Kako ističe, ne zna se ni broj knjiga koje je objavio o istorijatu Crne Gore, od najranijih vremena, pa do sadašnje zbilje.

„Sve su vezane za moju Crnu Goru. Moja monografija o Crnoj Gori i Crnogorcima je prevedena na rumunski jezik, na čemu sam posebno zahvalan. Objavljujem knjige više od 30 godina, a to za cnogorske prilike nije bilo ni malo lako. Ne žalim, to je moja obaveza, kao naučnika, istraživača i stvaraoca. Jedino što me malo kopka je to što je izostala pomoć države. Meni je najvažnije to što afirmišem Crnu Goru na međunarodnom planu“, ističe dr Pavlović.

Dugo je naš sagovornik obavljao funkcije na poslovima koje se tiču problematike raseljenih lica i izbjeglica.

„Taj period je nastao poslije katastrofalnog zemljostresa. Tada je Crna Gora, tradicionalno nerazvijena, sa oskudnim kapacitetima, u svim nivoima, bila u jakom teškom položaju. Svi su bili angažovani, od bolnice do predsjednika Opštine. Odigrali smo odličnu ulogu. Dobili smo enormnu pomoć, baš zahvaljujući tom radu. Na području Crne Gore je bilo smješteno 16.200 lica. Opština Bar je primila oko 30 posto stanovništva u odnosu na ono domicilno, koje je već postojalo. To je fantastičan podatak. I pored oskudice, organizovali smo to tako da nikome ništa nije nedostajalo. Imali smo međunardnu pomoć. Na toj temi sam odbranio doktorsku disertaciju u Beogradu, kao jedini na prostoru bivše Jugoslavije“, sa ponosom se prisjeća Pavlović.

U koautorstvu sa univerzitetsim profesorom Božidarom Šekularcem, naš sagovornik je objavio knjigu „Toponimija Bara“, jedinu takvu publikaciju u Crnoj Gori.

„Moj prijatelj, humanista i akademik Božidar Šekularac, redovni profesor na Univezitetu Crne Gore, prihvatio je moju ideju da napišemo ovo djelo. To su terenska i arhivska istraživanja, tražili smo stare ljude koji poznaju sva mjesta na razuđenoj barskoj cjelini. Istaraživanje je trajalo pet godina. Svake subote i nedjelje smo bili u tome. Obišli smo cijelu Crnu Goru i na ponos crnogorske nauke, objavili kapitalno djelo sa sedam hiljada toponima. Predložili smo svima da se ovo djelo nastavi, ali to nije prihvaćeno. Jako mi je drago što je naša knjiga prevedena I na strane jezike“, kaže Pavlović.

Knjiga „ O Crnoj Gori i Crnogorcima“ objavljena je još 2007. godine. Za protekle dvije decenije doživjela je nekoliko izdanja. U dvojezičnom formatu štampana je na engleskom, španskom, rumunskom, mađarskom i, nedavno, na albanskom jeziku. Za sva ta izdanja izostala je podrška kulturnih institucija.

„Bio sam član Pokreta za obnovu crnogorske državnosti od prvog dana. Ta publikacija je objavljena nekoliko godina prije referenduma. Pravnici kažu “ko je prvi u vremenu, taj je prvi u pravu”. Mnogi su vrsni intelektualci radili na ovoj monografiji. Barski novinar Slavko Janković je radio intervjue. Podsjećam da je suverenitet volja građana. Iznad nje nema više vlasti. Cilj svih je dobro, a država je vrhunski cilj. Bilo je mnogo citata u toj publikaciji. Znao sam da taj proces mora biti takav, da Crna Gora nakon 88 godina dobija svoju državnost. Pripremao sam ovu knjigu godinama prije, a potom taj rukopis koji broji 300 autora. Nije bilo para, nije bilo sluha, pa sam sve sam finansirao. Knjiga je odmah “planula”. Logično je bilo da se devet izdanja objavi i prevede na sedam svjetskih jezika. Ona se nalazi u Londonu, Budimpešti… Na jednom prijemu sreo sam se i sa Nj. E. Džudi Rajzing Rajnke, koja me je obavijestila da se knjiga nalazi u Vašingtonu u Kongersnoj biblioteci. Posebno se zahvaljujem recezentimaa mojih knjiga mr Ivanu Jovoviću iz Bara i dr Valteru Vaudesu njemačkom naučniku. Španija je, takođe bitna, jer je tamo veliki broj naših iseljenika, a u toj državi recenzent je  prof. dr Huan Karlos Radović”, navodi Pavlović.

Na Dan obilježavanja 20 godina od obnove crnogorske nezavisnosti Crne Gore, dr Cvetko Pavlović osjeća isključivo ponos i sreću.

„Čitav moj istraživački rad je zasnovan na radu o Crnoj Gori. Bilo je svega na današnji dan 2006. godine, a ja sam bio ponosan što sam bio jedan od hiljada i hiljada koji su glasali za nezavisnu Crnu Goru. Moramo da je uredimo po evropskim pravilima. Mene su knjige učinile boljim, a smatram da će život u Crnoj Gori biti bolji kada uđemo u Evropsku uniju“, zaključuje Pavlović.

The post Dr Cvetko Pavlović: Suverenitet je volja građana, a iznad nje nema vlasti first appeared on BARinfo.

Istoričar mr Novak Adžić u svom radu „Božićni ustanak crnogorskog naroda 1919. godine pod vođstvom komandira Krsta Zrnova Popovića“ navodi da je „Božićni ustanak crnogorskog naroda, podignut 6. januara 1919. po novom, ili 24. decembra 1918. godine, po starom kalendaru, dakle, na Badnje veče, imao za cilj da se ponište odluke tzv. Podgoričke skupštine, od 26. novembra 1918. godine o nelegalnom i nelegitimnom prisajedinjenju Crne Gore Srbiji; da se Crna Gora oslobodi faktičke vojne okupacije srpske vojske; da se odbrani i afirmiše crnogorska državna nezavisnost i da Crna Gora kao punopravan i ravnopravan državno-pravni subjekt stupi u jugoslovensku konfederaciju“.

Crnogorske komite tada su poručivali: „Naša je deviza: Vaspostava Crne Gore sa svim njenim suverenim atributima, pa sljedstveno tome i narodno samoopredjeljenje prema postojećem crnogorskom Ustavu i parlamentarnim principima“.

U radu publiciste Maša Miljića „Božićni ustanak 1919-1929.“ ukazano je da se „i pored neuspjeha Božićnog ustanka početkom januara 1919. godine, njegov duh širio Crnom Gorom kao pokret Otpora. Veliki broj ustanika se odmetnuo u šume i planine i nastavio oružanu borbu, uprkos stalnim potjerama, represalijama nad stanovništvom i užasnim terorom koje su vršili vojska, žandarmerija i bjelaši.“ Komitski zavjet: „Mi se borimo za slobodu i nezavisnost Crne Gore i od ove borbe jedino nas smrt rastaviti može“ tada je „vrlo jak u katunskoj nahiji, u nikšićkom kraju, Morači, Rovcima i Uskocima, te u kolašinskom, andrijevačkom, beranskom, bjelopoljskom i barskom okrugu i u Kučima.“ Prema izvorima vojske Kraljevine Srbije, početkom decembra 1919. godine, na području Crne Gore djelovalo je „1.796 odmetnika“, od čega u okrugu barskom njih 400 – više od okruga cetinjskog (320), identično kao u okrugu kolašinskom (400) i manje od okruga andrijevačkog  (576).

I nakon nekoliko snažnih vojnih kampanja tokom 1919. i 1920. godine i privremenog prebacivanja u Italiju, protivnici prisajedinjenja nastaviće sa pružanjem otpora. Prof. dr Šerbo Rastoder ističe da „poslije smrti kralja Nikole, raspuštanja crnogorske vojske u Gaeti, donošenja Vidovdanskog ustava (1921. godine) i unutrašnje konsolidacije jugoslovenske države, odmetnički pokret počinje malaksavati. Veliki broj odmetnika se predao, dok su manje grupe nastavile akcije. Tokom 1922. naročito su bili aktivni odmetnici u barskom kraju koje je predvodio Savo Raspopović.“

Savo Raspopović, kao glavni ustanički vođa za područje Bara, Ulcinja, Šestana i Krajine sa obronaka Rumije potpisuje se kao “komandant ustaških četa”. U tekstu „Crnogorski junak Savo Raspopović“ mr Novak Adžić naglašava da Raspopović 1919. godine okupacionom civilnom guverneru za Crnu Goru Ivanu Loli Pavićeviću, čija je fukcija službeno imenovana kao “Povjerenik Kraljevske vlade za Crnu Goru”, upućuje pismo na kojemu se nalazio crveni žig sa nazivom “Crnogorski komitet za pravdu”.

