonskog trajanja mandata Skupštine knjaževine Crne Gore, novi izbori za njen sljedeći saziv, održani su 14 / 27. septembra 1911. godine. Za poslanika Crnogorske narodne skupštine na tim izborima izabran je ispred Kapetanije mrkojevićke, posjednik, zemljoradnik Hasan (Asan) Andrić, inače, dotadašnji narodni poslanik.
Skupština Kraljevine Crne Gore i njeni poslanici izabrani na izborima 1911. godine, djelovali su u mandatu do novih izbora održanih u Knjaževini Crnoj Gori početkom januara 1914. godine, kada su održani novi izbori, za koje možemo reći da su bili zakoniti, regularni, a to bili drugi i potonji prijevremeno održani izbori u parlamanetarnom životu knjaževine / kraljevine Crne Gore. To su, inače, bili posljednji izbori organizovani i održani u vrijeme postojanja nezavisne i međunarodno priznate države kraljevine Crne Gore.
Zapravo, 11. januara 1914. godine (po novom kalendaru), održani su na cijeloj teritoriji Kraljevine izbori za narodne poslanike u Crnogorskoj narodnoj skupštini. Na tim izborima je za poslanika Crnogorske narodne skupštine izabran ispred Kapetanije mrkojevićke komandir crnogorske vojske u penziji Nikola J. Vučinić, pripadnik pravoslavne vjere i višedecenijski mještanin plemena Mrkojevića i Kapetanije mrkojevićke.
Crnogorska narodna skupština, čiji su poslanici izabrani na izborima početkom januara 1914. godine, a čiji je mandat, ustavno i zakonski, otpočeo 12. februara iste godine, kada je održana prva i konstitutivna sjednica novog saziva Skupštine, nakon izbora, od 1. avgusta 1914. do 25. decembra 1915. godine, nije nijednom sazvana u ratnim uslovima. Crnogorska narodna skupština u tom poslaničkom sastavu je početkom avgusta 1914. donijela akt kojim je potvrđena objava rata Crne Gore Austro-Ugarskoj, a ona se posljednji put sastala u ratnim okolnostima na Cetinju 25. decembra 1915. godine, nakon čega je uslijedio vojnički slom, faktička kapitulacija Crne Gore, početkom 1916. godine i njena okupacija od strane Austro-Ugarskog carstva, te se ona, u prinudnim, objektivnim okolnostima, nije mogla više sazivati i sastati.
Narodna skupština kraljevine Crne Gore nikad se više nije sastala, ni u zemlji ni u egzilu (1916-1918), jer za to nijesu postojali objektivni uslovi.
