Gost Radio Bara u emisiji “Sunčanom stranom ulice” bio je glavni policijski inspektor Regionalnog centra granične policije “Jug”, Dejan Janković. Tema intervjua bila je sve izraženija problematika koja se tiče evidentnog povećanja broja stranih državljana sa boravkom u Crnoj Gori, procedura njihovog prijavljivanja i, potom radnog angažovanja, efikasnost sistema upravljanja migracijama, usklađenost sa principima i protokolima koje diktira Evropska unija…

RB/BI: Izvještaj Državne revizorske institucije upozorava na slabosti u sistemu upravljanja migracijama i navodi da je veoma veliki broj stranih državljana koji borave u Crnoj Gori. Kakva je situacija u Baru – koliko je stranaca trenutno evidentirano na području naše opštine i da li je taj broj porastao u odnosu na ranije godine?

Janković: Trend rasta broja stranih državljana koji dolaze u Crnu Goru nastavljen je i ove godine. Na području opštine Bar, od 1. do 12. oktobra, registrovano je 5.495 stranih državljana, što je za 22,3 odsto više u odnosu na 2025. godinu, kada su registrovana 4.493 strana državljanina. Ako uzmemo u obzir period od početka godine, na području opštine Bar registrovano je 308.524 stranih državljana, što je za 19,95 odsto više u odnosu na isti period prošle godine, kada ih je registrovano 257.229. Proteklih godina bilježimo konstantan porast broja prelazaka na graničnim prelazima u zoni odgovornosti Regionalnog centra granične policije ”Jug” koji obuhvata sve primorske opštine, pri čemu je zabilježeno smanjenje broja prelazaka na graničnim prelazima Debeli Brijeg i Sukobin, dok je povećanje evidentirano na zajedničkom graničnom prelazu Zupci – Sitnica, Aerodromu Tivat i lučkim graničnim prelazima. Imajući u vidu da veliki broj putnika koji prelaze GP Debeli Brijeg i GP Sukobin samo tranzitiraju kroz Crnu Goru, dok putnici koji dolaze preko aerodroma, lučkih graničnih prelaza i ZGP Zupci-Sitnica ostaju u Crnoj Gori, navedeno, takođe, potvrđuje podatke o povećanju broja stranih državljana koji su boravili u Crnoj Gori.

RB/BI: Pročitala sam podatak da je udio stranih državljana u našoj, veći nego u više od 30 evropskih zemalja. Šta to znači za malu državu kakva je Crna Gora?

Janković: To možemo posmatrati sa više aspekata. Prije svega, mišljenja sam da to pozitivno utiče na imidž Crne Gore, kao zemlje velikog srca i bezbjedne turističke i investicione destinacije. Naime, Crna Gora je prihvatila veliki broj stranih državljana koji su pobjegli od ratnih razaranja, kako iz zemalja regiona početkom i krajem 90-ih godina, tako i sa istoka Evrope u proteklih pet godina. Crna Gora je tom prilikom izgradila imidž sigurnog utočišta za ljude koji su napustili svoja ognjišta, pri čemu je dio od njih i nastavio da živi u našoj zemlji, formira porodice… Zatim, nakon obnavljanja nezavisnosti, u Crnoj Gori smo imali više značajnih investicija, naročito u sektoru turizma, a koje su privukle strane državljane, kako investitore, tako i radnu snagu. Ovo je posebno izraženo u periodu ljetnje turističke sezone, a postalo je neminovnost usljed nedostatka domaće radne snage, sa čime se suočava i susjedna Hrvatska, ali i druge zemlje EU. Naravno, nisu svi stranci u Crnu Goru došli sa dobrim namjerama, pa često i u medijima možete vidjeti da su počinioci prekršaja ili krivičnih djela, kao i žrtve počinilaca. Međutim, Uprava policije u saradnji sa drugim Agencijama za sprovođenje zakona, u kontinuitetu sprovodi mjere i radnje sa ciljem sprečavanja vršenja i otkrivanja počinilaca krivičnih djela i prekršaja. Takođe, postoji bojazan da bi povećanje broja stranih državljana koji duže borave u Crnoj Gori, moglo da u nekom dužem periodu utiče i na demografsku strukturu, ali će Ministarstvo unutrašnjih poslova, kao i do sada, nastaviti da se bavi ovom probematikom kroz zakonsku regulativu.