U šifrovanoj depeši, pov. br. 30, načelnika cetinjskog Okruga Mitra Vukčevića, predatoj Ministarstvu unutrašnjih djela 22. januara 1923. godine, u kojoj se govori o kretanju komita, tvrdi se i ovo: “Savo Raspopović je stalno u Barskom okrugu odakle je poslao u Italiju za novac i uputstva Vida Pavićevića, odmetnika iz okruga podgoričkog” (Arhiv Jugoslavije, 14-9-29 i dr Šerbo Rastoder, c.d. tom IV, dok. Br. 1587, str. 2074). Kako se navodi u jednom službenom aktu načelnika Okruga podgoričkog, od 23. janura 1923. godine, vlasti su tada, dakle, početkom 1923. godine, pokušale ubiti Sava Raspopovića, koji se nalazio u okolini Ulcinja, ali u tome nijesu uspjele. On se uspio spasiti uz pomoć određenih lica.

Savo Raspopović je imao veliki broj prijatelja, pristalica i jataka u Krajini. Pouzdana skloništa bila su mu u Livarima i Šestanima. U povjerljivom izvještaju Špira Markovića, sreskog pisara upućenog načelniku sreza Cetinje 27. marta 1923. godine, navodi se, između ostalog, i to kako je Savo Raspopović u Gornjim Šestanima odrastao, i otkako je komita, među tamošnjim življem zadobio je veliko povjerenje i uvažavanje. Seljaci iz Šestana “njega smatraju za junaka i čovjeka kome puška ne može ništa uraditi, pa i da bi bio koji sklon da ga ubije, nema plotuna da će ga puška moći ubiti”, kaže se u tome aktu. Iz toga akta proizilazi da je kod stanovnika Šestana Savo Raspopović tretiran kultno. Živalj je fantastično vjerovao u njegov otpor prema smrti – u njegovu navodnu besmrtnost. U tom izvještaju stoji kako je Savo Raspopović bio “vrlo vješt i okretan”.

U izvještaju načelnika barskog Okruga Vlada Pejovića načelniku cetinjskog Okruga, pov. br. 404, od 14. aprila 1923. godine, navodi se i to da velika većina stanovništva opštine Šestane i Livarske jatakuju i pomažu Sava Raspopovića (vidjeti: DACG, ONC, 15, 8/ 1923 i dr Šerbo Rastoder, c. D. Tom IV, dok. Br. 1606, str. 2095).

U knjizi „Pleme Šestani: istorijsko-etnografska studija” autora Đoka Markova Dabovića, u dijelu pod nazivom „Šestani u prvom svjetskom ratu i vremenu stvaranja Kraljevine Jugoslavije“, detaljno se opisuju okolnosti i događaji iz tog perioda: „Trideset četri godine mira u knjaževini i kraljevini Crnoj Gori, slobode koju su uživali, mogućnosti za rad i zaradu, a time i boljitak svoga života, opredijelili su Šestane da su većina njih bili „zelenaši“. Tu svoju vjernost knjazu i kralju Nikoli, „gospodaru koji je narodu dao takvu slobodu koje nikada nije bilo niti će biti“ oni platiše dosta skupo. Česti upadi vojske i „bjelaša“ nanijeli su dosta zla našem kraju. Za ujedinjenje bio je i njihov duhovni vođa nadbiskup Nikola Dobrečić, ali prosti ljudi, koje niijesu interesovale velike ideje, već običan svakidašnji život, bili su za „gospodara“ kojemu je zabranjen povratak u svoju zemlju. Vremenom oni prihvatiše i tu novu vlast, a zlo koje im je nanijeto ostade samo u pamćenju i priči, ali ne ostavi nikakve mržnje, jer su znali da su to zlo činili pojedinci koji nijesu štedjeli ni svoje saplemenike“.   

Dabović u svojoj studiji napominje da je Savo Raspopović, sa činom potporučnika u crnogorskoj vojsci, tokom 1918. godine vođa komitske grupe koja se bori sa Austrijancima u okolini Bara i da je u tom periodu imao značajne okršaje u Krutama, Pečuricama, na Volujici, Kameničkom mostu, Dobroj Vodi i Paštrovskoj gori. „Bar je već bio slobodan kad su srpske snage ušle. Poslije Božićne pobune, on je glavni komitski vođa na ovim prostorima. Sve do svoje smrti on se bori protiv žandarma i vojnih formacija pristalica ujedinjenja „Organizovane omladine“ od Bojane do Paštrovske gore. Poslije svake akcije on se povlači u svoju vjernu bazu – šestanske planine i Rumiju. On je takoreći u toj planini planini odrastao. Šestansku planinu je poznavao kao bilo koji mještanin toga mjesta… Tu mu je bila glavna baza, a pred većim potjerama se sklanjao na planinu Rumiju.“

U komitskoj grupi kojom je nekada komandovao Raspović, sa svojom braćom i rođacima, nalazio se, po tadašnjim starosnim pravilima, i maloljetni Petar Maljević iz šestanskog sela Pinčići. 

Iako su vlasti Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca od 1921. počele da raspisuje potjernice i ucjene za ustanicima i pri tom ih tretiraju, kako ističe mr Novak Adžić u svom radu „Crnogorski junak Savo Raspopović“, kao „izdajnike“, „separatiste“, „odmetnike“, „bandite“ i „hajduke“ koje je svakom mogao ubiti bez odgovornosti i uz odgovarajuću nagradu, tek nakon procesa amnestiranja tokom 1923. godine broj pripadnika komitskog pokreta biće sveden na nekoliko desetina. I tada, takođe mlađi od 21 godine i dalje nepunoljetan, Petar Maljević nastavlja svoju borbu „Za pravo, čast i slobodu Crne Gore“.

Zahvaljujući minicioznom istraživačkom oku mr Ivana Jovovića, predsjednika Matice crnogorske, ukazano je na zvaničan podatak o Petru Maljeviću kojeg je prof. dr Šerbo Rastoder naveo u svom djelu „Skrivana strana istorije: crnogorska buna i odmetnički pokret 1918-1929“ i monumentalnom svjedočanstvu o ovom istorijskom razdoblju.

U tom dokumentu izdatom od tadašnjih vlasti Kraljevine SHS upućuje se (tekst je prekucan u izvornom obliku:

„Poziv na predaju Petru Maljeviću iz barskog okruga Pov. br. 4591 Načelniku sreza Cetinjskog

Na zahtjev Načelstva okruga Barskog od 26. jula o. g. Broj 3823 obnarodovati narodu područnog Vam sreza ovajj Poziv na predaj  Načelstvo Okruga Barskog svojim rješenjem od danas a na temelju čl. 9. zakon. o javnoj bezbednosti poziva Petra Maljevića, težaka iz opštine Šestanske, sreza Krajinskog, starog 19 god., stasa srednjeg, lica okruglog, crnomanjast, bez brkova, usta i nosa običnog, – da se u roku od 20 dana, računajući od dana kada ovaj oglas izađe u službenim novinama – prijavi najbližoj polic. vlasti, ili okružnom Sudu. Ako to u ostavljenom roku ne učini, Načelstvo će na osnovu čl. 1 zakona o javnoj bezbednosti oglasiti za hajduka i biće svakome slobodno ubiti ga, jer u njegovoj radnji stoji djelo hajdukovanja.

Iz kancelarije Načelstva Okruga Barskog, Br. 3823 26. jula 1923. g.

7-VII- 1923           Načelnik Sreza Cetinje ANT, VI  –  12  (23)“

Ovih dana kada obilježavamo jubilej događaja koji je našoj Crnoj Gori povratio ime, državnost i dostojanstvo valja se prisjetiti ovakvih primjera i svih onih čija borba, žrtva i pregnuće nijesu bili uzaludni. Istaknuti crnogorski intelektualac Mašo Miljić lijepo poručuje da trebamo zamisliti „kako su bezbrojne ruke svih pokoljenja i boraca za slobodu i nezavisnost Crne Gore.“

The post Petar Maljević – Najmlađi borac Za pravo, čast i slobodu Crne Gore first appeared on BARinfo.

O putu iz prekomorskih zemalja i tragičnoj sudbini ovih crnogorskih rodoljuba, kao i o širem kontekstu samog događaja u svijetlu geopolitičkih okolnosti i vojnopolitičke situacije u Crnoj Gori, govorili su akademik dr Šerbo Rastoder, doc dr Dragutin Papović, prof. dr Ilir Čapuni i mr Ivan Jovović – predsjednik Matice crnogorske.

Panel-diskusiju je uvodnom riječju otvorio akademik Zoran P. Rašović, potpredsjednik CANU, a prigodnim slovom obratio se i predsjednik Crne Gore Jakov Milatović, kao pokrovitelj skupa. Diskusiju je moderirala prof. dr Vesna Kilibarda, vanredni član CANU.

Mr Ivan Jovović je rekao da postoje neke riječi u istorijskom biću jednog naroda čiji pomen ima duboku simboliku, tako je i sa riječju “Medova”, koja u crnogorskoj istoriji oslikava svu tragiku crnogorskog XX vijeka.

“Crnogorski pečalbari su se masovno odazvali na poziv svoga kralja i položili život za odbranu Kraljevine Crne Gore, ostavši na dnu mora, ne znajući za gorku istinu da će koju godinu kasnije takozvani saveznici lišiti njihovu domovinu međunarodnog suvereniteta. Isti saveznici odnosili su se na prilično indolentan način, prema svjedočenjima aktera ovog događaja, i u akciji spašavanja preživjelih crnogorskih dobrovoljaca u Medovskoj luci, koja je bila pod upravom savezničkih snaga. Istorijski usud broda ‘Brindizi’, na kojem su se tog kobnog Badnjeg jutra 1916. godine nalazili crnogorski dobrovoljci, opredijelio je sudbinu najveće crnogorske pogibije u jednom danu, koja nije bila rezultat neprijateljskog dejstva austro-ugarske mornarice, već podvodne savezničke mine”, istakao je mr Jovović.

