CRKVA SVETOG JOVANA KRSTITELJA I SVETOG ARHANĐELA MIHAILA U SELU SOTONIĆI

Nekoliko crkava u Crmnici proglašeno je spomenicima kulture Crne Gore. Među njima je i crkva Svetog Jovana Krstitelja i Svetog Arhanđela Mihaila u selu Sotonići u Crmnici.

U monografiji “Pedeset godina na prestolu Crne Gore 1860-1910”, objavljenoj povodom jubileja 50 godina vladavine knjaza Nikole I Petrovića Njegoša i proglašenja Kraljevine Crne Gore, između ostalog, navodi se, kada se nabrajaju podignuti i obnovljeni hramovi u Crnoj Gori od 1860. do 1910, na strani 107, da je u selu Sotonići (Crmnica) 1880,  podignut hram, odnosno, crkva Svetog Jovana Krstitelja i Svetog arhanđela Mihaila.

U vrijeme podizanja te crkve, poglavar Pravoslavne crkve u Crnoj Gori bio je mitropolit Ilarion Roganović, koji je tu dužnost obavljao od hirotonisanja za episkopa-mitropolita 1863. do smrti 1882. godine, kada ga je naslijedio na mitropolitskoj stolici Visarion Ljubiša, a od 1885. mitropolit Mitrofan Ban.

O toj crkvi ukratko piše i akademik prof. dr Pavle Mijović u monografiji “Vječno na Krajini, Virpazar-Bar-Ulcinj”, objavljenoj 1974. godine, navodeći da je u osnovi to jako stara crkva – dvojna crkva i da je njena izgradnja vezana za stariji period i dugu tradiciju takve gradnje. Smatra se da je prvobitna crkva vezana za period izgradnje tokom 18. vijeka i da je ona građena u nekoliko temporalnih faza, da je prvobitna građevina bila kasnije dograđivana. Crkva ima dvje oltarske apside. Navedena crkva u Sotonićima, u Crmnici, koja već duže vremena pripada administrativno-teritorijalno opštini Bar, bila je, nekad, u vjerskoj i administrativnoj jurisdikciji Pravoslavne crkve u Crnoj Gori. Ta crkva je grobljanskog tipa i domicilna je, saborna crkva stanovnika crmničkog sela Sotonići, kojima i pripada.

Postoje i drugi podaci i tvrdnje koje kazuju da je ta crkva u crmničkom selu Sotonići znatno starija, odnosno, da je građena krajem 18. i početkom 19. vijeka. To zahtijeva dodatna ispitivanja u pogledu utvrđivanje bliže datacije ili vremena njene izgradnje. U knjizi “Spomenici kulture Crne Gore”, čiji su autori dr Čedomir Marković i dr Rajko Vujičić, objavljenoj 1997. godine, na stranama 106-107, o navedenoj crkvi se kaže:

„Dvojna crkva, posvećena sv. Jovanu i sv. Mihailu, nalazi se na mjesnom groblju sela Sotonića, u Crmnici. U istorijskim izvorima nema podataka o vremenu gradnje ove zanimljive crkve, ali se okvirno može datovati u kraj 18. i početak 19. vijeka.

Umjesto današnje dvojne crkve, prvobitno je na groblju u Sotonićima postojala jedna jednobrodna građevina, kojoj je kasnije pridodata još jedna istog oblika i istih dimenzija. Zazidana vrata na zapadnoj fasadi južne crkve i nekoliko zazidanih otvora na bočnoj fasadi govore da je ova građevina starija i da je uz nju uklanjajući sjeverni zid pridodata nova crkva.

Današnja crkva pripala tipu dvojnih, vezanih građevina sa dvije polukružne apside i zvonikom na preslicu po sredini zapadne fasade sa tri otvora za zvona. Zidana je od dobro tesanog kamena slaganog u pravilne horizontalne redove. Unutrašnji prostor je sa dva masivna stupca podijeljen na sjeverni i južni brod. Brodovi su zasvedeni poluobličastim svodovima ojačanim sa po dva poprečna luka, koji se oslanjaju na dva para bočnih pilastera i središnje stupce.

U crkvi su se nalazila dva ikonostasa sa ikonama rađenim na limu. U zemljotresu 1979. godine, u kojem je crkva bila teško oštećena, jedan ikonostas je gotovo uništen, dok je drugi, koji je 1909. godine izradio Vasilije Đinovski sa sinom Milivojem, sačuvan”, konstatuju navedeni autori.