RB/BI: Koliko ste ove godine evidentirali slučajeva nezakonitog boravka?

Janković: Tokom 2026. godine (zaključno sa 30. septembrom), na nivou Regionalnog centra granične policije ”Jug” ukupno je zbog nezakonitog boravka donijeto 765 rješenja o povratku, izdata 672 prekršajna naloga i podnešeno 47 prekršajnih prijava. Inače, ova godina je za ”Jug” rekordna po pitanju preduzetih mjera prema stranim državljanima.

RB/BI: Službenici Sektora granične policije su, u okviru operativno-taktičke akcije “Stranac” tokom septembra donijeli preko 1.700 mjera prema strancima u Crnoj Gori. Na šta su se odnosile preduzete mjere i donijeta rješenja?

Janković: Tokom septembra, na nivou RCGP ”Jug” preduzeto je 818 mjera, što je rekordan broj u donosu na iste mjesece prethodnih godina. Podnešeno je devet prekršajnih prijava, izdato 559 prekršajnih naloga (izdavaocima smještaja, zbog nezakonitog boravka i neprijavljenog boravka). Donešeno je 110 rješenja o povratku, 16 rješenja o protjerivanju i izvršeno j 17 prinudnih udaljenja. Podnešeno je 40 inicijativa za prestanak boravka, donešeno 63 rješenja o otkazu boravka i četiri rješenja o blažim mjerama.

RB/BI: Odakle dominantno potiču stranci sa stalnim boravkom u Crnoj Gori, a odakle dolaze oni sa privremenim?

Janković: Stranci sa stalnim boravkom u Crnoj Gori dominantno potiču iz zemalja regiona, prije svega Sbije i Bosne i Hercegovine, dok je što se tiče onih sa privremenim boravkom najveći broj iz Ruske Federacije, Turske i Azerbejdžana, a potom iz zemalja regiona.

RB/BI: Ko su najčešće stranci koji borave u Crnoj Gori – turisti, sezonski radnici, ljudi koji dolaze zbog zaposlenja, ili osobe koje imaju druge razloge za boravak?

Janković: Najveći broj stranaca u Crnoj Gori boravi turistički. Slijede oni koji dolaze radi zapošljavanja, kako tokom ljetnje turističke sezone, tako i tokom čitave godine. Borave i oni koji u vlasništvu imaju nekretninu, oni koji su osnovali privredno društvo, članovi uže porodice (supružnici, maloljetna djeca) crnogorskog državljanina ili stranca sa dozvolom boravka (spajanje porodice). Ima i onih koji su ovdje radi školovanja ili studiranja, liječenja, obavljanja vjerske službe i drugih razloga propisanih Zakonom o strancima.

RB/BI: Da li su crnogorske institucije u mogućnosti da, osim domaćih propisa i metodologija koriste i pozitivnu, a kod nas primjenjivu praksu, međunarodnih?