Kao što je to zapisao u publikaciji “Vijek sjećanja” vjerovatno najbolji poznavalac ovog događaja, nedavno preminuli Marijan Mašo Miljić, saveznici nisu blagonaklono gledali što je crnogorska vojska u julu 1915. godine u Skadarskoj operaciji zauzela luku Medova, s obzirom na oštre diplomatske reakcije saveznika, naročito Kraljevine Srbije, a što se kasnije pokazalo da je upravo ta akcija crnogorske vojske bila spasonosni potez, prvenstveno za evakuaciju srpske vojske. Dok je evakuacijom srpske vojske u luci Medova rukovodio britanski kontraadmiral Troubridge, o crnogorskoj vojsci niko nije vodio računa, što su sve bile zloslutne naznake sloma crnogorske vojske, a potom i države.

“Nažalost, dugo se čekalo na reinterpretaciju uloge, tj. tretmana crnogorske vojske u Prvom ratu, od strane saveznika odnosno pobjednika, zbog čega smo do nedavno u udžbeničkoj literaturi obrazovali generacije učenika i studenata kroz eufemizme o ujedinjenju Crne Gore sa Srbijom, a ne na osnovu međunarodno pravne terminologije o nasilnoj aneksiji. Tako smo svi znali i sa pijetetom učili stihove pjesme ‘Plave grobnice’, obilazili na đačkim i studentskim eksurzijama grobove stradalih srpskih vojnika duž grčke obale, dok je crnogorske stradalnike kod Medove nekako zaobišla istorija i književnost, eventualno poneki redak ili fusnota, te se o njihovom junaštvu i mučeništvu uglavnom pričalo unutar porodičnih krugova, a sjećanje na njih je polako počelo da blijedi. Da kojim slučajem nije podignut veličanstveni spomenik ‘Lovćenska vila’ na Cetinju, gotovo ne bi imali materijalno svjedočanstvo kojim se ukazuje počast vojsci Kraljevine Crne Gore u Prvom svjetskom ratu. To ujedno govori o istorijskom narativu koji je propagiran od strane zvanične ideologije pobjednika, koja se najbolje očitovala u podloj i dobro organizovanoj kampanji u zemlji i inostranstvu, tokom i nakon završetka rata, a podrazumijevala je minorizovanje uloge crnogorske vojske i navodno nedržavničko ponašanje kralja Nikole do njegovog egzila iz zemlje. Zato su do danas opstala spomen obilježja poput onog na budvanskim zidinama starog grada na kojem umjesto istorijskih činjenica nailazimo na tekst koji je napisan u skladu sa ideološkim potrebama unitarističkog karađorđevićevskog režima u Beogradu. U tom kontekstu, među stradalim dobrovoljcima u Medovi bila su trojica Ivanovića iz Budve, čiji je rođak Krsto Ivanović razvio jedini krstaš barjak na Solunskom frontu oko kojeg su se okupili crnogorski dobrovoljci. Ovaj pasaž nije bio usmjeren da bi se iko poimenično izdvojio među 392 do sada utvrđena medovskih stradalnika, već je napravljen da bi se razumio međunarodni kontekst u kojem se našla Crna Gora, pri čemu treba istaći da među ovim žrtvama je bio znatan broj Srba sa prostora Austrougarske, Dalmacije, Hercegovine i Like, pri čemu nikad ne smijemo zaboraviti kada govorimo o ovoj tragediji i na poginule članove medicinske misije iz SAD”, istakao je mr Jovović.

Po njegovim riječima, “kao društvo i država ni poslije jednog vijeka još uvijek nijesmo sposobni da objektivno sagledamo uzroke i posljedice sloma crnogorske kraljevine, što se danas reperkutuje u javnom i političkom životu u Crnoj Gori”.

“Mala je vjerovatnoća da ćemo svojevrsnu misteriju koja i dalje postoji oko potapanja broda ‘Brindizi’ razgonetnuti, s obzirom da od objavljivanja spomenute publikacije ‘Vijek sjećanja’ u kojoj je sistematizovana istorijska građa i do tada postojeća literatura, uz još neke publicističke pokušaje objavljene tokom 2016. godine, a koji se odnose na eksplanaciju ovog događaja, gotovo da cijelu jednu deceniju nemamo novih saznanja. Imajući u vidu da ovako bitan događaj crnogorske istorije zahtijeva kontinuirani fokus koji se manifestuje u njegovanju kulture sjećanja, Matica crnogorska je odlučila da sa drugim organizacijama iz zemlje i iseljeništva svake godine, 6. januara, odaje počast stradalima kod Medove, u nadi da će se u skorijoj budućnosti u tamošnjem lučkom akvatorijumu naći adekvatna lokacija za postavljanje spomen-obilježja, koje neće biti samo svjedočanstvo da se nadomak ovog albanskog grada nalazi ‘crnogorska plava grobnica’, već bi ona simbolički ukazivala na univerzalnu vrijednost rodoljublja, kao moralne dužnosti koju pojedinac ima i osjeća prema svojoj zajednici.

Obilježavanje 110 godina stradanja crnogorskih dobrovoljaca kod Medove predstavlja svojevrsnu opomenu svim sadašnjim i budućim crnogorskim vlastima, naročito u vremenu velikih geopolitičkih poremećaja u kojima živimo i kojima smo izloženi kao demografski mala država. Dosadašnje stečeno istorijsko iskustvo ukazuje na činjenicu da su naši vojno-politički saveznici, kako u prošlosti tako i sadašnjosti, gradili odnos na maksimi da su vječiti samo interesi. Zbog toga bi bilo iluzorno da nakon brojnih tragedija koje su nas pratile tokom XX vijeka budemo involvirani u globalne sukobe koji bi ugrozili biološku supstancu našeg naroda. Upravo na tragičnom primjeru medovskih stradalnika prepoznajemo kako su nerealne političke ambicije, odnosno avanturizam tadašnjeg crnogorskog suverena potkopale temelje naše državne kuće, na čiju obnovu smo čekali gotovo jedan vijek. Medova jeste simbol našeg stradanja koje je pokazalo da voskresenja ne biva bez smrti”, zaključio je mr Jovović.

The post Panel-diskusija – 110 godina od stradanja crnogorskih dobrovoljaca pod Medovom first appeared on BARinfo.

Osim okruglog stola, svečanost je obuhvatala i tematsku izložbu “Ustavi Crne Gore”, a organizovana je u saradnji sa Udruženjem pravnika Crne Gore i Državnim arhivom Crne Gore.

Na okruglom stolu “Ustav za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905 – temelj crnogorske pisane ustavnosti“ učesnici su razmatrali istorijske, pravnoteorijske i političke dimenzije Ustava iz 1905. godine, kao i njegovo nasljeđe u savremenoj crnogorskoj ustavnosti.

Svečanost su otvorili predsjednik Crne Gore Jakov Milatović, dekan Pravnog fakulteta prof. dr Vladimir Savković i direktor Državnog arhiva Crne Gore Danilo Mrvaljević. Milatović je istakao da osvrti na crnogorsku ustavnu prošlost prirodno upućuju na izazove savremenog trenutka, naglasivši da evropski put Crne Gore mora biti zasnovan na snažnoj ustavnosti i funkcionalnim institucijama.

Savković je ukazao na značaj Ustava iz 1905. godine kao ključnog iskoraka Crne Gore ka modernoj ustavnoj državi, a Mrvaljević se osvrnuo na značaj originalnih ustavnih dokumenata predstavljenih na izložbi “Ustavi Crne Gore“. Na izložbi su predstavljeni originali ustava koji se čuvaju u Državnom arhivu Crne Gore, kao i dokumenti ustupljeni od Nacionalne biblioteke “Đurađ Crnojević” i Skupštine Crne Gore.

Mr Ivan Jovović je naveo da je “obilježavanje 120 godina od usvajanja prvog crnogorskog Ustava bitno da bi se sa određene vremenske distance adekvatno odredili prema vlastitoj državnoj tradiciji”.

“Ustav za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905. godine predstavlja simbol crnogorskog nacionalnog identiteta i neizostavni marker u pravnoj istoriji crnogorskog naroda koji ujedno svjedoči o našoj kulturnoj, odnosno civilizacijskoj emancipaciji. U stručnoj literaturi ovaj pravni akt je postao svojevrsni spomenik koji je predstavljao prekretnicu u društvenom i političkom životu tadašnje Crne Gore. Njegovim usvajanjem uvažene su unutrašnje političke potrebe da Knjaževina Crna Gora, shodno evropskoj praksi, postane ustavna monarhija, s obzirom da je knjaz Nikola dugo vremena pravdao odlaganje uvođenja ustavnosti činjenicom da ni carska Rusija nema ustav.

Od usvajanja prvog pa do posljednjeg crnogorskog ustava mijenjale su se državne formacije, kao i društveno-politička uređenja u kojima je živio crnogorski narod. Preko ustavne istorije Crne Gore, tj. njenog ustavnog identiteta možemo da sagledamo neke bitne identitetske odrednice kao što su narod, jezik, državni simboli, crkva odnosno vjerske zajednice.

Jubilej 120. godina crnogorske ustavnosti predstavlja dugačak put, gdje smo u mogućnosti da sagledamo transformaciju Crne Gore od ruralne knjaževine preko formalno ravnopravne federalne socijalističke republike, potom republike konstituenta nefunkcionalne treće Jugoslavije, pa sve do obnove državne nezavisnosti 2006. godine, gdje savremena Crna Gora ustavnim načelima pokušava implementirati standarde zapadne demokratije”, kazao je on.

“Kada pravimo određene istorijske paralele vidimo da crnogorski ustavi u identitetskim odrednicama imaju često određene nedorečenosti. Iako je knjaz, a potom i kralj, Nikola I Petrović – Njegoš svojom višedecenijskom politikom kroz razne forme u društvenom životu stvarao i njegovao ideologiju srpstva među svojim podanicima, u Ustavu za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905. godine ne postoji odredba da je Crna Gora bila država srpskog naroda, kao što pitanje službenog jezika u Knjaževini ovim aktom nije tretirano, iako jeste nižim aktima. Objašnjenja za navedeno mogu biti različita, i svakako izlaze iz sfere jurisprudencije, ali je nepobitna činjenica da nijedan Popis stanovništva u Knjaževini Crnoj Gori iz 1879, 1899. i 1909. godine nije podrazumijevao izjašnjenje crnogorskih podanika po narodnosti i jeziku, već isključivo po vjeroispovijesti, zbog čega se u ustavnim odredbama, direktno ili indirektno determinišu odnosi vjerskih zajednica. Naime, članom 40 ovog ustava definisano je da je državna vjera istočno-pravoslavna, a da je Crnogorska crkva autokefalna. Ona ne zavisi od bilo koje druge crkve, ali održava jedinstvo u dogmama sa istočno-pravoslavnom Vaseljenskom Crkvom. Sve ostale vjeroispovijesti su slobodne i priznate. Sljedstveno tome u članu 45 vjerski poglavari u Knjaževini Crnoj Gori imali su posebna pravni status s obzirom da su bili virilni poslanici, tj. oni koji dolaze po položaju u Narodnu skupštinu, između ostalih: mitropolit crnogorski, arcibiskup barski i primas srpski i muftija crnogorski. U poglavlju 7 ovog ustava posebno su regulisana ovlašćenja vjerskih zajednica, njihova prava i obaveze, gdje ne postoji njihova odvojenost od civilnih vlasti, s obzirom da su tada vjerske zajednice vršile i javna ovlašćenja, ali je ustavom bila uspostavljena supermacija državne vlasti nad vjerskim zajednicama”, naveo je mr Jovović.

Kako je rekao, što se tiče drugih identitetskih rješenja u Ustavu, u članu 38 utvrđuje se Grb Knjaževine Crne Gore, kao dvoglavi bijeli orao sa carskom krunom, skiptrom u desnoj a šarom u lijevoj kandži, dok mu je na prsima lav na crvenom štitu. Takvo ustavno određenje odgovara viševjekovnoj crnogorskoj heraldičkoj tradiciji.

“Međutim, Ustav je neodređen kada je u pitanju državna zastava Knjaževine, s obzirom da na boje indirektno upućuje član 39, u kojem se navodi da su narodne boje crvena, plavetna i bijela, što je otvorilo različita tumačenja kada je u pitanju državna zastava Knjaževine Crne Gore, s obzirom da se u stručnoj literaturi, kao i u foto dokumentaciji tog vremena istovremeno javljaju tri oblika zastave na državnim organima i institucijama Knjaževine odnosno Kraljevine Crne Gore: crvena zastava sa grbom, trobojnica sa grbom i trobojnica bez grba. Takođe, najvišim pravnim aktom Knjaževine nije determinisan još jedan identitetski simbol – himna, već se izvodila u Knjaževini odnosno Kraljevini Crnoj Gori himna pod nazivom “Ubavnoj nam Crnoj Gori” koju je knjaz Nikola proglasio za himnu 1870. godine prema dostupnoj literaturi, ali o tome ne postoji zaseban akt, već na takve konstatacije nailazimo u državnim publikacijama poput Državnog kalendara za Kraljevinu Crnu Goru.

Nad Kraljevinom Crnom Gorom 1918. godine izvršena je nasilna aneksija od strane Kraljevine Srbije što je prouzrokovalo ukidanje unutrašnjeg suvereniteta, čiju osnovu su predstavljale nelegitimne i nelegalne odluke Velike narodne skupštine srpskog naroda u Crnoj Gori ili tzv. Podgoričke skupštine, kao pravno tijelo koju ne poznaje tada još uvijek važeći crnogorski Ustav i ostala pravna regulativa Kraljevine Crne Gore. To je razlog da su takve odluke od strane kralja i Vlade u egzilu smatrane veleizdajničkim činom. Uostalom, da je u konkretnom slučaju u pitanju bila nasilna aneksija svjedoče brojni domaći i inostrani istorijski izvori i literatura, s obzirom da okupacione snage nijesu u Crnoj Gori dočekane cvijećem nego mecima. Međunarodno-pravni subjektivitet Kraljevine Crne Gore postojao je sve do januara 1921. godine kada su i SAD prekinule diplomatske odnose sa Kraljevskom Vladom u egzilu. U ovoj činjenici nalazi se legalnost i legitimnost Božićnog ustanka, a ne pobune, od 24. decembra 1918., po starom odnosno 6. januara 1919. godine po novom kalendaru, kao izraz borbe crnogorskog naroda za povratak unutrašnjeg suvereniteta, s obzirom da formalni legalitet Kraljevine SHS uspostavljen tek Vidovdanskim ustavom 1921. godine”, rekao je Jovović na okruglom stolu “Ustav za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905 – temelj crnogorske pisane ustavnosti“.

Po njegovim riječima, jedini pravni akt koji je nadživio Kraljevinu Crnu Goru jeste Opšte imovinski zakonik za Knjaževinu Crnu Goru iz 1888. godine, koji je za vrijeme trajanja Kraljevine SHS tj. Jugoslavije primjenjivan na istom pravnom području svoje ranije stvarne nadležnosti, iz razloga što Kraljevina SHS/Jugoslavija nije imala jedinstven građanski zakonik. Taj period primjene Opšteg imovinskog zakonika kao pozitivnog pravnog akta okončan je 26. oktobra 1946. godine, kada je Skupština FNRJ usvojila Zakon o ništavnosti svih pravnih propisa donijetih do 6. aprila 1941. godine i za vrijeme neprijateljske okupacije.

“U Kraljevini SHS/Jugoslaviji, Crnoj Gori odnosno crnogorskom narodu oduzeto je pravo na nacionalno ime odnosno naziv, a nekadašnja Kraljevina Crna Gora svedena je na jednu od upravnih jedinica nove države pod nazivom Zetska banovina. Završetkom Drugog svjetskog rata na tlu Jugoslavije zahvaljujući pobjedi antifašističkih snaga, prvenstveno Komunističke partije izvršena je promjena društveno-političkog uređenja, odnosno umjesto unitarne stvorena je Jugoslovenska federacija. Na taj način, došlo je do usvajanja Ustava NR Crne Gore, gdje je Crna Gora povratila dio nekadašnje suverenosti, mada suštinski u normativnom pogledu taj ustav sadržinski predstavlja diskontinuitet u odnosu na Ustav za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905. godine, ne samo što je utemeljen republikanski, a isključen monarhistički oblik vlasti, već i u pogledu identitetskih obilježja. Ipak, značaj ovog Ustava iz 1946. godine je neupitan s obzirom da su u članu 3 ovog akta obuhvaćene republičke granice Crne Gore koje su od 2006. godine postale državne granice Crne Gore. Treba napomenuti da se odredbe Ustava za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905. godine nijesu primjenjivale na dijelu današnje državne teritorije Crne Gore, potes uz jadransku obalu i priobalje od Sutorine do Šušanja, jer su bili u sastavu Austro-Ugarske, kao što je i njegova primjena samo kratkotrajno obuhvatala oblast Metohije koja je nestankom Kraljevine Crne Gore postala integralni dio Srbije od 1945. autonomna oblast a potom pokrajina u Jugoslovenskoj federaciji Kosovo i Metohija, a danas Republika Kosovo. 