Janković: Da, crnogorske institucije mogu i često moraju da koriste međunarodnu praksu u svom radu. U pravnom i administrativnom sistemu Crne Gore, međunarodni standardi i praksa imaju izuzetno važnu ulogu, a u nekim slučajevima su čak i iznad domaćih zakona. Prema Ustavu Crne Gore, potvrđeni i objavljeni međunarodni ugovori i opšteprihvaćena pravila međunarodnog prava sastavni su dio unutrašnjeg pravnog poretka. Oni imaju primat nad domaćim zakonodavstvom i primjenjuju se neposredno kada odnose uređuju drugačije od domaćih propisa. Zatim, imajući u vidu da je Crna Gora u procesu pristupanja Evropskoj uniji, institucije imaju obavezu da usklađuju domaće zakone sa pravnom tekovinom EU. U oblasti granične bezbjednosti, primjena međunarodne prakse i standarda u Crnoj Gori nije samo mogućnost, već zakonska i strateška obaveza. Crnogorska granična policija u potpunosti je transformisala svoj rad i organizaciju kako bi se uskladila sa evropskim modelom bezbjednosti. Međunarodna praksa se direktno primjenjuje kroz nekoliko ključnih mehanizama. Sektor granične policije Crne Gore funkcioniše po evropskom konceptu Integrisanog upravljanja granicom (Integrated Border Management – IBM). Ovaj model podrazumijeva usklađivanje otvorenih, ali dobro kontrolisanih granica. Imamo direktnu operativnu saradnju sa FRONTEX-om (Obalska agencija za graničnu kontrolu i obalnu stražu) koja se od 2020. godine odvija kroz formalni Statusni sporazum, što u praksi znači da trenutno operativnu zonu u okviru zajedničke operacije aktivno čini osam kopnenih graničnih prelaza, dva vazdušna (aerodromska) i dva lučka granična prelaza, kao i četiri oblasti na kojima se vrši nadzor državne granice. Pored ovoga, u Prihvatnom centru za strance na Božaju sprovode se zajedničke aktivnosti registracije migranata (screening i debrifieng). Takođe, FRONTEX direktno ustupa crnogorskoj policiji savremenu opremu, poput specijalnih terenskih vozila i termovizijskih sistema za nadzor ”zelene” i ”plave” granice. Pomenuću i međunarodnu saradnju koja se odvija na osnovu potpisanih sporazuma protokolom o zajedničkim patrolama sa Bosnom i Hercegovinom gdje, na nivou stanica granične policije Herceg Novi, Nikšić i Plužine održavamo kontrole sa kolegama iz te države i jedinicom Granične policije Trebinje. Ista je situacija sa Graničnom policijom Albanije, a prema protokolu o privremenom režimu, uz južnu granicu, na morskom dijelu na ulasku u Bokokotorski zaliv, realizujemo zajedničke kontrole sa kolegama iz Republike Hrvatske. Konrolu vršimo i na zajedničkim graničnim prelazima sa BiH (Vraćenovići i Deleuša), potom i u Zupcima i Sitnici, a sa kolegama iz Albanije kontrolišemo Sukobin i Murićane, gdje se granična kontrola odvija na jednom mjestu, uslovi rada policijskih službenika su poboljšani, a i razmjena informacija je brža. Uspješnu saradnju imamo i sa ”Guardia di Finanza” Republike Italije koja već nekoliko godina ima misiju u Baru, a od skoro upošljava i veći broj službenika. Kolege iz Italije su nam prije šest godina za potrebe Granične policije donirale dva patrolna broda, a narednog mjeseca očekujemo donaciju još dva plovila za potrebe RCGP ”Jug”.

RB/BI: Pratimo li savremene metode i kada govorimo o identifikaciji i registraciji migranata i jesu li usklađeni sa evropskim?

Janković: U Prihvatnom centru za strance na Božaju sprovode se zajedničke aktivnosti registracije migranata. Svi migranti, zatečeni u Crnoj Gori, prolaze kroz proceduru registracije, na način što se u nadležnoj organizacionoj jedinici Uprave policije obavi fotografisanje i daktiloskopiranje lica i provjera identiteta kroz Interpolove baze podataka. Ovdje razlikujemo dva slučaja. Jedni su migranti koji u trenutku kontrole ili tokom postupka izraze namjeru za međunarodnu zaštitu stranaca, a zatim od nadležnog inpektora za strance dobijaju Potvrdu o izraženoj namjeri za podnošenje zahtjeva za međunarodnu zaštitu (sa fotografijom), nakon čega se upućuju u Centar za prihvat stranaca radi podnošenja Zahtjeva za međunarodnu zaštitu stranaca. Na drugoj strani, ukoliko su strani državljani – migranti zatečeni bez dokumenata, a pri tom ne izraze namjeru za međunarodnu zaštitu stranaca, sprovode se u Prihvatilište za strance, gdje se zatim pokreće procedura dobrovoljnog povratka u matične zemlje.