Ukoliko želimo prepoznati tragove crnogorskog ustavnog kontinuiteta, upotrebom komparativne metode, možemo naći izvjesne sličnosti u pogledu ustavnog rješenja republičke zastave, s obzirom da je članom 5 Ustava NR Crne Gore definisana trobojnica, crveno, plavo, bijela sa crvenom petokrakom, kao ideološkim simbolom, te da je u članu 113 predviđeno da se postupak pred sudovima vodi na srpskom jeziku: ‘Građani koji ne znaju srpski jezik mogu se služiti svojim jezikom. Tim građanima obezbjeđuje se pravo da se upoznaju sa cjelokupnim materijalom i da preko prevodioca prate rad suda’. Po prvi put u Ustavu zaštićen je eksplicitno nacionalni integritet crnogorskog naroda koji je u Kraljevini SHS/Jugoslaviji bio izložen hegemonističkoj politici Beograda, pa se u članu 11 istog akta navodi: ‘Protivan je Ustavu Narodne Republike Crne Gore svaki akt koji je na njenoj teritoriji uperen protiv suverenosti, ravnopravnosti i nacionalne slobode crnogorskog naroda i Narodne Republike Crne Gore kao i ostalih naroda Jugoslavije i ostalih narodnih republika Federalne Narodne Republike Jugoslavije’. Imajući u vidu aktuelnu političku praksu u Crnoj Gori trebalo bi razmisliti o vraćanju ove ustavne uredbe u pozitivno pravo Crne Gore”, istakao je mr Jovović.

Potencirao je kako je “neobjašnjivo da je republičko komunističko rukovodstvo Crne Gore napravilo totalnu distinkciju u odnosu na istorijski grb Knjaževine Crne Gore, što nijesu uradila druga rukovodstva u jugoslovenskim republikama, naprotiv u ustavima Narodne Republike Srbije i Narodne Republike Hrvatske zadržani su stari istorijski grbovi sa apliciranom petokrakom što je bilo u funkciji isticanja nacionalne odnosno državne tradicije. Isti slučaj je sa Narodnom Republikom Albanijom, koja je takođe u svom novom grbu i zastavi koristila istorijski simbol albanskog naroda, naravno uz ideološki simbol – petokraku”.

“Naime, u članu 4 Ustava NR Crne Gore navodi se: ‘Državni grb Narodne Republike Crne Gore pretstavlja Lovćen sa Njegoševom Kapelom okružen lovorovim vijencem, koji je dolje povezan crnogorskom zastavom. Između vrhova lovorovog vijenca je petokraka zvijezda. Pozadi Lovćena nekoliko vijuga predstavljeno je more’. Ovakvo rješenje grba ne samo što ne korespondira sa komunističkom ideologijom jer se u prvi plan stavlja religijski simbol, nego je istovremeno i suprotan idejama Komunističke partije Crne Gore od 1941. godine, kada se crnogorski narod poziva u borbu za socijalnu i nacionalnu emancipaciju. Tadašnje partijsko i republičko rukovodstvo Crne Gore je zasigurno bilo upoznato da je Njegoševa kapela na Lovćenu bila simbol dinastičke i unitarističke karađorđevićevske državne politike i tradicije usmjerene protiv nacionalnog i državnog identiteta Crne Gore, zbog čega se s razlogom može postaviti pitanje odakle motivi za takvo ustavno rješenje grba socijalističke Republike Crne Gore od 1946. do 1992. godine, tim prije, što je projekat Mauzoleja na Lovćenu bio jedna od najvažnijih političkih tačaka u poslijeratnoj Crnoj Gori. Moguće objašnjenje možemo prepoznati u ideološkoj koncepciji Milovana Đilasa crnogorske nacije, po kojoj je crnogorski narod stekao subjektivitet u novom vijeku, ali njegovu srednjevjekovnu genezu vezuje za srpsko etničko stablo. Navedene koncepcije će nezvanično ostati na snazi tokom cijelog trajanja socijalističkog perioda kod partijskih i republičkih organa Crne Gore, uz određena lična neslaganja, pa se dalje nije dublje zalazilo u oblikovanje nacionalnog i institucionalizaciju državnog identiteta kao što je to slučaj sa makedonskim rukovodstvom. Crnogorsko partijsko i republičko rukovodstvo zadovoljavalo se kompromisnim rješenjima, kao što vidimo iz Ustava iz 1963. i 1974. godine, s obzirom da je u službenoj upotrebi bio srpsko-hrvatski jezik ijekavskog izgovora, a oba pisma – ćirilica i latinica. Iako je u navedenim ustavima Crna Gora bila definisana kao država crnogorskog naroda i pripadnika drugih naroda i narodnosti Jugoslavije koji žive u njoj, u praksi afirmisana je i njegovana koncepcija dualnog identiteta crnogorskog naroda”, mišljenja je mr Jovović.

Stava je da je Ustavom Republike Crne Gore iz 1992. godine “napravljen određeni diskontinuitet u odnosu na prethodne socijalističke ustave s obzirom da je crnogorski narod izmješten u preambulu Ustava, srpski jezik ijekavskog izgovora proglašen za jezik u službenoj upotrebi, uz ravnopravnost ćiriličnog i latiničnog pisma”.

“Međutim u navedenom Ustavu u članu 6 prepoznajemo povratak monarhističkoj tradiciji Crne Gore s obzirom da Ustav kaže da Crna Gora ima grb, zastavu i himnu, pri čemu je Zakonom o grbu i zastavi iz 1993. godine zakonodavac gotovo preuzeo rješenja iz Ustava za Knjaževinu Crnu Goru u pogledu grba i zastave, ali je pitanje himne zbog nepostojanja političkog konsenzusa ostalo zadugo nedefinisano. Slijedeći monarhističku tradiciju, Ustav iz 1992. godine u članu 11 decidirano navodi tradicionalne vjerske zajednice pravoslavnu crkvu, islamsku zajednicu i katoličku crkvu, ali propisuje njihovu odvojenost od države. Tek Zakonom o državnim simbolima iz 2004. godine utvrđeno je da je himna Crne Gore ‘Oj, svijetla majka zoro’, a istim pravnim aktom još su se više grb i zastava približili monarhističkim obilježjima Knjaževine odnosno Kraljevine Crne Gore, iako Crna Gora ima republikansko uređenje. Ustavom Crne Gore iz 2007. godine, iako je država definisana kao građanska, u istom aktu u članu 79 nailazimo na odredbe koje štite nacionalni identitet manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica, a u članu 80 zabranjuje se nasilna asimilacija manjinskih naroda, a da pri tome ustavopisac nije definisao koji je to državotvorni narod ili narodi od kojih potencijalno mogu biti ugrožena prava manjinskim narodima te im prijeti nasilna asimilacija. Ni preambula Ustava ne pruža nam mogućnost tumačenja ovih odnosa, čak šta više, komplikuje ga, s obzirom da se u preambuli između ostalog navodi: ‘Polazeći od odlučnosti da smo kao slobodni i ravnopravni građani, pripadnici naroda i nacionalnih manjina koji žive u Crnoj Gori: Crnogorci, Srbi, Bošnjaci, Albanci, Muslimani, Hrvati i dr. privrženi demokratskoj i građanskoj Crnoj Gori’.

U članu 4 Ustava iz 2007. godine definisana su, tj. de facto preuzeta rješenja iz Zakona o državnim simbolima, dok je u članu 13 utvrđeno da je službeni jezik u Crnoj Gori crnogorski, dok su u službenoj upotrebi srpski, bosanski, albanski i hrvatski, te da su oba pisma ravnopravna. Ovakvo ustavno rješenje po ocjeni profesora Blagote Mitrića predstavlja pravni specifikum, bez obzira koliko god težili da Crna Gora bude demokratska država, s obzirom da u uporednoj praksi ne postoji država sa pet službenih jezika. Ipak, nedostaje eksplanacija od strane stručne javnosti kada su u pitanju objašnjenja u pogledu normiranja crnogorskog jezika po nazivu države, što bi implicite dovelo u pitanje pravo etničkim Crnogorcima da svoj jezik nazovu nacionalnim imenom. Crnogorci nijesu progovorili crnogorskim jezikom od 2007. godine, iako su im do tada sva dotadašnja ustavna i zakonodavna rješenja to pravo onemogućavala. Zato je jotovana varijanta crnogorskog jezika autentični, istorijski iskaz kao narodnog jezika Crnogoraca. Ustav iz 2007. za razliku od prethodnog iz 1992. godine ne nabraja tradicionalne vjerske zajednice, već u članu 14 navodi da su vjerske zajednice odvojene od države i slobodne u vršenju obreda i vjerskih poslova. Kako je ta sloboda vjerskih zajednica u proteklom periodu primjenjivana, prepoznajemo u njihovom direktnom ili indirektnom političkom angažmanu, naročito Srpske pravoslavne crkve, ali i ostalih vjerskih zajednica, pa shodno načelu de lege ferenda preporučujem da se vratimo na sedmo poglavlje Ustava za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905. godinu, s obzirom da nas kao zajednicu očigledno mogu vratiti u sekularne odnose istorijski potvrđena rješenja. Na osnovu svega izloženog, neupitna činjenica je da je Ustav za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905. godine bio u funkciji oblikovanja nacionalnog i državnog identiteta, s obzirom da i organizator ovog skupa ovaj akt ocjenjuje kao temelj ustavnosti”, rekao je mr Jovović.

Zaključio je predavanje tvrdnjom da je u važećem Ustavu prepoznata intencija ustavopisca da se u mjeri mogućeg inkorporiraju ona identitetska rješenja iz crnogorske pravne prošlosti koja se temelje upravo na Ustavu za Knjaževinu Crnu Goru.