RB/BI: Šta se dešava kada policija utvrdi da neko nema regulisan boravak – kakva je procedura?

Janković: Stranac koji je nezakonito ušao, odnosno nezakonito boravi u Crnoj Gori, mora napustiti njenu teritoriju, odmah ili u roku koji mu je određen. Nezakonitim boravkom u Crnoj Gori smatra se boravak stranca koji ne ispunjava ili više ne ispunjava uslove za ulazak i boravak koji su propisani Zakonom ostrancima. U slučajevima nezakonitog boravka stranca, policija će donijeti i uručiti rješenje o povratku, kojim će se odrediti rok u okviru kojeg je stranac dužan da dobrovoljno napusti Crnu Goru, a koji ne može biti kraći od sedam dana, niti duži od 30 dana. Takođe, strancu se izriče i zabrana ulaska i boravka u Crnoj Gori, koja ne može biti kraća od 90 dana, niti duža od pet godina. Sve ovo podrazumjeva i prekršajni postupak, pa se strancu koji nezakonito boravi u Crnoj Gori izdaje prekršajni nalog u iznosu od 200 eura. U slučajevima da stranac ne prihvati prekršajni nalog, podnosi se prijava za prekršaj nadležnom Sudu za prekršaje.

RB/BI: Da li podaci kojima raspolažete pokazuju da strani državljani češće učestvuju u krivičnim djelima ili prekršajima – i kao počinioci i kao žrtve?

Janković: Već sam napomenuo, nisu svi stranci u Crnu Goru došli sa dobrim namjerama. Svjedočimo slučajevima gdje su počinioci krivičnih djela strani državljani. Podsjetiću na slučaj kada je počinilac krivičnog djela teško ubistvo na štetu crnogorskih državljana bio stranac. Osvrnuću se i na slučaj na aerodromu Tivat, gdje je nakon sveobuhvatnih aktivnosti, kod stranih državljana, između ostalog, pronađen i novac čiji iznos premašuje milion eura.

RB/BI: Jeste li imali slučajeve koji su ukazivali na trgovinu ljudima, krijumčarenje ljudi ili eksploataciju stranih radnika? S obzirom na svoju geografsku i saobraćajnu poziciju, Bar je posebno izložen riziku od krijumčerenja ljudi. Dijelite li to mišljenje?

Janković: Što se tiče Bara, i ne baš. Tokom 2026. na nivou Regionalnog centra granične policije ”Jug”, a samim tim ni u Baru, nismo evidentirali slučajeve krijumčarenja ljudi. Prethodnih godina je bilo sporadičnih slučajeva krijumčarenja ljudi u nadležnosti Stanice granične policije Herceg Novi, a evidentirani su i u zoni odgovornosti RCGP ”Centar”, prije svega u stanici GP Nikšić i Plužine, na državnoj granici prema Bosni i Hercegovini. Kada govorimo o geografskoj i saobraćajnoj poziciju Bara, mišljenja sam da Bar nije izložen riziku od krijumčarenja ljudi, prije svega iz razloga što je migrantska ruta, koja je vodila iz Albanije preko Ulcinja i Bara i dalje prema Herceg Novom i Republici Hrvatskoj (kao zemlji EU), prethodnih godina preusmjerena na Podgoricu i Nikšić i dalje prema Bosni i Hercegovini. Ove, kao i prethodnih četiri, pet godina, u zoni odgovornosti RCGP ”Jug” sporadično se evidentiraju slučajevi nezakonitog prelaska državne granice od strane migranata, za razliku od ranijeg perioda, kada se taj broj mjerio desetinama ili čak stotinama na mjesečnom nivou.