“Imajući u vidu da su u našoj ustavnoj tradiciji promjene konstanta, kao i činjenicu da društvena stvarnost često ne odgovara načelu de lege lata, ostaje otvorena mogućnost koja se dugo najavljuje u političkom diskursu da dođe do promjena u bližoj budućnosti onih odredbi Ustava kojima se tretiraju identitetska pitanja”, potencirao je mr Ivan Jovović.

The post Mr Ivan Jovović učesnik okruglog stola o Ustavu Knjaževine Crne Gore iz 1905. first appeared on BARinfo.

Radio je u Barskoj nadbiskupiji, pa u Monopolu duvana, bio je jedan od utemeljivača Barske narodne čitaonice, marta 1881. godine, i saradnik biologa i geografa dr Antonia Baldaccija 1895.u istraživanju flore i faune, zadužen za primorsku oblast. Bio je jedan od donatora za Dječju bolnicu na Cetinju, te jedan od prvih u Baru što su se odazvali na poziv Crnogorskog Crvenog krsta za skupljanje priloga, 1913. godine.

U svoje vrijeme slovio je kao vrlo plodan i cijenjen pjesnik, objavljivao je u časopisima na prostorima današenje Crne Gore, Srbije, Bosne i Hercegovine…

Shodno nacionalnom zanosu u to vrijeme, i ovaj pjesnik rimokatoličke vjeroispovjesti se osjećao Srbinom, te su mu i radovi na tom fonu. Govorio je francuski, italijanski i turski jezik. 

U posljednje vrijeme, njegovo je ime predmet politizacije, a stihovi se tumače shodno aktuelnom društvenom momentu. Tim povodom, njegov blizak srodnik – praunuk, mr Ivan Jovović, objavio je u “Matici” esej o takvim pojavama, objašnjavajući ličnost i djelo svog pretka.

“Njegov pjesnički iskaz je dominantno determinisalo vrijeme u kojem je stvarao, odnosno oficijelna ideološka matrica stvarana i njegovana u Knjaževini / Kraljevini Crnoj Gori. Iako je među prvima u Crnoj Gori započeo sa pisanjem dječije poezije, njegov opus je obilježila nacional-romantičarska, tj. rodoljubiva poezija, koju je pisao u zanosu, nošen idejom konačnog oslobođenja od Turaka, prihvatajući ideologiju srpstva kao modus operandi ove uzvišene istorijske misije njegove generacije.

Pripadnost katoličkoj vjeri Mila Jovovića nije ga omela u stavu 1878. godine, još dok je bio mladić, da se suprotstavi generalnom vikaru Barske nadbiskupije Josipu Koloviću, u pogledu pohađanja nastave katoličke djece u državnoj (knjaževskoj) školi, a taj događaj je očigledno dugoročno odredio njegove ideološke svjetonazore, ostajući do kraja života lojalan državi i dinastiji (preminuo je od zadobijenih rana prilikom austrougarskog bombardovanja Bara 1916. godine).

Da je pripadnost srpstvu Mila Jovovića proizlazila iz ideologije koju je kao mladić prihvatio, svjedoči čitav niz pjesama, odnosno stihova koji su direktno ili indirektno posvećeni majci, uključujući i stihove u njegovoj posljednjoj, za života, objavljenoj pjesmi ‘Crna internacionala’.

Motivacija za nastanak ovog članka prvenstveno se odnosi na nedovoljno obrađeno stvaralaštvo Mila Jovovića, koje sadržinski pripada istoriji crnogorske književnosti. Zbog takvog tretmana u stručnoj literaturi Mila Jovovića, njegovo pjesništvo možemo istovremeno da sagledamo kao case study u političkoj antropologiji zloupotrebe tradicije u javnom životu Crne Gore u proteklih desetak godina. Neophodno je poznavati političku tradiciju u Knjaževini / Kraljevini Crnoj Gori, kritički je sagledati, jer bez razumijevanja njene paradigme ne može se dobiti jasna predstava o idealima, tj. zanosu nacional-romantizma na kojima je počivala rodoljubiva poezija”, piše, pored ostalog, u eseju mr Ivana Jovovića.

Kompletan tekst možete pročitati downloadovanjem sa stranice lista “Matica”, od 313 do 324 strane – https://maticacrnogorska.me/casopis/matica-br-102-%E2%80%92-ljeto-2025/

The post Mr Ivan Jovović: Zloupotrijebljeni stihovi Mila Jovovića first appeared on BARinfo.

Slijedi detaljan opis ovog broja.

U uvodniku pod nazivom „Prostori trajne povezanosti“ Vasil Tupurkovski, bivši član Predsjedništva SFRJ, predsjednik Saveza socijalističke omladine Jugoslavije i predsjednik Olimpijskog komiteta Sjeverne Makedonije piše o prijateljskim i bratskim odnosima između Crne Gore i Makedonije koji se „veoma dobro razumiju bez obzira na jezik, kulturu i religiju, jer njihova genetika pokazuje snažno zajedničko porijeklo koje seže hiljadama godina unazad, dublje nego bilo koja politika ili ideologija što govori da su Makedonci i Crnogorci braća koji nikada u istoriji nijesu imali bilo koje otvoreno pitanje“

Za ovaj poseban tematski broj Komune napisao je tekst mr Ivan Jovović, predsjednik Matice crnogorske o crnogorsko-makedonskim kulturno-istorijskim vezama koje imaju duboke korijene, od kojih jedna o neizostavnih relacija predstavlja milenijumski kult svetog kneza Vladimira Dukljanskog i legenda o njegovoj ljubavi sa makedonskom princezom Kosarom koja je bila inspiracija značajnom broju književnih i umjetničkih ostvarenja.

O dubokim i vrijednim vezama između dva naroda piše dr Srđa Martinović s posebnim akcentom na nezaobilazne biljege prijateljstva poput Bregalničke bitke, kao i učešću Crnogoraca u Ilindenskom ustanku.

Kao prilog o crnogorsko-makedonskim kulturno-istorijskim vezama Dragan B.Perović piše o Nikoli Petanoviću Naiadu koji je bio veliki borac za pravo i čast i slobodu Crne Gore koji je prezentovao stavove o Makedoniji i Makedoncima i njihovoj „tegobnoj borbi za očuvanje identiteta, duhovne i kulturne baštine“

Komun@ u najnovijem broju publikovala je i tekst Ilije Veleva koji govori o tradiciji i tokovima savremenih književno-stavaralačkih nacionalnih izazova u Makedoniji i Crnoj Gori pod naslovom ,,Na stalnom udaru politika asimilacije“.

U ovom broju Komune Miroljub Orlandić piše o crnogorskim iseljenicima u Sjevernoj Makedoniji , a akademik dr Mile Mićunović o crnogorskim porodicama u Ohridu gdje je 2009.godine osnovano Udruženje Crnogoraca sa osnovnim ciljem da promoviše i sačuva kulturne i duhovne vrijednosti Crne Gore…

U tekstu pod naslovom „Rasadnik revolucionara i narodnih heroja“ urednik ovog posebnog tematskog izdanja mr Amer Ramusović piše o čuvenoj Velikoj medresi u Skoplju gdje su školovane značajne ličnosti iz Crne Gore poput Rifata Burdževića Trša, Beća Bašića, Ćamila Sijarića, Mustafe Pećanina, Salka Alkovića, Džafera Nikočevića, Mustafe Memića i mnogih drugih , a isti autor predstavlja i Jadranku Dabović Anastasovsku, naučnicu, profesoricu, sutkinju Ustavnog suda Makedonije kod koje se „kroz sve etape života protežu dvije linije-crnogorska i makedonska- spajajući se u snažno tkanje identiteta, znanja, poštovanja i predanosti“.

O Milutinu Peroviću, crnogorskom kamikazi koji je poginuo kod Kumanova piše Anka Perović Radović koja u tekstu pod naslovom „Letom u istoriju“ kaže da „Crna Gora je mala zemlja velike istorije, pa možda zbog toga ostaju neotkriveni mnogi njeni junaci među kojima je Milutin Perović, pilot-lovac koji se vinuo u samoubilački let na aerdromu kod Kumanova, čuvajući granicu sa Bugarskom u II svjetskom ratu, a Predrag Nikolić piše o spomen ploči koja je postavljena u gradskom jezgru Skoplja a posvećena je Crnogorcu Periši Saveljiću, koji je bio komadant skopskog partizanskog odreda.

Dragana Erjavšek predstavlja u ovom izdanju zaboravljenu pjesmu „Maćedoniji“ koju je prije 120 godina napisao barski pjesnik Milo Jovović povodom ilindenskog ustanka, a u drugom tekstu i predstavlja Slobodanku Bebu Milenković , prvakinju makedonskog narodnog ansambla „Tanec“.

Mr Željko Rutović piše o Aliji Redžiću, u tekstu pod naslovom „Plemenitost osobenog šarma“ ističući da je „Redžić znamenito ime prepoznavanja i institucionalnog utemeljenja crnogorske zajednice u Makedoniji kojoj se duhom i snagom svoje ličnosti posvetio na način iskonske odanosti, njegovanja kulture i identiteta zajednice za čije je mjesto uglednika stekao poštovanje kako u Crnoj Gori, tako i široj zajednici države u kojoj živi“

O aktivnostima Crnogorske zajednice u Sjevernoj Makedoniji koja predstavlja primjer kako se može očuvati posebnost, a istovremeno biti dio šire zajednice piše Peđa Nikolić, dok Rijalda Ramusović predstavlja NVU „Crnogorsko makedonsko prijateljstvo Kirjana“ koje ove godine slavi 10 godina postojanja, a koje promoviše ravnopravnost i zajedništvo između dva naroda uz upoznavanje i međusobno prožimanje njihovih kultura, običaja i tradicije..

Ružica Batkovska Grubač predstavlja aktivnosti makedonsko-crnogorskog društva prijateljstva i nacionalne zajednice Makedonaca u Crnoj Gori u tekstu pod naslovom ,,Promoteri bogate makedonske kulture“

Komun@ u svom posebnom tematskom izdanju koji po prvi put u javnosti na jednom mjestu publikuje tekstove o crnogorsko- makedonskim vezama i predstavlja znamenite ličnosti koje su doprinijele očuvanju crnogorsko-makedonskih odnosa na raznim poljima.

Tako mr Nela Savković Vukčević podsjeća na nedavno preminulog akademika Sretena Perovića koji je „svojim snažnim stvaralačkim posredovanjem doprinio jačanju crnogorsko-makedonskog prijateljstva, upoznavanju sa književnim ostvarenjima i kulturnim tokovima i otvaranju puteva budućim generacijama u razumijevanju novih umjetničkih kvaliteta i dometa dva naroda, povezana dubokim istorijskim prožimanjima „

Akademik prof dr Ferid Muhić u tekstu pod naslovom „Čovjek dobrih djela, prijatne naravi i slojevite duše“ piše o sjećanju na Adema Kočana, istaknutog člana Crnogorske zajednice koja je izuzetno uticala na očuvanju zavičajnog duha u Makedoniji, kao i razvijanju i unapređivanju odnosa i prijateljstava između makedonskih i crnogorskih građana.

O dr Milošu Gruboviću, filantropu, humanisti i dobročinitelju piše Vildan Ramusović koji u tekstu o njemu ističe da je dr Grubović za života ostavio duboke tragove svojim radom i odnosom kako u u zemlji rođenja, tako i u zemlji u kojoj je živio i oformio porodicu, izrastajući u ličnost koja je jako uticala na očuvanje crnogorskog duha u Makedoniji.

U ovom broju Komune i osvrt dr Zećira Ramčilovića, doskorašnjeg ambasadora Sjeverne Makedonije u Crnoj Gori na odnose dvije države sa naslovom „Saradnja na temeljima istine i pravde“, a Dejan Lučić predstavlja prof dr Vinetu Vuksanović koja već četiri decenije gradi uspješnu karijeru Crnoj Gori, nimalo zapostavljajući veze sa rodnom Makedonijom.

Tu je i tekst Salka Lubodera o sjećanju na pjesnika Adema Redžića, kojeg već četiri decenije prekriva zaborav njegovog pjesničkog stvaralaštava, a predstavlja pjesnika kojeg treba pamtiti…

Tu je i priča Dimitra Pandeva o Vasu Tomanoviću, crnogorskom lingvisti i Samira Radončića o makedonsko-crnogorskom i crnogorsko-makedonskom rječniku autora Remza Skenderovića koje je izdala Crnogorska zajednica u Makedoniji, a koji predstavljaju značajan doprinos obogaćivanju makedonske i crnogorske leksikografske nauke.

Kada je riječ o značajnim ličnostima koje su dale dorinos osnaživanju makedonsko-crnogorskih odnosa u ovom broju Komune prof dr Draško Došljak piše o putopisima Ćamila Sijarića u tekstu pod naslovom „Skoplje kao prostor sjećanja“, a Aleksandar Spasov o stranicama iz književno-kulturne aktivnosti Vukajla Kukalja u Makedoniji, dok mr Filip P.Jovanovski piše o dr Nenadu Vujadinoviću, piscu i univerzitetskom profesoru iz Podgorice koji je na makedonskom jeziku stvorio većinu svog opusa.

Kao izuzetne zanimljiva priča u ovom izdanju Komune publikovano je jedno sjećanje na studentsko vrijeme iz Skoplja devedesetih godina iz pera Dražena Draškovića, kao i nostalgično pismo iz Sarajeva Mukadese Redžepagić Mašić koja je rođena u Plavu, a svoju mladost i školovanje provela u Skoplju, a sada živi u Sarajevu gdje napominje “podjednako srce zatreperi i suza zaiskri u oku kada čujem neku crnogorsku i makedonsku pjesmu“

U ovom posebnom izdanju Komune i tekst Rijalde Ramusović o plodnoj saradnji crnogorskih i makedonskih teatara i velikom uspjehu Marije Sarap čija je drama „Jelena Savojska“nagrađena na festivalu u Resenu kao najbolja predstava i dramski tekst.

Kao i u mnogim drugim ranijim brojevima Komune, i u ovom izdanju je publikovan jedan tekst iz oblasti sporta gdje Saša Radunović, piše o crnogorskom rukometnom bračnom paru Kastratović, Zoranu i Indiri, kojima je Makedonija više od Crne Gore pružila mnogo veću pažnju i dala priliku da pokažu koliko znaju i mogu u rukometu zbog čega su se odlučili da život provedu u Republici Sjeverna Makedonija.

Ovo jedinstveno i posebno izdanje Komune već od preksjutra će se naći na svim prodajnim mjestima za štampu širom Crne Gore, a uredili su ga mr Amer Ramusović, gl. i odg. urednik i Voislav Bulatović, grafički i urednik dizajna.

The post Iz štampe izašao 52. broj časopisa Komun@, posvećen crnogorsko-makedonskim vezama first appeared on BARinfo.

Ovo kapitalno izdanje Matice crnogorske obuhvata interdisciplinarna istraživanja o autohtonoj genezi i etnografskoj emancipaciji crnogorskog duhovnog i kulturnoistorijskog identiteta. Istraživanja u istorijskom kontinuitetu slijede razvoj hrišćanstva kroz sva civilizacijska nadograđivanja i globalne procese u epohama, počevši od drevnog ilirodukljanskog subjektiviteta, a završavaju s crnogorskim nacionalnim kolektivitetom na početku XX vijeka. Izdanje rasvjetljava malo poznate i nepoznate procese i periode, a ističe se i više istraživačkih odgovora na dosad nerazjašnjena pitanja u montenegristici.

Prvi tom nosi podnaslov „Od pojave hrišćanske religije, civilizacije i kulture do vladarskog zalaska dinastije Vojislavljevića 1189.“ (sadrži šest poglavlja), a drugi „Na raskršću hrišćanskog Zapada i Istoka od početka XIII vijeka do sumraka države Crne Gore 1920.“, pored pet poglavlja sadrži spisak literature i bio-bibliografiju autora.

Govoreći na promociji, urednik i prevodilac Ivan Ivanović kazao je da ovo djelo predstavlja interdisciplinarno proučavanje autohtone geneze i etnografske emancipacije crnogorskog duhovnog i kulturno-istorijskog identiteta. Prema njegovim riječima, pred crnogorskom i regionalnom javnošću je voluminozno naučno djelo, oslobođeno romantičarskih strasti.

Istoričar Božidar Šekularac je rekao da ova knjiga, poznatog naučnika, stvaraoca univerzitetskog obrazovanja, osvjetljava još jednu dimenziju crnogorske istorije, a kako je istako, „crnogorsko pitanje između 1920. i 1944. imalo je nesagledive posljedice za nacionalni, duhovni i kulturno-istorijski identitet Crne Gore i Crnogoraca“.

Istoričar i politikolog Radovan Radonjić naveo je kako knjiga „obavezuje da, i u vlastitim osvrtima na prošlost, postavimo drugačije – kritičnije, ozbiljnije i odgovornije. Jer pitanje crkve je veliko, posebno osjetljivo pitanje u istoriji Crne Gore, koja je – kako iz vaše knjige jasno vidimo – imala vrlo značajnu, ali i tragičnu ulogu u kulturno-istorijskom razvoju ovog prostora“.

Prema riječima predsjednika Matice crnogorske mr Ivana Jovovića, riječ je o kapitalnom djelu prof. dr Ilije Veleva, u kojem su, kako ističe, determinisani markeri hrišćanskog identiteta na crnogorskom prostoru, te ova studija predstavlja sveobuhvatan sadržaj kulturno-istorijske zaostavštine, u obliku duhovnih i materijalnih tragova nastalih u proteklih dva milenijuma na crnogorskom prostoru.

„Bogatu riznicu koju samo fragmentarno možemo sagledati i razumjeti, naročito kada je u pitanju prvi milenijum hrišćanstva, profesor Velev je dao iscrpan uvid i interpretaciju poznatih istorijskih izvora i arheoloških nalaza, koristeći se komparativnom metodom u objašnjenju tako složene tematike. Profesor Velev ponudio je potrebne odgovore na nastanak i razvoj hrišćanskog učenja i crkvene organizacije ne samo na prostoru Crne Gore nego i širem koji je obuhvatala dukljanska država.