RB/BI: DRI upozorava na slabosti Sistema i pitanje kapaciteta za upravaljanje migracijama. Ima li policija dovoljno ljudi i drugih kapaciteta da odgovori na sve veći broj stranaca koji borave u Baru?

Janković: Nedostatak policijskih službenika je jedan od najvećih problema MUP-a. Izmjene Zakona o unutrašnjim poslovima omogućile su značajnom broju policijskih službenika prestanak radnog odnosa po osnovu odlaska u penziju. Iako su sve organizacione jedinice u deficitu sa kadrom, što se primorja tiče, u Baru je, ipak, najbolja situacija. Ministarstvo unutrašnjih poslova je, sa ciljem efikasnije procedure za prijem u radni odnos diplomaca Policijske akademije u Danilovgradu, preduzelo konkretne mjere na način što je raspisalo dva javna oglasa, a povećan je i broj brucoša na Policijskoj akademiji u Beogradu. Shodno kriterijumima koje diktira članstvo u EU, a kasnije i Šengenu, broj policijskih službenika mora biti uslađen sa tim uslovima. 

RB/BI: Šta bi, po Vašem mišljenju, trebalo promijeniti u sistemu upravljanja migracijama?

Janković: Ministarstvo unutrašnjih poslova konstatno preduzima mjere na unapređenju sistema upravljanja migracijama. Tokom ove godine, donešen je novi Zakon o strancima, kao i Zakon o graničnoj kontroli koji je usvojen i očekujemo da već narednih dana stupi na snagu. Zakoni su usklađeni za standardima EU. Takođe, od 1. aprila stupio je na snagu novi Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji MUP-a kojim je izvršena reorganizacija Sektora granične policije u skladu sa preporukama stranih eksperata. Zatim, u sklopu EU Twinning Project – “COMPLEMENTARY ASSISTANCE SBS / Integrated Border Management”, očekujemo i izradu novog Šengenskog akcionog plana (ŠAP). To je strateški i programski dokument koji Vlada Crne Gore i Ministarstvo unutrašnjih poslova sprovode u okviru priprema za pristupanje Evropskoj uniji. Vjerujem da će ove aktivnosti, uz ojačanje kadrovskih i tehničkih kapaciteta, dodatno unaprijediti sistem upravljanja migracijama.

RB/BI: Shodno pravilima koje nalaže Evropska unija, a tiču se usklađivanja vizne politike sa EU u okviru pregovaračkog Poglavlja 24, od 1. novembra Crna Gora uvodi novi vizni režim za građane Rusije, Bjelorusije, Turske, Kine i Saudijske Arabije. Kako procjenjujete da će se to reflektovati na Bar i Crnu Goru?

Janković: Crnu Goru vidimo kao jednu od prvih novih članica EU, svi naši zakoni, pa i vizna politika, moraju biti usklađeni sa pravilima koja nalaže EU. Da li će se to reflektovati na Bar i cjelokupnu teritoriju Crne Gore? Vrlo vjerovatno da hoće, jer uvođenje viza podrazumijeva procedure, kao i vrijeme potrebno da bi se viza dobila, ali i novac koji se za nju mora izdvojiti.

RB/BI: Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen izjavila je tokom posjete Podgorici da se Evropska unija i Crna Gora pripremaju za to da crnogoske granice postanu spoljne granice Evropske unije, a vremenom i dio Šengenske zone. Hoćemo li biti spremni za trenutak kada će crnogorska biti granica Evropskoj Uniji i postoji li bojazan da će migranti imati priliku da iskoriste vakuum do tog trenutka?