Preko anticipiranja brojnih izvora i korišćene literature iz oblasti istorije književnosti i umjetnosti, prava, filozofije, teologije, običaja i dr., korišćena je komparativna metoda u cilju eksplanacije nekih opštih mjesta u istoriji hrišćanstva, predstavljajući stručnoj i naučnoj javnosti dubinsku analizu duhovnog nasljeđa gdje je hrišćanstvo dominantno ali ne isključivo odredilo kulturološke odrednice Crne Gore imajući u vidu prisustvo islama na ovim prostorima nekoliko vjekova“, rekao je Jovović, objašnjavajući da „profesor Velev u objašnjenju duhovnog identiteta, kao i kulturno-istorijskih prilika koje su oblikovale hrišćanski civilizacijski kod na crnogorskom prostoru, vidi u dvije crkvene institucije Dukljansko-barskoj nadbiskupiji i Crnogorskoj mitropoliji, nekadašnjoj Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi“.

Autor prof. dr Ilija Velev je istakao da njegova monografska studija nije usmjerena protiv bilo koga.

„Odmah želim da naglasim – ova knjiga nije antisrpska, nije antihrvatska, niti je usmjerena protiv bilo koga. Ovo je montenegristička knjiga, globalistička po duhu, koja oslikava sve procese koji su se odvijali na prostoru Crne Gore. Govori o svim civilizacijskim slojevima, odnosno supstratima. Njenih 850 stranica rezultat su metodološkog pristupa usmjerenog na objašnjavanje pojava koje su ostavile trag i talog kroz civilizacijske slojeve. Cilj je da crnogorski narod zna da ima svoju tradiciju i da s njom živi“ – kazao je autor.

Prof. dr Ilija Velev (1959) univerzitetski je profesor, naučni radnik i književni stvaralac, redovni profesor i naučni savjetnik na Institutu za makedonsku književnost pri Univerzitetu „Sv. Ćirilo i Metodije” u Skoplju. Autor je oko 500 naučnih knjiga, studija i radova iz oblasti medievalistike, vizantologije, paleoslavistike, istoriografije, kulturologije i nauke o književnosti.

Najveću nagradu za naučna dostignuća u Republici Makedoniji „Goce Delčev“ dobio je 2006. godine za monografski naučni rad „Vizantijsko-makedonske književne veze“(Skoplje, 2005). Nakon više od tri decenije naučnoistraživačkog rada u oblasti ćirilometodijevistike objavio je„Istoriju makedonske književnosti“, tom 1,„Srednjovjekovna književnost“(Skoplje, 2014), za koju je 2014. godine dobio nagradu grada Skoplja „13. novembar“ za izuzetna dostignuća u nauci.

U izdavačkom projektu Vlade Republike Makedonije „Makedonska književnost u 135 tomova“ autor je prvog toma„Makedonska književnost IX-XVIII vijek“(Skoplje – Bitolj, 2008). Profesionalni renome s velikim brojem naučnih referenci prof. Velev je potvrdio i kao autor rijetko kompletne monografije u paleoslavistici o sveslovenskim prosvjetiteljima i ravnoapostolima svetim Ćirilu i Metodiju, koja je objavljena 2016. godine kao prigodno izdanje Univerziteta „Sv. Ćirilo i Metodije“ u Skoplju. Kao književni stvaralac autor je pjesničko- beletrističkih i kritičko-esejističkih knjiga te dugogodišnji član Društva pisaca Makedonije.

Promociju su organizovali Matica crnogorska – Ogranak Cetinje i Nacionalna biblioteka „Đurđe Crnojević“.

The post Promovisana monografska studija Hrišćanstvo u crnogorskom duhovnom i kulturno-istorijskom identitetu first appeared on BARinfo.

Konkurs za učenike je u većini gradova podrazumijevao literarni rad na zadatu temu, dok je na Cetinju imao i likovni, a u Herceg Novom i muzički segment.

Kao i prošle godine, i ove godine je odziv bio veliki, posebno u Rožajama (gdje se nadmetanje održavalo prvi put), na Cetinju i u Herceg Novom. Literarno nadmetanje se prvi put održalo i u Baru. 

Nagrade je osvojilo pet barskih učenika.

Majda Grbović (OŠ “Anto Đedović”) je osvojila drugo mjesto u trećoj kategoriji osnovnih škola (mentorka Danijela Boljević).

Samra Tombarević (SEUŠ) je osvojila prvo mjesto u prvoj kategoriji srednjih škola (mentorka Ivana Kecojević), Anđela Zindović (SEUŠ) prvo mjesto u drugoj kategoriji srednjih škola (mentorka Ivana Kecojević), Anđelija Đurković (Gimnazija “Niko Rolović”, mentor Marko Radosavović) drugo mjesto u prvoj kategoriji srednjih škola, a Violeta Lončar (SŠŠ) treće mjesto u drugoj kategoriji srednjih škola (mentorka Zermina Jašarović Bibuljica).

Predsjednica žirija je bila mr Marija Šušter, a nagrade je uručio predsjednik Matice crnogorske mr Ivan Jovović.

The post Nagrade za crnogorske učenike na konkursu Matice crnogorske first appeared on BARinfo.

Brojni posjetioci su imali priliku da se upoznaju sa izuzetnim segmentima duhovnog, istorijskog i kulturnog nasljeđa koje je za sobom ostavila Blažena Ozana Kotorka, svetica čiji je život ostavio snažan trag u istoriji Crne Gore.

Otvaranju su prisustvovali predstavnici kulturnog i javnog života našeg grada, a u ime organizatora obratili su se dr Milun Lutovac i predsjednik Matice crnogorske, mr Ivan Jovović. Oni su podsjetili na značaj koji Blažena Ozana ima ne samo kao vjerski simbol, već i kao simbol dobrote i duhovne snage žene u vremenu kada to nije bilo uobičajeno.

“Mnogi su umjetnici bili inspirisani likom i djelom Blažene Ozane Kotorke, ali neka mi ne bude zamjereno, posebno ćemo se ovom prilikom baviti radom akademskog slikara Mila Milunovića koji je izradio fresko tehnikom sliku Blažene Ozane, u crkvi Rođenja Bogorodice na Prčanju. Ovdje je Blažena Ozana prikazana kao mlada djevojka, kćerka vrletnog crnogorskog sela, i kćerka božja, onog Boga koga je poznavala u svom zavičaju u ranoj djevojačkoj dobi”, izdvojio je dr Lutovac.

Predsjednik Matice crnogorske, mr Ivan Jovović je izložbu opisao kao “presjek društvenog života srednjovjekovnog Kotora, gdje su obuhvaćene najvažnije sastavnice Kulta Blažene Ozane Kotorke”.

“Ova blaženica je, uz patrona grada i Kotorske biskupije Svetog Tripuna, i prije zvaničnog dekreta njenoj beatifikaciji od strane Svete Stolice 1927. godine, bila ličnost tokom minulih stoljeća, koja predstavlja neizostavni marker duhovnog identiteta Kotora i Boke. Njen kult je bio prisutan i duž Dalmacije, kao i u rodnoj Crnoj Gori, Lješanskoj nahiji, selu Relezi, gdje su je pravoslavni nazivali Svetom Odivom, sa kojom su po narodnom kazivanju mještani ovog sela bili u srodstvu. Katarina Kosić u dokumentima crkve, a u narodnom predanju Jovana Đujović, kao mlada crnogorska pastirica je došla u slobodni Kotor, s obzirom da je njena domovina pala pod osmansku vlast, i smjestila se u znamenitu kotorsku plemićku porodicu Buća, u kojoj je stekla prva znanja o katoličkoj vjeri. Potom je postala ponizna kćer svetog Dominika, odnosno redovnica dominikanskog reda, što je ostala do kraja života, provodeći ga u pokori i strogom postu”, naveo je, između ostalog, mr Jovović.

Postavka će u narednim danima biti otvorena za javnost, pa zainteresovani imaju priliku da saznaju više o životu i djelu žene koja je svojim primjerom uticala na duh jednog grada.

The post VIDEO: Izložba Kult Blažene Ozane Kotorke otvorena u barskoj Galeriji first appeared on BARinfo.

„Blažena Ozana  uzdigla se  svojim pokorničkim  životom u feudalno  doba,  pored brojnih  kotorskih plemkinja, od kojih su mnoge  bile vrlo pobožne, dušobrižnice, poznate  po svom milosrđu, žene koje su  zavještale dobar dio svoje imovine  siromašnima  i nevoljnima. Najrječitiji dokaz njene  svetosti   je taj  što Bog ne gleda  na plemstvo roda,  nego na plemenitost duše. Svetost života bila je jesno prepoznatljiva jer je u Kotoru  razvijala  svoj apostolski rad i pokorničkim životom uticala na Kotorane, u sudbonosno  doba političkih  i istorijskih  previranja…“

Na otvaranju izložbe govoriće predsjednik Matice crnogorske mr Ivan Jovović i teoretičar umjetnosti dr Milun Lutovac, navodi se u saopštenju JU Kulturni centar Bar.

The post Izložba Kult Blažene Ozane Kotorke u barskoj Galeriji first appeared on BARinfo.