Janković: Ulazak u EU i Šengen dvije su potpuno različite stvari. Evropska unija je politička i ekonomska unija 27 evropskih država koje dijele zajedničke zakone, institucije i jedinstveno tržište, uređuje trgovinu, ekonomiju, zakonodavstvo, poljoprivredu, politiku i prava građana. Ulazak u EU znači da je neka država postala punopravna članica političkog sistema EU, što građanima te zemlje donosi pravo glasa na evropskim izborima i slobodu kretanja i rada unutar EU, ali ne znači automatski da na granicama te zemlje nema pasoških kontrola. Šengenski prostor (Šengen) je zona koja obuhvata 29 država koje su ukinule međusobne granične kontrole (nema provjera dokumenata prilikom prelaska granice između dvije šengenske zemlje), uređuje kretanje ljudi, viznu politiku za kratke boravke (do 90 dana) i sigurnost vanjskih granica. Ulazak u Šengen znači da su ukinute granične kontrole na unutrašnjim granicama te zemlje, što znači da bi državna granica Crne Gore sa zemljama koje nisu članice EU bila spoljna granica EU. Iz iskustava pojedinih zemalja, kao što su, recimo, Slovenija i Slovačka koje su u EU ušle 2004, a u Šengen 2007, Republike Hrvatske koja je u EU ušla 2013, a u Šengen 2023, ili Bugarske i Rumunije koje su u EU ušle 2007, a u Šengen tek 2025. godine (čak 18 godina im je bilo potrebno), možemo zaključiti da je ispunjenje standarda Šengena veoma zahtjevno i komplikovano. S tim u vezi, podijeliću i sopstveno iskustvo. Naime, imao sam priliku da prošlog mjeseca boravim studijskoj posjeti zemlji čija je spoljna granica spoljna granica EU, a tokom avgusta sam prisustvovao vježbi koja se održavala na Crnom moru. Imao sam tada priliku da se uvjerim u načine rada kolega iz Bugarske i Rumunije na moru. I u komunikaciji sa njima potvrdilo mi se da je proces pristupanja Šengenu veoma dugotrajan i naporan. Međutim, sve je lakše kada jednom uđete u Evropsku uniju. Tada imate pristup fondovima, sredstvima, pomažu vam da ispunite sve te rigorozne uslove da bi sjutra mogli da se oslone na vas i da i vi budete među onima koji štite interese evropske porodice. U okviru ovog projekta smo i posjetili Slovačku, a već narednog mjeseca očekujemo dolazak ekeperata koji će obavljati evaluaciju u Graničnoj policiji. Biće to prilika da saznamo šta sve u narednom periodu moramo ispuniti kako bismo zadovoljili veoma stroge kriterijume i tada ćemo moći sa ponosom da kažemo da zaštitom naših granica štitimo granice ostalih zemalja EU. Sam ulazak u EU neće dati nikakvu posebnu priliku migrantima, jer će i dalje postojati granica između Crne Gore i Hrvatske kao sastavnog dijela Šengena.

RB/BI: Šta biste poručili građanima Bara koji imaju nedoumice ili primijete da strani državljanin boravi ili radi mimo propisa – kome da se obrate i kako policija postupa po takvoj prijavi?

Janković: Sve nepravilnosti koje se odnose na kršenje Zakona o strancima ili Zakona o graničnoj kontroli, građani Bara mogu prijaviti inspektoru za strance Stanice granične policije II Bar, na gatu V Luke Bar (mjesto gdje se nalazi granični prelaz), kao i Nacionalnom koordinacionom centru granične policije putem e-maila [email protected]. Po svakoj pristigloj prijavi policija postupa na način da provjerava navode (izlaskom na teren, provjerama kroz elektronske evidencije prelazaka državne granice) i preduzima mjere definisane Zakonom o strancima ili Zakonom o graničnoj kontroli.